مقاله پژوهشی در باره تاثیر اجتماع اخلاقی بر رابطه دینداری و کج‌روی
بررسی ارتباط دینداری، اجتماع اخلاقی و کج‌روی در ایران
نوشته: محمدرضا طالبان
دانشیار جامعه‌شناسی پژوهشکدۀ امام خمینی و انقلاب اسلامی
مقاله منتشرشده در مجله نهادهای اجتماعی. شهریور ۱۴۰۵
اصل مقاله را در اینجا بخوانید. فایل مقاله هم پیوست است.
اجتماع اخلاقی: رادنی استارک به عنوان یک جامعه‌شناس دین، تز اجتماع اخلاقی را ارائه داد که به تعامل بین دینداری فردی و ادغام در یک اجتماع مذهبی (که آن را «اجتماع اخلاقی» نامید) در کاهش رفتارهای انحرافی اشاره داشت. از نظر او، یک اجتماع اخلاقی یا دینی، گروهی از افراد است که اکثرشان مجموعه مشترک از ارزش‌ها، هنجارها و باورهای مذهبی‌ای را به اشتراک می‌گذارند که رفتارها و تعاملات آنها را هدایت می‌کند. این ارزش‌ها و هنجارها، حس یکپارچگی اجتماعی و اخلاقی را تقویت و حس تعلق و مسئولیت جمعی را در بین اعضای آن ایجاد می‌کند. در این تز، اجتماعات اخلاقی، هنجارهای دینی را تقویت کرده و در نتیجه، تاثیرات محافظتی دینداری فردی را افزایش می‌دهند. به زبان آماری، ادغام در یک اجتماع اخلاقی، نقشی تعدیل‌کننده در تاثیر دینداری فردی بر رفتارهای کج‌روانه دارد. (ص ۷۴ و ۸۰)
در این پژوهش، متغیر مستقل دینداری، متغیر وابسته کج‌روی و متغیر تعدیل‌گر، اجتماع اخلاقی (شهر به عنوان اجتماع اخلاقی) است. بر اساس این پژوهش، تاثیر اجتماع اخلاقی بر ارتباط بین دینداری و کج‌روی رد شده است.
چکیده مقاله
اهداف: این مطالعه، با پیونددادن زیررشته‌های جامعه‌شناسی دین و جامعه‌شناسی انحرافات به بررسی این پرسش می‌پردازد که آیا ویژگی‌های مذهبی اجتماعات یا بافت‌های اجتماعی می‌توانند بر ارتباط دینداری فردی و کج‌روی تأثیر بگذارند یا خیر؟ در حقیقت، مقالۀ پژوهشی حاضر با تکیه بر تز اجتماع اخلاقی رادنی استارک به بررسی تجربی این موضوع در میان نمونه‌ای ملّی از ایرانیان مسلمان می‌پردازد که آیا دین، وقتی به‌عنوان یک ویژگی یا دارایی جمعی درک شود، بهطور قابل توجهی با کاهش کج‌روی در بین افراد ساکن در شهرهایی که دینداری تجمیعی‌شان بالاست، مرتبط می‌باشد یا خیر؟ همچنین، به وارسی تجربی این موضوع می‌پردازد که آیا اثربخشی دینداری فردی در محیط‌های اجتماعی که دینداری در آنها بارزتر است، افزایش می‌یابد یا خیر؟
روش مطالعه: در همین راستا، داده‌های حاصل از پیمایش ملّی با ۸۲۵۰۰ نفر از ایرانیان مسلمان در ۴۲۶ شهر (بر اساس پیمایش ملی وضعیت اجتماعی، اخلاقی و فرنگی جامعه ایران، جوادی یگانه و غفاری، ۱۳۹۶) مبنا قرار گرفت تا میزان انطباق و تناظر مدعای اصلی تز اجتماع اخلاقی با شواهد تجربی مورد ارزیابی قرار گیرد.
یافته‌ها: در کل، نتایج این تحقیق نشان داد که اثر دینداری فردی بر کج‌روی در میان ایرانیان مسلمان به هیچ وجه با افزایش ادغام در یک اجتماع اخلاقی‌تر تقویت نمی‌گردد و شواهد تجربی مربوط به جمعیت ایرانیان مسلمان در جهتی کاملاً ناسازگار با تز اجتماع اخلاقی بوده است که برای مدعای اصلی این تز دلالت ابطالی داشته است.
نتیجه‌گیری: مشاهده تفاوت ناچیز تأثیر دینداری بر کج‌روی در سه سطح کاملاً متفاوت از اجتماع اخلاقی در تحقیق حاضر از این ادعا پشتیبانی می‌کند که دینداری در سطح جمعی یا سیستمی، به‌ویژه هنگامی که اجتماع اخلاقی در سطح شهر اندازه‌گیری می‌شود، بر ارتباط بین دینداری فردی و کج‌روی تأثیر نمی‌گذارد که این مشاهده نیز مطمئناً کفایت تز اجتماع اخلاقی را در جامعه‌شناسی دین زیر سؤال می‌برد.
Post #1048
2.01K