تاریخوو هەورامانی⚡️

#فایلی_pdf

📖 هورمزگان لە گێڕانەوەی دەقەوە بۆ کارکردی دەق

✍️ #عادڵ_محەمەدپوور

پوختە:
هۆرموزگان تێکستێکی بڕگەیی چواربەیتی گۆران (هەورامی) ە. سەرچاوەکان پێیان وایە ئەم هۆنراوەیە پەیوەندیی بە دەستپێکی شاڵاوی عەرەبەوە بۆ کوردستان هەیە و لە ئەشکەوتی هەزارمێرد دۆزراوەتەوە. ناوەرۆکی دەقەکە باس لە خاپوورکردنی پەرستگەکان، شارەکان و کوژرانی دلێرپیاوان و بە دیل گرتنی ئافرەتان و کچانی کورد دەکات و ئەمەش مشت و مڕی ناوەتەوە و لانیکەم دوو ڕوانگەی سەرەکی لێ کەوتۆتەوە. ڕوانگەی یەکەم پیێ وایە ئەم دەقە ڕەسەنە و نیشانەشناسیی زمانی و باری واتاناسیەکەی لەگەڵ پێکهاتەی شیعری کوردی گۆرانی ئەو دەمە هاوسەنگە. ڕوانگەی دووەم نەرێنی و ڕەفز کردنەوەی ڕەهایە و داوای ئەو پێستە کراوە کە لەسەری نووسراوە. نووسەری ئەم دێڕانە لە چوارچێوەی تیۆری توێژینەوەی و ئاکاری بەدواداچووندا هەم بە گێڕانەوەی ئەرێنێ و نەرێنیی سەرچاوەکان و هەمتریش بە بزاوتنی ئەو دەقە کە ئێستاکە لە مەزەندەی تاوتوێ کردندایە، پشت دەبەستێت. لە ئاخێزگە و سەرهەڵدانی مێژووی ئەدەبیاتی نەتەوەکانی تردا، دەقە سەرەتاییەکان بە تاقە بەیتێکیشەوە وەلا نەخراون...

https://t.me/horamanhistory

🔸ویم باوەڕم بە ئەسالەتوو شێعرە هورمۆزگانی نیا و جە لەیەکەودای بابەتە تاریخیەکانە یاگێوەش نمەدەو پنە؛ بەڵآم بڕێو پەیجۆرکار و بەتایبەت چالاکێ هەنێ کە باوەڕشا پێ شێعرێ هەن ؛ برێو پێسەو ئارەش ئەکبەری مەفاخێری بێ ئانەیە کە وێشا دا قەرەو ئا گومانە جددیا کە سەروو ئی شێعرێ هەنێ ، ئەسالەتوو ئی شێعرێشا بە « مەفرووز» نیانەرە و وێشا بە «ئاوانویسی و لەیەکەودای دلێنە» و ئی شێعرێوە خڵافنان. فرەو کەسیچ کە نزیکەوبیەی ئێدۆلۆژیکشا پەی بابەتەکەی هەن، مۆخالێفاو شێعرەکێ بە دژایەتی هەورامی یا گۆران یا کورد- خولاسە ئید و ئەو-ی تۆمەتبار کەرا یا پاساوێ ئەخلاقی و عاتێفێێ ماراوە. تا یاگێو فازل ئۆسولیان موخالێو ئەسالەتوو شێعرەکێش بە بوختان کەردەی پەی کەسێوی مەردەی ( سەعید خانی کوردستانی) تۆمەتبار کەردێنێ! چی بەینەنە کاک عادل محەمەدپوور جە وتارێوەنە ڕایێوەی میانێش پەی دێفاع چی شێعرێ پێشنیار کەردێنە و بڕێو ئیستدلالێ تاریخیێچش ئاوردێنێوە کە ڕەنگا دماتەر باسشا سەر کەرمێ. جە پۆستی دماینەنە وتارەکەو مامۆسا عادلی پەی ئەوەوانای وەردەنگاو کاناڵێ وەڵا کەرمێوە.

