بنیادهای معرفتی و فرهنگی پیوند میان نوروز، گاهشماری ایرانی و صلح

موسی اکرمی

بر پایه‌ی سخنرانی در پنجمین پیش نشست نهمین همایش سالانه‌ی انجمن علمی مطالعات صلح ایران (بنیادهای هستی‌شناختی و شناخت‌شناختی و روش‌شناختی مکتب ایرانی صلح)، با فرنام «نوروز نماد همگرایی فرهنگ و سیاست در برساختن مکتب ایرانی صلح»، در همکاری گروه «روابط بین الملل» و گروه «منطقه‌ی نوروز» انجمن علمی مطالعات صلح ایران و كتابخانه‌ی مركزی دانشگاه علامه طباطبایی، یکشنبه، 9 آذر ماه 1404
پیوند نوروز، گاهشماری ایرانی و صلح، از سطح یک پیوند آیینی یا فرهنگی فراتر می‌رود و به لایه‌های ژرف جهان‌بینی ایرانی، شیوه‌ی فهم زمان، نظام دانش نجومی، و اخلاق همزیستی امتداد می‌یابد. این ارتباط سه‌گانه، بر بنیاد‌هائی معرفتی و فرهنگی استوار است که از دوران ایرانِ باستان تا امروز، تداوم یافته و در هر دوره، صورت‌بندی تازه‌ای به‌خود گرفته است. بررسی این پیوند، نشان می‌دهد که چگونه یک جشن طبیعی-تقویمی، به بستری برای بازتولید مفاهیم صلح، نظم و همزیستی پایدار تبدیل شده است.
۱. نوروز چونان توازن کیهانی و نماد صلح هستی‌شناختی
نوروز بر پایه‌ی لحظه‌ی دقیق اعتدال بهاری، یعنی عبور مرکز خورشید از نقطه‌ی اعتدال بهاری در حرکت ظاهری سالانه‌اش بر منطقه‌البروج، تعیین می‌شود، لحظه‌ای که در آن طول روز و شب برابر می‌شوند و خورشید وارد نقطه‌ی اعتدال می‌گردد. این توازن، در سنت‌های معرفتی ایران باستان به‌عنوان بازگشت جهان به «وضع موزون» خوانده شده است. در اوستا، متون پهلوی، و سپس در آثار حکمای اسلامی–ایرانی، توجه به سامان کیهانی و توازن طبیعی اهمیت بسیار دارد. نوروز، در این معنای ژرف، نه تنها آغاز سال بلکه یادآور یک حقیقت هستی‌شناختی است: اینکه صلح زمانی ممکن می‌شود که نیروهای متقابل در وضعیت تعادل قرار گیرند. این نگاه، صلح را از سطح یک توافق اجتماعی به سطح یک ضرورت متافیزیکی و کیهانی ارتقا می‌دهد.
۲. گاهشماری ایرانی؛ دانش زمان‌سنجی و بنیاد معرفتی نظم و صلح اجتماعی
گاهشماری ایرانی، که امروزه در قالب تقویم هجری خورشیدی تداوم دارد، دقیق‌ترین نظام‌ زمان‌سنجی در تاریخ تمدن‌ها است. تقویمی که لحظه‌ی تحویل سال را بر اساس محاسبات اخترشناختی تعیین می‌کند و نه قراردادهای سیاسی یا مذهبی. این ویژگی معرفت‌شناختی، یک پیام فرهنگی روشن دارد: نظم اجتماعی باید بر دانش دقیق و مشاهده‌ی طبیعت استوار باشد.
ایرانیان از دیرباز فزون بر جشن‌های ماهانه‌ در روزهای انطباق نام ماه و نام روز – از فروردینگان در 19 فروردین تا تیرگان در 13 تیر و ... مهرگان در 16 مهر و چهار دی‌گان (در 1 و 8 و 15 و 23 دی) و ... – و شش جش مهم گاهنباری، جشن نوروز در نخستین روز سال طبیعی (روز اعتدال بهاری) که چونان نخستین روز ماه به نام «اورمزد» نامیده می‌شده بزرگترین جشن سرتاسری را برگزار می‌کرده‌اند که به‌راستی گرامی‌ترین جشن در میان همه‌ی جشن‌ها برای همه‌ی کسانی بوده و هست که در ایران فرهنگی می‌زیسته‌اند و می‌زیند.



متن کامل در :
https://B2n.ir/hf3819


https://t.me/ipsan