چرا فروشندگان مواد مخدر با مادرانشان زندگی می‌کنند؟

این عنوان بازیگوشانه، یکی از فصل‌های خواندنی کتاب Freakonomics است. (ترکیبی از freak و economics، چیزی شبیه «اقتصاد نامتعارف» یا «اقتصاد چیزهای عجیب و غریب»). کتاب نوشته استیون لویت -استاد برجسته اقتصاد دانشگاه شیکاگو- و استیون دابنر است که در فارسی با عنوان «اقتصاد ناهنجاری‌های پنهان اجتماعی» منتشر شده.
حجم کتاب به‌اندازه است. همه فصل‌هایش خواندنی اند، البته از میان شش فصل آن، دو فصل ۳ و ۴ مشخصا دربارهٔ جرم هستند.

ترجمه هم بسیار خوب و روان است اما در انتخاب عنوان با مترجم محترم هم سلیقه نیستم چون هم بازیگوشی عنوان اصلی را منتقل نمیکند و هم اصطلاح "ناهنجاری" از سنت مطالعاتی دیگری می‌آید.

یکی از مشهورترین نمونه‌های کتاب، همان پرسش عجیب درباره فروشندگان مواد مخدر است. نکته جالب اینجاست که این فصل صرفاً یک داستان سرگرم‌کننده نیست. پشت آن یک پژوهش دانشگاهی جدی قرار دارد که استیون لویت به‌همراه سودیر ونکاتش، جامعه‌شناس دانشگاه کلمبیا، انجام داده‌اند.

ونکاتش در جریان مطالعه میدانی دربارهٔ یک باند مواد مخدر در شیکاگو به دفترهای حساب‌وکتاب باند، دسترسی پیدا کرده بود؛ داده‌هایی درباره درآمدها و هزینه‌های اعضای باند که امکان بازسازی اقتصاد درونی این سازمان مجرمانه را فراهم می‌کرد.

یکی دیگر از فصل‌ها(فصل ۴)، «مجرمان کجا رفته‌اند؟» است که موضوع قانونی شدن سقط جنین و ارتباط احتمالی آن با کاهش نرخ جرم در ایالات متحده را پیش می‌کشد؛ موضوعی که بعدها به یکی از معروف‌ترین و مناقشه‌برانگیزترین استدلال‌های کتاب تبدیل شد.

پیشنهاد کتابی که هم برای مخاطب عام حوزه مطالعات اجتماعی و از جمله جرم‌شناسی جذابیت داشته باشد، هم زرد و شبه‌علمی نباشد و هم توسط یک پژوهشگر معتبر دانشگاهی نوشته شده باشد، چندان آسان نیست. این کتاب نمونه جالبی از این ترکیب است.