🌠هامپێچ: بەشێو جە وتاروو « مفهوم گوران در کردستان»ی

https://t.me/horamanhistory

🔸‌وێنەو سەری دەسخوتوو میرزا باوای هەشەمێزیا کە کاک محەممەد وەلی کاکایی زەحمەتش کێشتەن کیاستەنش.

🔸وەڵتەر کاناڵەو تاریخوو هەورامانیەنە جەنگنامەو هەورامان و ژاوەرۆو میرزا باوای هەشەمێزیما ئەژناسنابێ و باسوو ئەهمیەتوو ئی بەڵگەیە و بەڵگە هامشێوەکاش (پەی پەیجۆر جە ماناو لەفزوو هەورامی) کەردەبێما. ئاغای کاکایی دویەر ساڵێن خەریکوو گلێرەو کەردەی شێعرەکاو میرزا باوای هەشەمێزیا و بڕیارا پی زوویە چاپێشا کەرۆ؛ فەرماواش کە نوسخێو جە جەنگنامەو هەورامان و ژاوەرۆی کە بە دەسخەتوو کوڕوو مەڵڵا جەلالی هەشەمێزی نویسیانەو، دەسش کەوتەن؛ هەرپاسە میرزا باوای هەشەمێزی شێعرێ فرێش بیێنێ چانیشا فەوتنامەو شێخ حسامەدینی، جەنگنامەو قەڵاو خەیبەری و فەوتنامەو سۆفی عەلی برایش.

🔸‌سپاسی تایبەت جە کاک محەمەد وەلی کاکایی کە ئی زانیاریێ و بڕێو وێنێو شێعرەکاو میرزا باوای هەشەمێزیش نیانێ ئێختیار

✍️#مودەڕێس_سەعیدی

https://t.me/horamanhistory

🔸مەکێنزی یوەم کەس بێ کە ئەسالەتوو شێعرەو هورمزگانیش رەد کەردەو و سەلەمناش کە ئی شێعرێ جەعلیەنە و چیروو کاریگەری گوفتمانی نەتەوەگەرایی و دژە عەرەبوو سەرەتاو سەدەی بیسەمیەنە هۆربەسیەیەنە. ئاساتوریانیچ کە وێنەو سەری جە کتێبەکەو ئادی گیریان، بە درۆسی ئینا سەروو ئا باوەڕیەو کە ئی شێعرێ جەعلیە و هۆربیناینە، بەڵام وەختێو باسوو ئی شیعرێ و جەعلی بیەیش کەرۆ کەم تا فرە نامێو گۆرانی نمەی دەمشەنە؛جە حاڵێوەنە جە سیستەمی فیکریو ئاساتوریانیەنە زوانوو ئی شێعرێ نامێش گورانین و جیان جە کوردی، پەوکی بەهەر حاڵ لازم بێ باسوو ئانە وێش ماچۆش گۆرانیچش کەردەیبیەیا!! بابەتەکەش پاسە پێچنان، زاهێرەن تەنیا بۆنەو ئانەیەو گەرەکش بیەن کەرۆش بەهانێوە پەی پەلاماردایو کوردی. بۆنەو پارادۆکسە پێسناوە کە وەروو قین و غەرەزی ئاشکرای بە نیسبەتوو کوردیەو تووشش مەیا، ئاساتوریانما نامێ نیان ئەرمنێیوی قین جە دڵ! فرەسەتێوەنە ماچوو چی تەئکیدم کەردەن سەروو ئەرمەنی بیەیش!

✍️#مودەڕێس_سەعیدی

https://t.me/horamanhistory

#فایل_pdf

📃 داستان پیدایش «هورمزگان ڕمان ئاتەران کوژان »

✍️#شاهو_عبدی

چکیده مقاله:

دیرزمانی است درخصوص یک پوست و شعری نوشته بر آن که با نام « هورمزگان » شناخته شده، در برخی کتابها و مقالات مطالبی درج شده و بازتابهای خاص خود را نیز داشته است. با توجه به بررسی انجام گرفته به نظر می‌رسد که در طول این مدت تنها امری که سبب شده تا به این شعر به عنوان یک سند تاریخی نگاه شود و ‌این باور را به وجود آورده که در اصالت آن نمیتوان ‌شک کرد، صرفاً تکرار شدن آن بوده است. هدف این پژوهش پیگیری داستان پیدا شدن این پوست و شعر درج شده در آن از آغاز تا امروز است. بر اساس یافته های تحقیق این شعر ساختگی بوده و به هیچ وجه قابل استناد نیست.

