‌
‍ 🔴 مهر روز از ماه مهر، جشن بزرگِ مهرگان فرخنده و همایون باد

مهرگان از مهم‌ترین جشن‌های کهن ایرانیان در کنار نوروز و سده است، که در آغاز پاییز یعنی در آغاز نیمهٔ دوم سال برگزار می‌شده. به یک روایت، این جشن در روز مهر از ماه مهر (در گاه‌شماری کهن ایرانی، روز شانزدهم هر ماه را «مهر» می‌نامیدند) بوده و شاید تا رام‌روز (نام روز بیست‌ویکم ماه) از مهرماه، که «مهرگان بزرگ» نام داشته، ادامه می‌یافته. اما به روایتی دیگر، جشن مهرگان در یکم مهرماه برگزار می‌شده که این هر دو روایت در شاهنامه نمودار است.

در شاهنامهٔ فردوسی، مهرگان در آغاز مهر، به فرخندگیِ تاج‌گذاریِ فریدون و پایان بیداد ضحّاکی، بنیاد نهاده می‌شود:

فریدون چو شد بر جهان کامگار
ندانست جز خویشتن شهریار

به رسم کیان گاه‌وتختِ مهی
بیاراست با تاجِ شاهنشهی

به روز خجسته سر مهرماه
به سر برنهاد آن کیانی‌کلاه

زمانه بی‌اندوه گشت از بدی
گرفتند هر کس رهِ بخردی

دل از داوری‌ها بپرداختند
بِدآیین یکی جشنِ نو ساختند

نشستند فرزانگان شادکام
گرفتند هر یک ز یاقوت جام

میِ روشن و چهره‌ی شاه نو
جهان نو ز داد و سرِ ماهِ نو

بفرمود تا آتش افروختند
همه عنبر و زعفران سوختند

پرستیدن مهرگان دین اوست
تن‌آسانی و خوردن آیین اوست

اگر یادگارست ازو ماه و مهر
بکوش و به رنج ایچ منمای چهر


[به‌آیین: پسندیده و نیکو]

[منظور از «پرستیدن مهرگان» می‌تواند گرامی داشتن جشن مهرگان باشد. هم‌چنین باید دقت داشت که در مصراع بعدی، «تن‌آسانی» به معنی آسودگی است و این آسایش و شادخواری را باید مثبت برداشت کرد.]

هم‌چنین، برای تاج‌گذاری لهراسب، همین جشن مهرگان به یادکرد از تاج‌گذاری فریدون انتخاب می‌شود اما این بار شاهنامه به روز مهر از ماه مهر نظر دارد:

گزیدش یکی روزِ فرخنده‌تر
کجا برنهد تاجِ شاهی به سر

چنان‌چون فریدونِ فرخ‌نژاد،
برین‌مهرگان تاج بر سر نهاد،

بدین مهرماهِ گزین، روزِ مهر
کزآن راستی رفت مهرِ سپهر،

بیاراست ایوانِ کیخسروی
برافروخت ایوان بدو از نوی


(گردآوری متن: علی‌محمد پرورش)


@IranDel_Channel

💢