Беларусь часта называюць «Партызанскай рэспублікай», быццам гэта натуральная частка беларускай ідэнтычнасці. Але хто вырашыў, што беларус – гэта найперш партызан?

Партызанскі рух у Беларусі ў часы Другой сусветнай сапраўды быў маштабным. Але пасля вайны савецкая ўлада зрабіла тыя маштабы яшчэ большымі, каб ператварыць на сапраўдны брэнд «партызанскай рэспублікі». Навошта?

Яшчэ ў 1949 кіраўнік НКУС БССР Лаўрэнцій Цанава выпусціў кнігу «Всенародная партизанская война в Белоруссии против фашистских захватчиков. Зарождение и развитие партизанского движения». Яго рэпрэсавалі праз некалькі гадоў, таму тэму партызанаў на нейкі час адклалі. Але ўжо ў 1964 годзе выйшла кніга Пятра Калініна з вельмі красамоўнай назвай – «Партызанская рэспубліка». Першае выданне выйшла накладам 75 тысяч асобнікаў, а перавыданне 1968 года – ужо 100 тысяч.

Па сутнасці, за гэтымі мемуарамі хаваўся спосаб растлумачыць беларусам хто яны ёсць:
— Беларусь – партызанская.
— Партызан – герой.
— Герой – савецкі.
Значыць, па гэтым ланцужку беларуская ідэнтычнасць натуральным чынам вядзе да СССР. І толькі да СССР.

Ні Вялікае Княства Літоўскае, ні Рэч Паспалітая, ні Статут Сапегі ці Псалтыр Скарыны, ні Трэцяя Устаўная Грамата, якая абвяшчала БНР, больш не існавалі – беларуская ідэнтычнасць мела сваю гісторыю выключна ў межах СССР.

Так вайна паступова стала галоўным фільтрам, праз які савецкая дзяржава прапаноўвала глядзець на беларускую гісторыю. А ўсё, што не ўпісвалася ў гэтую карціну, адсоўвалася ўбок.

Беларуская нацыянальная гісторыя? Другасная.
Уласная дзяржаўная традыцыя? Нязручная.
Беларуская мова? Не абавязковая.
Складаныя лёсы людзей падчас вайны? Лепш не чапаць.

Застаецца простая карціна: лес → партызан → перамога → СССР
І гэта ўсё адначасова з тым, што беларусы не ўспрымалі савецкую ўладу як сваю – пасля знішчэння БНР, чырвонага тэрору бальшавікоў, калектывізацыі, голаду і рэпрэсій. Але міф пра «партызанскую рэспубліку» дазваляў рабіць выгляд, што беларусы актыўна змагаліся за савецкую дзяржаву.

Так, прыемна адчуваць сябе нашчадкам знакамітых магутных партызанаў. Але «Партызанская рэспубліка» – гэта каланіяльны міф, праз які ствараўся маналітны вобраз «савецкай беларускасці». Ён выдаляў нязручную памяць пра вашых продкаў, якім не была даспадобы савецкая ўлада.

💫 Наш Patreon
💫 Наш Buymeacoffee