📗وەرزنامەی هایا، بەهار و هاوینی 1397/ 2018

♻️بازنشر

https://t.me/horamanhistory

🔸پیشتر باب بحثی درباره خودآگاهی کُردی در تاریخ سده های نخستین و میانه را گشودیم؛ از جمله اسنادی درباره افتخار به هویت کُردی در دوره مروانیان (اینجا) و خودآگاهی کُردی در دوره ایوبیان (اینجا) ارائه کردیم. بر طبق سند بالا نیز که برگرفته از وفیات الاعیان ابن خلکان مورخ کُرد اربیلی است، امرای کُرد دوره ایوبی نه تنها خودآگاهی کُردی داشته و در برابر سایر قومیتها خود را به عنوان کُرد تعریف میکردند؛ بلکه مساله کَُردبودن بعضاَ در موضعگیریهای سیاسی آنان نیز تاثیر داشته است؛ البته طبیعی است که این اثرگذاری در کانتکست دوره خود عمل میکرده و هدف از آن تشکیل دولت ملی نبوده باشد. بر طبق این سند پس از مرگ شیرکو عموی صلاح الدین هنگامی که بحث جانشینی او به عنوان وزیر فاطمیان مطرح بود، یکی از امرای کُرد به نام فقیه ضیاء الدین عیسی هکاری کوشش گسترده ای را برای اقناع امرای دیگر به جانشینی صلاح الدین ایوبی انجام داد؛ از جمله امیر کُرد دیگری به نام قطب الدین خسرو هزبانی را اینگونه اقناع کرد که صلاح الدین مانند تو کُرد است و با وجود او حکومت به ترکها منتقل نخواهد شد!

✍️#مدرس_سعیدی
۱۴۰۵/۷/۱۱

https://t.me/horamanhistory

#شێعرە

     هەژارتەر جە زوانیم، من!!

تاریخێ جە نەدامەتیم
دان کۆڵێو شێعرێوە هەژارێرە و
گەرەکما بە ٤٣ کەلیما
٤٣ ساڵێم بنویسوەو!
دووربای ئەر ئی ٤٣ کەلیمەیچە نەبا
زیارەتەڵانێ جە کەلیمانا!
هەژارتەر جە زوانیم،
من!

✍#هەورامان_بەهرامی

https://t.me/horamanhistory

زمانی کوردی و زمانە کوردیەکان

🔸 چەمکی « زمانە کوردیەکان» بە بڕوای من هەل و ڕێگایەکە بۆ تێئوریزە کردن و پتەو کردنی زۆرتری ئایدیای کورد بوون. چونکە هەر چۆنێک بێت بەشێکی بەرچاو لە زمانناسان لەوانەیە زاراوە جیاوازە کانی کوردی لە ڕووی زمانەوانیەوە بە زمان بزانن. ئەمە چ پێمان خۆش بێت یا نە کاریگەری لەسەر زۆر کەس دادەنێت. چەمکی زمانە کوردیەکان ئەو ئێمکانە دەدات بە زمانناسی کە هەم شوناسی مێژوویی ئەو زمانانە کە کوردیە لە بەر چاو بگرێت ، هەمیش بۆچوونگەلێک کە لەمەڕ زمان بوونی هەندێک لەو زاراوانە لە ئارادایە، دەرببڕێت. قەبوڵ کردنی ئەم چەمکە و لانیکەم دژایەتی نەکردنی لە لایەن باوەڕمەندان بە گوتاری کوردبوونەوە، ڕێگایەک دەخاتە بەردەم ئەو کەسانە کە بە هەر هۆیەک زاراوەیەک وەک هەورامی بە زمان دەزانن کە دیسان خۆیان لە جەغزی کوردبووندا پێناسە بکەن. بەرگری لە کورد بوونیش ئاسان دەکات و لە بەرانبەر ئەو ڕەوتەوە کە ئەمانە بە زمان دەزانن، دەتوانین بڵێین: باشە! زمانبوونیان بە واتایە نیە کە کوردی نین. ئەگەر زمانیش بن، دیسان ناسنامەیان کوردیە!

