#فقه_الثقلین 5⃣

🔹 علاوه بر ابن حزم، فخررازی مفسر مشهور قرن ششم اهلسنت نیز در تفسیر خود صرف آیه را دال بر مسح میداند.

فخر رازی در ذیل آیه‌ی مورد بحث، استدلال قائلان به وجوب مسح را بر اساس هر دو قرائت مشهور آیه وضو [ ارجلَکم و ارجلِکم ] تقریر میکند. [ و البته آن را رد نمیکند که در پایان توضیح میدهیم ]

▫️وی ابتدا می‌گوید: بنابر قرائت جر، واژه «أَرْجُلِكُمْ» بر «بِرُءُوسِكُمْ» عطف شده است؛ بنابراین همان‌گونه که مسح سر واجب است، مسح پا نیز واجب خواهد بود.

👈 سپس ایشان اشکال قائلان به شستن پا نسبت به استدلال بالا را این گونه بیان میکند که جرّ «أَرْجُلِكُمْ» از باب جرّ بالمجاورة است، نه به سبب عطف بر «بِرُءُوسِكُمْ»

فخر رازی در مقام تقریر پاسخ قائلین به مسح پا این توجیه را از چند جهت مردود می‌شمارد:

1⃣ جرّ بالمجاورة اسلوبی شاذ و ضعیف است و در موارد اندکی از کلام عرب، آن هم از باب ضرورت، به کار رفته است؛ ازاین‌رو، نسبت دادن چنین اسلوبی به قرآن کریم که در اوج فصاحت و بلاغت قرار دارد، صحیح نیست.

2⃣ جرّ بالمجاورة تنها در جایی پذیرفته می‌شود که هیچ‌گونه ابهامی در معنا ایجاد نکند [ در اینجا ایشان چند مثال مشهور را بیان میکند‌ ] اما در آیه وضو، حمل آیه بر این وجه، موجب ابهام در مراد الهی خواهد شد.

3⃣ جرّ بالمجاورة در کلام عرب، بدون حرف عطف واقع می‌شود؛ در حالی که در آیه وضو، میان «بِرُءُوسِكُمْ» و «أَرْجُلِكُمْ» حرف عطف «واو» وجود دارد.

👈 ازاین‌رو، اساساً تطبیق این قاعده بر آیه وضو از نظر ادبی نادرست است.

▫️فخر رازی سپس در مقام تقریر ادله‌ی قائلین به مسح میگوید: قرائت نصب «أَرْجُلَكُمْ» نیز بر وجوب مسح دلالت دارد؛ زیرا «أَرْجُلَكُمْ» می‌تواند بر محل «بِرُءُوسِكُمْ» عطف شده باشد زیرا «رؤوسكم» اگرچه به سبب حرف «باء» در ظاهر مجرور است، اما از جهت محل اعرابی، مفعول فعل «وامسحوا» و در محل نصب قرار دارد؛ ازاین‌رو عطف بر لفظ آن موجب جر و عطف بر محل آن موجب نصب می‌شود.
اکنون که امکان عطف «أَرْجُلَكُمْ» بر محل «بِرُءُوسِكُمْ» ثابت شد، باید دید عامل نصب آن چیست؛ آیا «فَاغْسِلُوا» است یا «وَامْسَحُوا»؟ وی پاسخ می‌دهد که هرگاه دو عامل بر یک معمول اجتماع کنند، اعمال عامل نزدیک‌تر مقدم است. بنابراین، چون «وَامْسَحُوا» نزدیک‌تر به «أَرْجُلَكُمْ» است، عامل نصب همان خواهد بود و قرائت نصب نیز بر مسح دلالت خواهد کرد.

🔸 فخررازی استدلال بالا را در مقام تقریر کسانی که قائل به مسح پا هستند بیان میکند اما نکته‌ی مهم آن است که فخر رازی در پایان به استدلال نحوی بالا هیچ اشکالی وارد نمیکند و صرفا میگویید استدلال بالا را فقط از دو طریق میتوان پاسخ داد:

👈 روایات شستن پا را واجب میدانند بنابراین مسح در آیه بر شستن حمل میشود.

👈 راه دومی نیز ایشان بیان میکند اما تصریح میکند که قائلین به مسح به آن پاسخ دادند.

✅ بنابراین بر اساس کلام فخررازی اگر ما باشیم و صرفا آیه‌ی قران و قواعد نحوی آیه دلالت بر مسح‌ پا دارد.

🆔 @javaheralklam