علوم شناختی و آینده‌پژوهی صلح در ایران

سخنرانی دکتر امیرهوشنگ میرکوشش
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شاهرود

در نشست گروه مطالعات شناختی صلح و منازعه انجمن علمی مطالعات صلح ایران

۸ مهرماه ۱۴۰۴ موزه تصاویر معاصر

رویکرد شناختی به مقوله‌ی صلح
سلام عرض می‌کنم خدمت همه‌ی عزیزان و اساتید محترم حاضر در این نشست. بسیار خوشحالم که امروز فرصتی فراهم شده تا درباره‌ی موضوعی گفت‌وگو کنیم که به باور من یکی از نیازهای اساسی جامعه‌ی ایران در این مقطع تاریخی است؛ یعنی نگاه از زاویه‌ی ذهن، مغز و شناخت به مسئله‌ی صلح.
علوم شناختی به ما نشان می‌دهد که ریشه بسیاری از منازعات، قبل از آنکه در عرصه‌ی سیاسی و اجتماعی شکل بگیرند، در سطح ذهنی و شناختی انسان‌ها ساخته می‌شوند. همان‌طور که در روان‌شناسی سیاسی نیز تأکید شده است، بخش عمده‌ای از رفتارهای سیاسی برگرفته از «ادراک تهدید»، «سوگیری‌های شناختی» و «احساس ناامنی» است — فرآیندهایی که در ذهن افراد شکل می‌گیرند و سپس در رفتار جمعی ظاهر می‌شوند.
اگر بتوانیم سازوکارهای ذهنی مؤثر بر منازعه را بشناسیم، در واقع گامی بزرگ به سوی آینده‌ای صلح‌آمیز‌تر برمی‌داریم. چرا که صلح فقط یک توافق سیاسی نیست، بلکه فرآیند شکل‌گیری هم‌دلی، گفتگو و ادراک مشترک از امنیت در ذهن جمعی جامعه است. از این منظر، پیوند علوم شناختی با آینده‌پژوهی، ظرفیت‌های تازه‌ای برای «پیش‌بینی مسیرهای ذهنی صلح» فراهم می‌کند.
سطوح منازعه و نقش ذهن
اگر وضعیت ایران را در سه سطح در نظر بگیریم — داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی — در هر سه سطح می‌توان رد پای ذهن و مغز انسان را در بازتولید منازعه مشاهده کرد.
در سطح داخلی، ما با ادراک مداوم تهدید مواجهیم؛ احساسی که به شکل تاریخی در ذهن ایرانیان رسوب کرده است. در سطح منطقه‌ای، رقابت‌ها با بازیگرانی چون عربستان، اسرائیل و ترکیه، اغلب مبتنی بر گفتمان‌های احساسی و نه محاسبات شناختی است. و در سطح بین‌المللی، تحریم‌ها و تنش‌های جهانی، نظام ذهنی جامعه را در وضعیت اضطراب دائمی نگه داشته‌اند.

متن کامل در:
https://B2n.ir/xe8952

https://t.me/ipsan