لەگەڵ ئەمەشدا پێم وایە، یەکەم دەبێ هەوڵ بدەین چەمکی «زمانە کوردیەکان» تا دەکرێ لە حەوزەی زمانناسیدا سنووردار بکرێت. لە ئەدەبیاتی رۆژانە و مێدیا و ڕاگەیاندان بۆ بەردەنگ گرتنی کۆمەڵگا، لەگەڵ ئەوەدام کە لە چەمکی « زاراوە کوردیەکان » کەڵک وەربگیرێت. ڕاشکاوانە بڵێم دەبێ لە نێوان چەمکی زمان و زاراوە بە جۆرێک یاری بکەین کە لە بەرژەوەندی کوردبووندا بێت!

دووەم: هاوکات دەبێ ئەوە بزانین و ڕوونی بکەیتەوە کە «زمانە کوردیەکان» هەرکام بە تەنێ و تەک تەکیش زمانی کوردین. هەورامی, سۆرانی، کورمانجی، لەکی و... هەموویان مێسداقی زمانی کوردین. بۆیە لە کانتێکستێکی گشتیدا  چەمکی «زمانی کوردی» هەموویان دەگرێتەوە. لە کانتێکستە جیاوازەکانیشدا دەکرێ مەبەست هەر یەک لەمانە بێت. بۆ وێنە کاتێ باسی زمانی کوردی لە هەورامان ئەکەین، مەبەست هەورامی، کاتێ باسی زمانی کوردی لە کرماشان ئەکەین مەبەست لەکی و زاراوەی خوارین و کاتێ باسی زمانی کوردی لە کانتێکستی مەھاباد و سنە ئەکەین، مەبەست سۆرانیە و.....

✍️#مودەڕێس_سەعیدی

♻️بڵاوکردنەوەی دووبارە

https://t.me/horamanhistory

🔸هەندێک لە دۆستان ئەم کلیپەیان بۆم ناردووە و داوایان کردووو کە بیر و ڕای خۆم لە بارەیەوە بڵێم. بە ڕای من پێناسەیەکی وردی لە زمانی کوردی بە دەستەوە دا؛ لەوێ کە چەمکی چەتری «زمانە کوردیەکان»ی بۆ دەربڕینی هاوکاتی هەم «زمان بوون »و هەم «کوردی بوون»ی نەوعەکانی زمانی کوردی بەکار هێناوە و بە تایبەت لەوێ کە دەڵێ «چەمکی زمانی کوردی یەک بە یەکی نەوعەکانی زمانی کوردی دەگرێتەوە و مەبەست لە زمانی کوردی هەموویانە». تا ئێرە پێناسەیەکی ورد و باشی لە چەمکی زمانی کوردی کرد. بەڵام ئەوەی کە وتی «مێژووی ئێمە جیاوازە» هەڵەیەکی زۆر گەورە بوو. بە پێچەوانەوە ، ئەوە کە کوردی کردۆتە کورد و وای کردوە کە هەموو پێکهاتەکان خۆیان بە کورد بزانن و بەو زمان و زاراوانە هەمووی بوترێت کوردی ، مێژووی هاوبەشە.بۆیە لەو شوێنەی کە دەڵێ مێژوومان جیاوازە، نەک هەر قسەکەی پێچەوانەی ڕاستی و بەڵگە مێژووییەکانە، بەڵکوو هێڵێکی سووری نەتەوەیی شی بەزاند کە لە ڕوانگەی گوتاری نەتەوەیی کوردیەوە بە هیچ شێوەیەک قەبوڵ ناکرێت!

