ده سال کنش‌گری علمی در مسیر صلح: بازخوانی کارنامه انجمن علمی مطالعات صلح ایران

انجمن علمی مطالعات صلح ایران، در دهمین سال فعالیت خود، به‌عنوان یکی از نهادهای مرجع در حوزه‌ی مطالعات صلح شناخته می‌شود. این انجمن، با ساختاری میان‌رشته‌ای و مشارکت‌محور، توانسته است صلح را از سطح مفاهیم انتزاعی به سطح تجربه‌های زیسته و کنش‌های اجتماعی منتقل کند. کسب رتبه‌ی «الف» در ارزیابی وزارت علوم در سال ۱۴۰۲، نشان‌دهنده‌ی انسجام علمی و اثربخشی نهادی این مجموعه است.

صلح به‌مثابه زیست‌جهان فرهنگی
در نگاه انجمن، صلح مفهومی ریشه‌دار در فرهنگ و زندگی روزمره است. این مفهوم در تربیت، روابط اجتماعی، ساختارهای آموزشی، تصمیم‌گیری‌های جمعی، بازی‌ها، زبان و تعامل با طبیعت معنا می‌یابد. صلح به حضور فعال عدالت، مراقبت، زیبایی و هم‌دلی اشاره دارد؛ نه صرفاً فقدان خشونت. چنین رویکردی، امکان آن را فراهم می‌سازد که صلح به شیوه‌ای برای زندگی صلح‌جویانه بدل شود.

مکتب ایرانی صلح: تلفیق سنت، نظریه و تجربه
مکتب ایرانی صلح حاصل گفت‌وگویی میان سنت‌های فکری ایران و نظریه‌های جهانی صلح است. این مکتب تلاش می‌کند مفاهیم مدرن صلح را با میراث فرهنگی، عرفانی، فلسفی و ادبی ایران پیوند دهد.
صلح در این نگاه، مفهومی چندلایه و راهبردی است که می‌تواند آرمان‌هایی چون عدالت، آزادی، بهزیستی، معنویت، گفت‌وگو، همدلی و دوستی را در زندگی جمعی انسان‌ها محقق کند.

ساختار انجمن و گروه‌های تخصصی
انجمن با بیست‌وچهار گروه تخصصی فعال، ساختاری شبکه‌محور و میان‌رشته‌ای را شکل داده است. این گروه‌ها در حوزه‌هایی چون آموزش، کودک، محیط زیست، رسانه، گردشگری، منطقه‌ی نوروز، جامعه‌شناسی، حقوق بین‌الملل، روان‌شناسی، هنر، ادبیات، مطالعات زنان، مطالعات دینی، مهاجرت، اقتصاد، ورزش و سلامت، تاریخ، فلسفه و مطالعات بومی فعالیت می‌کنند. هم‌افزایی میان این گروه‌ها، امکان تولید دانش تلفیقی، طراحی پروژه‌های مشارکتی و تربیت کنشگران چندساحتی را فراهم کرده است.

کودک به‌مثابه کنشگر فرهنگی صلح
در رویکرد انجمن، کودک کنشگری فرهنگی و اجتماعی در فرآیند صلح‌سازی است. گروه صلح و کودک، با بهره‌گیری از رویکردهای تربیتی، روان‌شناختی و فرهنگی، به بازاندیشی جایگاه کودک در فرآیندهای تربیتی، مدرسه‌ای و اجتماعی پرداخته است. این گروه، با همکاری سایر گروه‌ها، در مسیر تحقق زیست صلح‌آمیز در لایه‌های مختلف جامعه نقش‌آفرینی کرده است.

مواجهه با مسائل ساختاری و گفت‌وگوی انتقادی
انجمن، در ده سال گذشته، از ورود به مسائل دشوار اجتماعی و ساختاری پرهیز نکرده است. موضوعاتی چون خشونت نمادین، تبعیض، نابرابری آموزشی، بحران‌های زیست‌محیطی، جنگ، مهاجرت و تنش‌های درون‌سازمانی، در قالب نشست‌های تحلیلی و پروژه‌های مشارکتی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این مواجهه، با حفظ رویکردی انتقادی، امکان بازنگری در مفروضات، پذیرش خطا، بازسازی اعتماد و ارتقای ظرفیت‌های گفت‌وگویی را فراهم کرده است.

چشم‌انداز آینده
در آستانه‌ی دهمین سالگرد، انجمن بر آن است تا فصل تازه‌ای از فعالیت‌های خود را آغاز کند. این فصل، با تأکید بر تعمیق نظریه‌پردازی، گسترش کنش‌گری اجتماعی، تقویت ارتباط با نهادهای آموزشی و فرهنگی، و توسعه‌ی همکاری‌های بین‌المللی، به دنبال ارتقای جایگاه صلح در زیست روزمره‌ی ایرانیان خواهد بود.

سخن پایانی
ده سال فعالیت مستمر، انجمن علمی مطالعات صلح ایران را به نهادی مرجع در حوزه‌ی مطالعات صلح بدل کرده است. اکنون، با تکیه بر تجربه‌ی گذشته و امید به آینده، این انجمن آماده است تا فصل تازه‌ای از کنش‌گری، نظریه‌پردازی و تربیت را رقم بزند؛ فصلی که در آن، صلح در پرتو مکتب ایرانی، به شیوه‌ای برای بودن و زیستن در جهان بدل می‌شود.

دکتر مهتاب حاجی‌محمدی
مدیر گروه صلح و کودک انجمن علمی مطالعات صلح ایران

https://t.me/ipsan