🔴 از کلاس نسبیت اینشتین تا کنسرت‌های جمعه؛ روایت متفاوت سعید مدنی از زندان‌های جمهوری اسلامی
📗 گفت‌وگویی خواندنی در شماره ۱۰۲ مجله «اندیشه پویا»
✍️ به روایت سعید مدنی، پژوهشگر اجتماعی و زندانی سیاسی
🔹 زندان در جمهوری اسلامی طی چند دهه چه تغییراتی کرده است؟ مناسبات زندانیان و زندانبانان چگونه دگرگون شده و زندگی روزمره در بندهای مختلف چه تفاوت‌هایی داشته است؟
سعید مدنی، پژوهشگر اجتماعی و فعال سیاسی که تجربه زندان در دوره‌های مختلف، از دهه ۱۳۷۰ تا سال‌های اخیر را دارد، در گفت‌وگویی با مجله «اندیشه پویا» از خاطرات و مشاهدات خود در زندان‌های اوین، رجایی‌شهر، توحید، عشرت‌آباد و دماوند سخن گفته است.
این گفت‌وگو، به‌ویژه از آن جهت خواندنی است که تصویری یکدست از زندگی در زندان ارائه نمی‌دهد؛ بلکه از تفاوت فضاها، مناسبات و امکانات در دوره‌ها و بندهای مختلف حکایت می‌کند.
🔻 بند ۳۵۰ اوین؛ دانشگاهی در دل زندان؟
مدنی در بخشی از خاطراتش، فضای فرهنگی و آموزشی بند ۳۵۰ اوین را چنین توصیف می‌کند:
«در این بند کلاس‌های علمی مثل نسبیت انیشتین و فیزیک، زبان انگلیسی و اسپانیایی، کلاس جنبش‌ها و جماعت‌گرایی و وضعیت اجتماعی ایران برگزار می‌شد و دکتر مسعود پدرام و دکتر رئیس‌دانا تدریس می‌کردند.»
اما ماجرا به کلاس‌های درس محدود نبود.
به روایت او، جمعه‌ها در بند کنسرت برگزار می‌شد و سازهایی چون دف، تنبک، گیتار، تار، سه‌تار، کمانچه و سینتی‌سایزر در دسترس زندانیان بود.
این خاطرات از تلاش زندانیان برای حفظ زندگی فکری، فرهنگی و جمعی در شرایط محدودیت حکایت دارد.
🔻 از بند سیاسی تا سالن‌های شبیه هتل‌های لوکس
مدنی در توصیف تجربه خود از بند چهار اوین در سال ۱۴۰۱، به تفاوت چشمگیر امکانات سالن‌های مختلف اشاره می‌کند.
به گفته او، سالن یک محل نگهداری زندانیان متهم به جاسوسی بود و از نظر امکانات، فضایی بسیار متفاوت داشت:
«وارد این سالن که می‌شدید انگار وارد هتل پنج‌ستاره شده‌اید.»
او سالن چهار را نیز که به روایتش زندانیان مالی در آن نگهداری می‌شدند، به «هتل لوکس هفت‌ستاره» تشبیه می‌کند.
این توصیف‌ها، افزون بر جنبه خاطره‌نگارانه، پرسشی درباره تفاوت شرایط نگهداری زندانیان و نقش امکانات و موقعیت اقتصادی آنان مطرح می‌کند.
🔻 آیا شرایط زندان‌ها تغییر کرده است؟
یکی از موضوعات گفت‌وگو، به روایت معرفی‌کننده آن، تغییرات مثبت در برخی جنبه‌های فضای زندان و رفتار زندانبانان در گذر زمان است.
بااین‌حال، تجربه‌های متفاوت یک زندانی در دوره‌ها و بندهای گوناگون را نمی‌توان به‌تنهایی معیاری برای داوری درباره وضعیت همه زندان‌ها دانست.
بهبود برخی امکانات یا مناسبات روزمره، موضوعی جدا از پرسش‌های بنیادین درباره حقوق زندانیان، شرایط بازداشت و دادرسی عادلانه است.
✳️ سخن پایانی
خاطرات زندان تنها روایت زندگی افرادی در پشت دیوارها نیست؛ بخشی از تاریخ اجتماعی و سیاسی یک کشور است.
روایت سعید مدنی از کلاس‌های درس، موسیقی، تفاوت بندها و تغییر مناسبات زندان، فرصتی برای شناخت گوشه‌هایی از این تاریخ فراهم می‌کند؛ تاریخی که باید از زبان شاهدان گوناگون شنیده و با نگاهی انتقادی بررسی شود.
📚 متن کامل گفت‌وگو را در شماره ۱۰۲ مجله «اندیشه پویا» بخوانید.
#سعید_مدنی #اندیشه_پویا #زندان_اوین #بند_۳۵۰ #خاطرات_زندان #تاریخ_اجتماعی #حقوق_زندانیان
#فرهیختگان روزن آگاهی