#فوائد_الاصول 6⃣
#علل_اختلاف_حدیث 4⃣

🔹 در جلسه‌ی قبل بیان کردیم که یکی از مهم‌ترین عوامل پیدایش اختلاف ظاهری میان روایات، تغییر و تحول در معنای برخی الفاظ است. نمونه‌ی آن، لفظ «کراهت» بود که توضیح دادیم در لسان اهل‌بیت علیهم‌السلام در بسیاری از موارد به معنای اصطلاحی امروز (ترکِ بهتر) نیست.

🔸 اکنون به واژه‌ی دیگری می‌پردازیم که شناخت کاربرد آن در لسان اهلبیت علیهم‌السلام نقش مهمی در رفع بسیاری از تعارض‌های ظاهری دارد؛ و آن لفظ «حرام» است.

▫️آیت‌الله سیستانی (حفظه‌الله) بیان می‌کنند که واژه‌ی «حرام» در روایات در دو معنا استعمال شده است:

1⃣ حرمت اصطلاحی؛ یعنی عملی که انجام آن شرعاً ممنوع و ترک آن واجب است.
2⃣ اموری که حرمت آنها در قرآن کریم بیان شده است؛ هرچند ممکن است امور دیگری نیز به وسیله‌ی سنت حرام شده باشند.

▫️ایشان در دروس خود اینگونه توضیح میدهد:

▪️فإن لفظ الحرام استعمل في الروايات في معنيين: أحدهما: الحرمة الاصطلاحية مثل قوله (عليه السلام): «حرم من الذبيحة عشرة أشياء»، وقوله (عليه السلام): «الجري والمار ماهي والطافي حرام في كتاب علي (عليه السلام)» ولم يحرم ذلك في القرآن. الثاني: استعملت الحرمة فيما حرم القرآن الكريم خاصة.
📚 تقریرات آیت‌الله سیستانی جلد چهارم صفحه‌ی ۲۲۳

▫️واژه‌ی «حرام» در روایات در دو معنا به کار رفته است: نخست، حرمت اصطلاحی؛ مانند فرمایش امام علیه‌السلام: «از ذبیحه ده چیز حرام است.» و نیز فرمایش ایشان: «ماهی جِرّی، مارماهی و ماهیِ طافی در کتاب علی علیه‌السلام حرام هستند.» با آنکه حرمت این موارد در قرآن کریم نیامده، بلکه از طریق سنت ثابت شده است.
دوم، حرام گاهی تنها در مورد اموری به کار رفته که حرمت آنها به طور خاص در قرآن کریم بیان شده است.

🔹 سپس آیت‌الله سیستانی ضابطه‌ی تشخیص این دو استعمال را بیان کرده و می‌فرمایند:

▫️فإذا أورد لفظ الكراهة في مقابل الحرمة في الحديث، فإنما يقابل هذا المعنى الأخص، أي ما ورد في كتاب الله، لا ما يقابل الحرمة الاصطلاحية اليوم، فلفظ الكراهة يجامع الحرمة الاصطلاحية إذن.

▪️بنابراین، هرگاه در روایات، لفظ «کراهت» در برابر «حرمت» قرار گیرد، مقصود از «حرمت»، همان معنای خاص؛ یعنی حرمتی است که در کتاب خدا آمده است، نه حرمت اصطلاحیِ رایج امروز. در نتیجه، لفظ «کراهت» می‌تواند با حرمت اصطلاحی نیز سازگار باشد.

✅ بنابراین، صرف اینکه در یک روایت «کراهت» در مقابل «حرمت» قرار گرفته است، دلیل نمی‌شود که «کراهت» را به معنای اصطلاحی امروز (ترکِ بهتر) حمل کنیم؛ زیرا چه‌بسا مقصود امام علیه‌السلام این باشد که آن عمل حرمت قرآنی ندارد، هرچند حرمت آن از طریق سنت ثابت شده باشد.

🔹 برای نمونه، امام باقر علیه‌السلام درباره‌ی ماهی جِرّیث می‌فرمایند:

▫️عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ عَنِ الْجِرِّيثِ... فَقَالَ: «لَمْ يُحَرِّمِ اللَّهُ شَيْئاً مِنَ الْحَيَوَانِ فِي الْقُرْآنِ إِلَّا الْخِنْزِيرَ بِعَيْنِهِ، وَيُكْرَهُ كُلُّ شَيْءٍ مِنَ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُ قِشْرٌ مِثْلُ الْوَرِقِ، وَلَيْسَ بِحَرَامٍ، إِنَّمَا هُوَ مَكْرُوهٌ».
📚 تهذيب الأحكام جلد نهم صفحه‌ی۶

▪️زراره می‌گوید: از امام باقر علیه‌السلام درباره‌ی ماهی جِرّیث پرسیدم. امام فرمودند: «خداوند در قرآن، از میان حیوانات، جز گوشت خوک را حرام نکرده است. هر موجود دریایی که مانند ماهی، فلس نداشته باشد، مکروه است و حرام نیست؛ بلکه تنها مکروه است.»

✅ با توجه به توضیحاتی که گذشت، روشن می‌شود که مقصود امام علیه‌السلام از جمله‌ی «حرام نیست»، نفی حرمت قرآنی است یعنی این موضوع در قرآن حرام نشده است و مقصود از کراهت حرمتی است که از طریق سنت بیان شده است.
🆔 @javaheralklam