✍️#مودەڕێس_سەعیدی
🔗 پێوەنیدار :
کورد کێن و زوانی کوردی کامەنە؟
زمانی کوردی و زمانە کوردیەکان

https://t.me/horamanhistory

🔸ئەرەمەرزیاو باخچەو گۆراڵا بە ڕاوەبەری خاتوو کەژاڵ بیگلەریێ، ئەرکێوی هەرە گەورەش دانەنە وەروو وێش. قۆڵێش پەی پارێزنای زوانە شیرینەکەیما هۆرماڵەینێ و پەی ئی کاریە موهیمتەرین سەنگەر یانێو سەنگەروو زارۆڵاش گێرتەن. ئیرادەش کەردەن یەک تەنە وەرانوەروو ڕەوتی زەبەلاحوو ئاسیمیلاسۆنیەو مدرۆ و چی ڕانە ساتێو مدرای و قەرارش نیا. ئانێ کە ئاگادارێو چالاکیەکاو باخچەو گۆراڵانێ مزانا کە ئا هەرمانێ بە دەسی هاڵی و بێ هیچ پەشتیوانیێو، بێجگە بە عێشق و وەشەسیای نمەکریا. پێسەو ئا هەرمانێو سەریە کە بێ هێچ پاڵپەشتی ماددی و تەنیا بە هامکاریو کاک پەروێز ڕۆستەمی و دادە شەهین عەباسی و دادە مۆهنا سەعیدیێ، کریەینە. ئۆمێدوارەنا کۆمەڵگای کوردی پی جۆرە کارا بزانۆ و پشتیوانیشا چنە کەرۆ. دیارا ئەرکوو خەڵکوو هەورامانی زیاتەرا کە بە هەرشێوازێو پنەشا کریۆ، پاڵپەشتیشا چنە کەرا.

زوانی کوردی هەورامی گەورەتەرین فاکتەر و کۆڵەکێ بنەڕەتینەو « کورد بیەی»و ئێمەنە. ئێمە بۆنەو هەورامی بیەیماوە کوردێنمێ. ئی زوانە نمەفەوتیۆ چوون ئێمە زارۆڵەکاما فێروو هەورامی کەرمێ و جۆرێو فێرێشا کەرمێ کە ئاڏیچێ زارۆڵەکاشا فێرش کەرا!

https://t.me/horamanhistory

#فایل_pdf
📃 مفهوم گوران در کردستان: بازشناسی مصادیق و فرایند تاریخی تحول و تطور آن

✍#مدرس_سعیدی

چکیده:
گوران و صفت نسبی آن گورانی، مفهومی است که در نواحی میانی و جنوبی کردستان با مصادیق مختلف رایج بوده است؛ شرق شناسان علی رغم پیچیدگی های موضوع، عموما اقدام به ساده سازی گوران و تفسیر آن به عنوان نامی عام برای گویشورانی خاص در کردستان کرده اند. در پژوهش حاضر این نظریه به پرسش گرفته شده و از طریق مطالعه مصادیق گوران کوشش شده است که فرایند تاریخی تطور و تکوین مفهوم گوران درک و توضیح داده شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که مفهوم گوران در بافتار قومیت به کار نرفته و منطبق بر گویشورانی خاص نبوده است؛ بلکه گوران که مصادیق آن را می توان در سه دسته، گوران در مصداق قبیله، گوران در مصداق یکجانشین و رعیت، گوران در مصداق پیروان آیین یارسان، بازشناسی کرد، برگرفته از مفهوم گبر و گور به معنای غیرمسلمان است و احتمالا از سده های نخستین اسلامی به سبب انتساب به ادیان و فرق غیراسلامی، به گروه های مختلف اجتماعی اطلاق شده و بر آنان باقی ماندە است.

📗تاریخ و تمدن اسلامی، تابستان ۱۴۰۴، صص ۳۹-۹۸

♻️بازنشر

https://t.me/horamanhistory

تاریخوو هەورامانی⚡️ pinned «»

جوابوو وەردەنگێوی:

