#فوائد_الأصول 🔟
#علل_اختلاف_الحديث 8⃣

🔹 از مهم‌ترین نکاتی که در بررسی روایات صادرشده در مقام افتاء باید به آن توجه کرد، اختلاف موضوع است؛ زیرا امام در این‌گونه روایات، در مقام بیان وظیفه‌ی شرعیِ پرسشگر است؛ ازاین‌رو، پاسخ امام متناسب با شرایط و خصوصیات همان شخص خواهد بود.

▫️برای روشن شدن مطلب، به روایت زیر دقت کنید:

▪️سلمة بن محرز از امام صادق علیه‌السلام درباره مردی پرسید که پیش از طواف نساء با همسرش نزدیکی کرده است. امام فرمود: «چیزی بر او نیست.» هنگامی که اصحاب گفتند این پاسخ از روی تقیه بوده است؛ زیرا امام در پاسخ به شخص دیگری درباره همین مسئله فرموده بود: «بر تو قربانی کردن یک شتر واجب است.» سلمه دوباره از امام پرسید. امام فرمود: «آن شخص حکم این مسئله را می‌دانست؛ آیا تو نیز از آن آگاه بودی؟» عرض کرد: «نه.» امام فرمود: «پس چیزی بر تو نیست.»

🔸 در این روایت، دو نفر درباره یک مسئله واحد از امام سؤال می‌کنند؛ اینکه اگر کسی پیش از طواف نساء با همسرش نزدیکی کند، آیا چیزی بر عهده اوست؟

👈 امام در پاسخ به یکی می‌فرماید: «چیزی بر تو نیست.»
و در پاسخ به دیگری می‌فرماید: «بر تو قربانی کردن یک شتر واجب است.»

هنگامی که اصحاب از این تفاوت در پاسخ‌ها شگفت‌زده شدند، امام علت اختلاف را بیان فرمودند: شخص اول از حکم این مسئله آگاه نبود؛ ازاین‌رو چیزی بر عهده او نیست. اما شخص دوم با علم به حکم شرعی مرتکب این عمل شده بود؛ بنابراین باید کفاره بپردازد.

☑️ در نتیجه، آنچه در نگاه نخست تعارض میان دو روایت پنداشته می‌شد، در حقیقت ناشی از تفاوت موضوع بود؛ زیرا موضوع یک روایت، جاهل به حکم و موضوع روایت دیگر، عالم به حکم است.

✅ بنابراین، در روایات افتایی، بسیاری از روایاتی که در نگاه نخست متعارض به نظر می‌رسند، در واقع درباره یک موضوع واحد صادر نشده‌اند؛ بلکه هر یک ناظر به موضوعی متفاوت‌اند. ازاین‌رو، اختلاف حکم در این موارد، ناشی از اختلاف موضوع است، نه تعارض واقعی میان روایات.

پیش از آنکه دو روایت افتایی متعارض پنداشته شوند، باید موضوع هر روایت و تمام قیود و خصوصیات آن با دقت بررسی شود؛ زیرا در بسیاری از موارد، با روشن شدن اختلاف موضوع، تعارض نیز برطرف خواهد شد.

🆔 @javaheralklam