قطب‌نمای انسانی؛ هدایت علم به سوی صلح و توسعه

چکیده سخنان دکتر رامین رامبد در دومین نشست گروه صلح و علوم تجربی انجمن علمی مطالعات صلح ایران:

علم قدرتمندترین ابزاری است که بشر تاکنون ساخته است؛ اما این ابزار ذاتاً نه خوب است و نه بد، بلکه خنثی است. آنچه تعیین می‌کند علم در خدمت صلح و توسعه قرار گیرد یا در مسیر تخریب و تضاد، دو عنصر اساسی است که اغلب در هیاهوی پیشرفت‌های علمی نادیده گرفته می‌شود:
۱. نگرش علمی (Scientific Attitude) – نوعی چارچوب ذهنی برای مواجهه با واقعیت
۲. ارزش‌های غیرمعرفتی (Non-epistemic Values) – همان قطب‌نماهای اخلاقی و اجتماعی که جهت حرکت علم را مشخص می‌کند.

محورهای اصلی:
۱. نقش علم به عنوان موتور توسعه،
۲. نگرش علمی به عنوان سپر دفاعی و پل صلح،
۳. اهمیت ارزش‌های غیرمعرفتی به عنوان هدایتگر این موتور قدرتمند.

۱. علم؛ موتور توسعه انسانی

بی‌تردید، علم طی دویست سال اخیر محرک اصلی توسعه بشری بوده است.
با این حال، توسعه‌ای که ناعادلانه باشد، محیط زیست را نابود کند یا صرفاً به ساخت سلاح‌های پیشرفته بینجامد، هرگز به صلح نخواهد رسید. از این‌رو، لازم است از «محصولات علم» فراتر رفته و به «فرایند و نگرش علمی» توجه کنیم.

۲. نگرش علمی؛ سپر دفاعی و پل صلح

نگرش علمی تنها مجموعه‌ای از روش‌های فنی در آزمایشگاه نیست، بلکه فضیلتی فکری و فرهنگی است.
همچنین نگرش علمی می‌تواند پلی برای صلح باشد. ریشه بسیاری از درگیری‌ها در جزم‌اندیشی و ایدئولوژی‌های متصلب نهفته است. علم، با تکیه بر گفت‌وگو و شواهد مشترک، می‌تواند این مرزها را بشکند

۳. ارزش‌های غیرمعرفتی؛ قطب‌نمای اخلاقی علم

علم می‌تواند هم برای درمان و هم برای تخریب به کار رود. از این‌رو، نیازمند قطب‌نمایی اخلاقی هستیم.
ارزش‌های غیرمعرفتی – مانند عدالت، صلح، برابری، پایداری و امنیت – تعیین می‌کنند که علم در چه مسیری به کار گرفته شود.

۱۹ آبان ۱۴۰۴

https://t.me/ipsan