🔸ڕاسا کریێ شێخ مستەفاو تەختەیچش چنە بیەیا. بەڵام بەشێو بۆنەو ئانەیەو بێ کە شێخ مستەفاو تەختەی - ڕاسا پێشەنگ بیەن، بەڵام - ئەرمانەروو ئەوج و لووتکەو ڕەوتەکەی نیا. بەگردی گەورەییو شاعێرێوی چێوێوی نیسبین؛ ڕەنگا ئەگەر جە گۆشەچەموو پێشەنگیایەتی ڕەوت و ئەرەمەرزنای مەکتەبێوی شێعریەو پەیش بدەیمێ، کەسانێو پێسەو شێخ مستەفاو تەختە و بێسارانی گەورەتەرینێ با؛ جە گۆشەچەموو ڕەوانی وسەلابەت و فەلسەفەو زوانیەو خانای قوبادی، هەست و سۆز و کاریگەێی نیای سەروو وەردەنگی مۆتەوەسێتی سەیدی هەورامی و جە گۆشە چەموو زەریفکاری شێعریەو بێگومان مەولەوی تاوەگۆزی گەورەتەرین شاعێروو سۆننەتی ئەدەبی گۆرانی بیەن. بەڵام مەولەوی وێش قەڵا دۆشکێو بێسارانی و خانای و شێخ مستەفاو تەختەیەو بیەن و بە تەعبیروو ویڵ دۆرانتی باڵابەرزیەکەش بۆنەو ئانەیەنە ئینا قەڵادۆشکێو وەڵینەکاوە. وەلحاسڵ جوابوو پەرسەکێو من بەستە پانەیە چەنی بدیەیمێ پەی بابەتەکەی جیاوازا. بەڵام چی ڕاپەرسیەنە بە شێوازێوی گردی حەزم کەرد ویر و ڕاو و جە راسیەنە هەستوو وەردەنگەکاو کاناڵێ
جە بارە بابەتەکەیەو بزانوو.

✍#مۆدەڕێس_سەعیدی

https://t.me/horamanhistory

[۱/۲]
🔸وەختێو ئەرک و کارکەوردوو هەورامی نویستەی دەرەجەی ئەوەڵەنە وەش کەردەی و سازنای زوانێوەی ڕێک و پێک و ستاندارد و ڕەوان پەی نویستەیا،نەک پارێزنای زوانی هەورامی دلێو عاممەو خەڵکیەنە، ئیتر ئەهەمییەتو درۆست هەورامی نویستەی خاستەر گنۆ وەرووچەمی. هەرپاسە وەختێو مەعلووم بی کە کارکردوو هەورامی نویستەی پارێزنای زوانی هەورامی نیا ( بەڵکو پەی پارێزنای زوانی هەورامی چێوانێوی فرەی تەر لازمێنێ)، ئیتر ئێستدلالوو ئا کەسایچە کە ماچا "هەر ئندە بە هەورامی بنویسیۆ سەرفە نەزەر جە کەیفیەتوو نویستەکەی هەر خاسا"، گنۆ پەراوێز و کەمڕەنگ بۆوە. پەوکی من وەڵتەر یادداشتێوەنە واتم کە سەردەموو شوعارەو " بنویسمێ بە زوانی هەورامی..." سەرشیەن و ئیسە کە زەروورەتوو نویستەی بە زوانی هەرامی و بە کار بەردەیش جە حەوزە کۆمەڵایەتی و فەرهەنگیەکاو کوردستانیەنە تا ڕادێوی فرە سەلەمیان، وەختوو ئانەیە یاوان کە جیاو ئانەیە سەروو «هەورامی نویستەی» بلمێ، سەروو «درۆست هەورامی نویستەی» بلمێ. جە بەستەرێوی پاسنەنە کە واتما موهێمتەرین کارکەردوو هەورامی نویستەی سازنای زوانێوی هەورامی پاراو و قابل و ڕەوانایا نەک پارێزنای زوانی هەورامی، ئیتر جیاوازیو درۆس یا غەڵەت نویستەی و هەرپاسە هەرمانەی عال و خرابێ فرەتەر گنۆ وەروو چەمی. چی بەستەرەنە نویستەی هەورامی بە هەڵە و وەڵاوە بیەی هەرمانەی خرابێ، نەک تەنیا خزمەت نیا بە پرۆسەکەی بەڵکوو زیانیچش میاونۆ لا. هەڵبەت دیارا کەس نمەتاوۆ وەروو کەسی گێرۆ کە هەرمانەی خرابە وەڵانەکەرۆوە. بەڵام ئەگەر ئەهمیەتوو پرەنسیپوو درۆس، زانستی و ڕێک نویستەیما قبوڵ کەرد، چاوڵایش جە پرۆسێوی بەردەواموو نەققادیەنە ڕەنگا چارەسەر کریۆ!

