نوکیسگی و تعینات فرهنگی آن مطالعه‌ای درباره زمینه‌ها و نتایج ظهور طبقه نوکیسه در ایران
نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

آرش حیدری 1
بنیامین حسینی بجد 2

1.عضو هیئت علمی گروه مطالعات فرهنگی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه علم و فرهنگ تهران، تهران، ایران

2.دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی، دانشگاه علم و فرهنگ تهران، تهران، ایران

چکیده
پژوهش حاضر به بررسی تحولات اقتصادی-اجتماعی دهه ۹۰ شمسی در ایران و ظهور طبقه نوپدید «نوکیسه» می‌پردازد. این دهه، با ویژگی‌هایی چون رشد ناپایدار، تورم مزمن و اقتصاد رانتی و تحریمی، به تعمیق شکاف طبقاتی و تشدید نابرابری‌ها منجر شد. تحلیل داده‌های رسمی نشان می‌دهد که ثروت، عمدتاً از طریق فعالیت‌های غیرمولد، رانت‌ها و دلالی‌ها، در دست اقلیتی متمرکز شده است؛ این تمرکز حتی در بستری از رشد اقتصادی صفر یا منفی رخ داده است.
نتایج فرهنگی ظهور این طبقه، دگرگونی ارزشی وسیعی است. مصرف نمایشی و تجمل‌گرایی به مثابه مسیر اصلی کسب عزت‌نفس، به محتوای غالب و هژمونیک فضای اجتماعی بدل شده و بر فرهنگ عمومی و ساختارهای میل‌ورزی تأثیر عمیق گذاشته است.
این مقاله با بهره‌گیری از داده‌های ثانویه رسمی و چارچوب‌های نظری، ابتدا ظهور اقتصادی این طبقه را توصیف و سپس پیامدهای فرهنگی-ارزشی آن را نقد می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد تعینات فرهنگی این ظهور عبارتند از: تحقیر کار تولیدی و مشروعیت‌بخشی به دلالی، دگرگونی معیارهای منزلت، عادی‌سازی فساد، کالایی شدن فرهنگ و اخلاق، و تحلیل رفتن سرمایه و اعتماد اجتماعی.
کلیدواژه‌ها

نوکیسگی، مصرف نمایشی، بحران اقتصادی، غارت، هژمونی

🔗اصل مقاله

منبع: فصلنامه علوم‌اجتماعی، دوره 32، شماره 110 - شماره پیاپی 110
پاییز 1404
صفحه 147-18
@ilam_development