گزارش پنجمین پیش‌نشست همایش سالانه انجمن علمی مطالعات صلح ایران

نوروز؛ نماد همگرایی فرهنگ و سیاست در برساختن مکتب ایرانی صلح

به قلم: دکتر امیرهوشنگ میرکوشش
مدیر گروه روابط بین‌الملل انجمن علمی مطالعات صلح ایران

پنجمین پیش‌نشست همایش سالانه انجمن علمی مطالعات صلح ایران با عنوان «نوروز؛ نماد همگرایی فرهنگ و سیاست در برساختن مکتب ایرانی صلح» روز نهم آذرماه ۱۴۰۴، با همکاری گروه روابط بین‌الملل، گروه منطقه نوروز انجمن علمی مطالعات صلح ایران، و کتابخانه مرکزی دانشگاه علامه طباطبایی به مدیریت دکتر احسان موحدیان برگزار شد. این نشست پنجمی، که در امتداد سلسله‌نشست‌های نظری «مکتب ایرانی صلح» سازمان یافته، کوشید تا ابعاد معرفتی، اخلاقی، فرهنگی، اجتماعی و دیپلماتیک نوروز را از منظر چند حوزه علمی بازخوانی کند.
حضور چهار سخنران از سه حوزه تخصصی ـ فلسفه، دین‌پژوهی، جامعه‌شناسی و روابط بین‌الملل ـ فرصت کم‌نظیری را فراهم آورد تا نوروز در پیوند با پرسش محوری این پیش‌نشست یعنی «امکان‌پذیری یک مکتب ایرانی صلح بر پایه میراث فرهنگی» مورد تحلیل قرار گیرد.
سخنرانان نشست بدین شرح بودند:
- دکتر موسی اکرمی – استاد فلسفه و دبیر علمی همایش: «بنیادهای معرفتی و فرهنگی نوروز، گاهشماری ایرانی و صلح»
- دکتر محمد منصورنژاد – مدیر گروه دین‌پژوهی انجمن: «نوروز، خاستگاه صلح و زیست شادمانه»
- دکتر امیرهوشنگ میرکوشش – مدیر گروه روابط بین‌الملل انجمن: «نوروز، دیپلماسی فرهنگی و گفتمان صلح»
- آقای محب بابک – دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه تهران، از بدخشان افغانستان: «امکان بهره‌مندی از نوروز برای همبستگی فرهنگی»
آنچه در ادامه می‌آید، گزارشی تحلیلی از این نشست است که با قلم نگارنده تنظیم شده و برای انتشار در ویژه‌نامه پیش‌نشست فراهم گردیده است.
۱. دکتر موسی اکرمی: نوروز، گاهشماری ایرانی و صلح هستی‌شناختی
سخنرانی دکتر موسی اکرمی با تمرکز بر پیوند سه‌گانه نوروز، گاهشماری ایرانی و صلح، آغازگر نشست بود. تحلیل ایشان بر آن استوار بود که نوروز تنها یک آیین فرهنگی یا جشن ملی نیست، بلکه بازتابی از «فلسفه ایرانی زمان» است؛ فلسفه‌ای که ریشه در فهم توازن کیهانی دارد و می‌کوشد نظم طبیعی جهان را مبنای نظم اجتماعی قرار دهد.
اکرمی با شرح دقیق ماهیت اخترشناختی اعتدال بهاری نشان داد که نوروز بر پایه یک رویداد عینی و دقیق طبیعی شکل گرفته است. روز و شب در لحظه تحویل سال به تعادل می‌رسند و این تعادل از دیدگاه سنت‌های ایرانی، رمز و نماد صلح است. او توضیح داد که در متون اوستایی و پهلوی، نوروز نشانه بازگشت هستی به «وضع موزون» است؛ حالتی که در آن نیروهای متقابل از تنش رها می‌شوند و به تعادل می‌رسند.
از نظر اکرمی، صلح در جهان‌بینی ایرانی تنها یک مفهوم اخلاقی یا سیاسی نیست، بلکه یک ضرورت هستی‌شناختی است. سرچشمه صلح در هماهنگی عناصر طبیعی است و نوروز جلوه سالانه این هماهنگی است.
ایشان سپس به گاهشماری ایرانی پرداخت و آن را دقیق‌ترین تقویم تاریخ تمدن‌ها دانست؛ تقویمی که بر محاسبه علمی طول سال خورشیدی استوار است. این دقت، پیام فرهنگی مهمی دارد: «نظم اجتماعی باید بر دانش دقیق و مشاهده طبیعت بنا شود.» همچنین گاهشماری مشترک زمینه هماهنگی اجتماعی را فراهم می‌کند و از دید اکرمی، این هماهنگی یکی از زیرساخت‌های صلح اجتماعی است.
بخش پایانی سخنان او به بُعد فرهنگی نوروز اختصاص داشت. او نوروز را «آیین بازسازی اجتماعی» خواند؛ آیینی که در آن آشتی، رفع کدورت، دید و بازدید و همدلی جمعی به صورت نمادین تکرار می‌شود. نوروز از نگاه او «فلسفه زمان» و «فرهنگ صلح» است که سه عنصر طبیعت، دانش و اخلاق را در یک افق واحد می‌نشاند.

۲. دکتر محمد منصورنژاد: نوروز، شادی و صلح اخلاقی ـ اجتماعی
دکتر منصورنژاد سخنرانی خود را با اشاره به بحران‌های خشونت در حوزه‌های قومی، زبانی، مذهبی و سیاسی آغاز کرد و توضیح داد که جامعه ایرانی و حوزه ایران فرهنگی بیش از هر زمان دیگر نیازمند فرهنگ صلح است. او معتقد است که آیین‌های نوروزی یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های میراث فرهنگی برای بازسازی روح امید و شادی‌اند.
منصورنژاد با بهره‌گیری از مدل تحلیلی سه‌متغیره نوروز (متغیر مستقل)، شادی (متغیر میانجی) و صلح (متغیر وابسته)، نشان داد که نوروز به‌واسطه ایجاد شادی و نشاط اجتماعی، به تقویت صلح کمک می‌کند.

ادامه مطلب در سایت انجمن:
https://B2n.ir/ut7467


https://t.me/ipsan