✍️#مودەڕێس_سەعیدی
1405/7/2
🔗 پێوەنیدار :
بنویسمێ بە هەورامی یا هەورامی بە درۆس بنویسمێ ؟
زوانی هەورامی و مەتەرسی کورمانجیزە بیەی

https://t.me/horamanhistory

هەورامی نویستەی،
پەی چێشی؟!
[۱/۲]

✍️#مودەڕێس_سەعیدی

🔸بە پێچەوانەو ئانەیەو ڕەنگا یۆ ئەوڵ جە نامێ و تایتێڵوو بابەتەکەی بیاوۆنە، چیگە گەرەکم نیا جە بارەو زەروورەتوو هەورامی نویستەی باس کەروو، ئی باسە وەڵتەر کریان و تا ڕادێوی فرە ساق بیەنەو. پەوکی مەبەست جە ئی یادداشتیە جە ڕاسیەنە ئانەنە کە جوابوو ئی پەرسێ دریۆوە کە هەدەف و کارکەردوو هەورامی نویستەی چێشا؟ ئایا پارێزنای زوانی هەورامی و نەجات دایش جە فەوتیایا یا ڕەنگا چێوانێو تەر؟

🔸وەڵێو گرد چێویەنە ئەجۆم مشۆ بنەڕەتەو بەیمێوە پۆرەو ئا باوەڕیەرە کە گوایا نویستەی بە زوانی هەورامی بۆ بە هۆوو ئانەیە کە زوانی هەورامی پارێزیۆ. ئینە هەڵەن کە برەجیۆما زوانی هەورامی بە نویستەی پارێزیۆ و جە فەوتیای نەجاتش بۆ. وەڵتەر جە یادداشتێوتەر بە نامێو «زوانی هەورامی و مەترسی کورمانجیزە بیەی " باسوو ئانەیمە کەرد کە زوانی کوردی هەورامیچ پێسەو کوردی کرمانجی و زازاکی جە باکووروو کوردستانەیە، سەرەڕاو گردوو ئا دەسکەوتا کە جە حەوزەو نویستەیەنە هەنێش، ئی دەسکەوتێ سنووردارێنێ بە شمارێوی کەم جە نوخبە و چالاکە فەرهەنگیاو کۆمەڵگای ، جە حاڵێوەنە فرەتەروو قسەکەراشا ئینەی چێروو کاریگەر پرۆژەو ئاسمیلاسۆنوو دەوڵەت نەتەوی سەردەسیەنە!

🔸 دیارا ئا ئیلیتە کە کۆمەڵگاو هەورامانیەنە منویسا و بە تایبەت ئانێ کە بە هورامی منویسا - پانێشاوە کە کاری جیددی کەرا و پانیشایچەو کە وێشا خلافنا- دەرسەدێوی فرە کەموو کۆمەڵگای زیاتەر نیەنێ ( مەسەلەن واچمێ ٥ دەرسەدێ!). گردوو ئاکەسایچە کە ئی ئیلیتە کاریگەریشا منیۆ سەر و گوفتمانوو پارێزنای زوانیشا دلێنە وەڵا کەرۆوە، گردوو گردەو دیسان هەر دەرسەدێوی کەموو کۆمەڵگاو هەورامانیەنێ ( خاستەرین حاڵەتەنە واچمێ ١٥دەرسەدێ!). باقیو کۆمەڵگای یانێ نزیکەو ٨٥دەرسەداش نیەنێ چیروو کاریگەری ئا چێوانە کە بە هەورامی منویسیا و تەنانەت نیەنێ چێروو کاریگەریو ئا گوفتمانیەنە کە ئا چینە نۆخبە هەورامی نویسە بەرهەمش مارۆ. پێسەو فرەو خەڵکوو دەور و بەریما کە سەرەشا ئینا کار و ژیوای وێشانە و جە ڕەوتە کەلانتەرەکا پێسەو ئاسیمیلاسیۆنوو دەوڵەت نەتەوەی سەردەسی کاریگەری گێرا!

