#فوائد_الاصول 2⃣

🔹 از جمله مباحث بنیادین و بسیار مهم در علم اصول فقه، بحث تعارض ادله است. یکی از مهم‌ترین شاخه‌های این بحث، بررسی تعارض دلیل عقلی و دلیل نقلی است که جایگاه ویژه‌ای در مباحث اعتقادی و فقهی دارد.

🔸 اهمیت این مسئله از آن‌جاست که گاه در موضوعات مختلف، به‌ویژه در مباحث توحید، مشاهده می‌شود که #ظاهر برخی از روایات با حکم قطعی عقل ناسازگار است.

برای نمونه، ظاهر برخی از روایات ممکن است جسمانیت خداوند را القا کند؛ در حالی که برهان قطعی عقلی بر محال بودن جسمانیت خداوند دلالت دارد.

⁉️ در چنین مواردی، ملاک چیست؟ آیا باید به ظاهر دلیل نقلی تمسک کرد یا حکم قطعی عقل را معیار فهم آن قرار داد؟

✅ روش صحیح آن است که دلیل قطعی عقل، معیار فهم و تفسیر ادله نقلی قرار گیرد. ازاین‌رو، هرگاه ظاهر روایتی با برهان قطعی عقلی ناسازگار باشد، باید آن ظاهر را بر معنایی صحیح حمل و تأویل کرد؛ و اگر تأویل آن ممکن نباشد، ظاهر روایت از حجیت ساقط خواهد بود.

👈 شیخ اعظم، مرحوم شیخ مرتضی انصاری، در این‌باره می‌فرماید:

▫️كلما حصل القطع من دليل عقلي فلا يجوز أن يعارضه دليل نقلي، وإن وجد ما ظاهره المعارضة فلا بد من تأويله إن لم يمكن طرحه
📚 فرائد الأصول جلد اول صفحه‌ی ۵۷

هرگاه از یک دلیل عقلی، یقین و قطع حاصل شود، هیچ دلیل نقلی نمی‌تواند با آن معارضه کند. بنابراین، اگر دلیلی نقلی یافت شود که ظاهر آن با حکم قطعی عقل ناسازگار باشد، باید آن را تأویل و بر معنایی صحیح حمل کرد؛ و اگر تأویل آن ممکن نباشد، باید از ظاهر آن رفع ید کرد.

✅ بنابراین، هر روایتی که ظاهر آن مستلزم جسمانیت خداوند باشد، نمی‌تواند بر همان ظاهر خود حجت باشد؛ بلکه باید بر معنایی صحیح تأویل شود، و اگر تأویل آن ممکن نباشد، از ظاهر آن رفع ید خواهد شد؛ زیرا دلیل قطعی عقل بر محال بودن جسمانیت خداوند مقدم است.

با توجه به مطالب بالا، استناد به این دسته از روایات برای نسبت دادن جسمانیت به امامیه، یا ناشی از بی‌اطلاعی نسبت به مبانی اصولی و کلامی امامیه است، و یا نادیده گرفتن آگاهانه‌ی این مبانی در مقام استدلال!!

✅ البته این اشکال متوجه استدلال ما به برخی از روایات مستلزم جسمانیت موجود در منابع اهل‌سنت نیست؛ زیرا طرف مقابل ــ به‌ویژه جریان سلفی ــ در بسیاری از روایات صفات، بر اخذ به ظاهر اصرار دارد و اصل تأویل را نمی‌پذیرد. ازاین‌رو، استدلال ما به این روایات بر اساس مبنای خود آنان صورت می‌گیرد .

🆔 @javaheralklam