🔸پەوکی وەختێو ئینەما زانا مشۆ کارکرد و ئەرک و هەدەف جە نویستەی بە هەورامی دووبارە ئەژناسە کەرمێوە و کاریگەری و سوودەکاش و هەرپاسە مەحدودیەتەکاش بژناسمێ. چی بارودۆخوو ئیسەیەنە کە ئینامێش چنە موهیمتەرین کارکەرد و قازانجوو هەورامی نویستەی ئانەنە کە ئا چینە ئێلیتە کە بە هەورامی منویسا بتاوا زوانەکەی جە ڕوەو قابلییەتوو نویستەیەی و هەر پاسە ڕەوانی و فەساحەتیەو گەشە پنە دا تا بیاومێ بە زوانێوی ستاندارد و ڕێک و پێکی هەورامی کە تواناو ئانەیشە بۆ جە حەوزەی گردیو کۆمەڵگایەنە کارش پنە کریۆ . دیارا ئینە پا مانا نیا کە ئیتر ئی زوانە ئێستاندارد و ڕێک و پێکە دڵوازە فاڕیۆوە پەی دلێو کۆمەڵگای، چوون هەرپاسە واتما بەشێوی هەرە گەورەو کۆمەڵگای ئێنا چێرۆ کاریگەری ڕەوتوو ئاسیمیلاستۆن و کاریگەریو دەوڵەت نەتەوەیەنە. بەڵام هەرچی بۆ ئی زوانە هەورامیە پاراو و ستانداردە دڵوازە شەرتێوەی لازمەنە و ڕنگا بتاومێ هۆمێدما بۆ کە دماڕۆنە دەرفەتێوی چامنە وەش بۆ کە کاریگەریەکێش وەرەڵاوێ باوە و فاڕیۆوە پەی دلێو بەشیوی گەورە کۆمەڵگاو قسەکەرەکاش!

درێژە⬇️⬇️⬇️

https://t.me/horamanhistory

🔸ئجیا چێوێوشا وەش کەردەن بە نامێو «شوراو ڕێکوزیایەکاو هەورامانی» و نامێوە زلەیچشا نیەینە پی دەرە وێرانیەو (ئاخێز) کە ئی دوە (ئەرسەلان ئەردەڵان و ڕەحیم غوڵاموەیسی) ڕیش چەرمە و چەمساقێشەنێ!

🔸ئی شوورا یەک دوێ ئەنجومەن و کەسایەتیێ ماقوڵێچش چنەنێ کە ڕوەو قسەکام ئەو ئادیشانە: تا ئیسە چند بەیانیێتا پەی ئەمرەو خوای کەردەی یا پەرسەو مامۆ یا تاتە یا برا و مامۆزاو کەسایەتیە فەرهەنگیەکا بە ئیمزاو هەر حەوت هەشت ئەنجومەنەکەی وەڵا کەردێنێوە،دەسیچتا وەش بۆ؛ بەڵام پەی شیرینکاری پاسنەیە کە هامپۆلەکێتا جە کاری فەرهەنگیەنە کەرا، قسێوەتا نیەنە؟ بەیانێو چێوێو پەی پەرچەودای ئی قسە مفتا وەڵا نمەکەردێوە؟شمە کە یۆ یۆ کەسە زانا و دڵسۆزەکێو هەورامانیتا تەنیا بۆنەو ئیسراریشا سەروو کوردبیەی وستێ دایێرەو غەیرە خودی، ئیسە چنی ئینیشا ڕاحەتێندێ؟ هەرمانەی هامبەشە چنیشا وەشەنە؟!

🔸مامۆسایا، شێعرواچەکا، کتێب نویسەکا، تەولیدوو فکر -ئەوسا بە سۆرانی و ماوێوا بە هەورامی- کەرەکا! ،تا ئیسە بیەن مەحفێلەکاتانە پەشتەو سەرەو ئادیشایچەو قسێ کەردێ یا وەختێو مەجلیسێوەنە ڕووبەڕوو دیێتا، مواخێزەشا کەردێ؟!

✍️#مدرس_سعیدی

https://t.me/horamanhistory