رسانه تاریخی Historium

🔺ایران و یونان، فراتر از نبرد و دشمنی🔺
قسمت دوم و پایانی


▫️متاسفانه در بسیاری از مطالب معاصر کمتر به اهمیت مصنوعات یونانی در ایران و دست‌ساخته‌های ایرانی در یونان به عنوان مدرکی از روابط مستقیم فرهنگی یا سیاسی پرداخته شده است.

🔹یونانیان (مانند هرودوت)، که آزادانه در قلمرو امپراتوری ایران رفت‌وآمد می‌کردند، غیر از هنرها شیوه «چاپارهای سریع‌السیر»، سبک ساتراپی و شبکه‌های راه‌های ایران را تحسین کرده‌اند. یونانیان همچنین به دنبال تصاحب موقعیت‌های شغلی مختلف در ایران بودند.

🔸برای مثال افلاطون در بازگشت از سفر به قلمرو ایران، مغان را به آتن دعوت کرد. به‌دنبال این دعوت، آناکساگوراس به آتن رفت و به ایراد خطابه در باب مبانی کیهان‌شناسی ایرانی پرداخت.

🔹حتی پس از سقوط هخامنشیان آنتیوخوس، شاه سلوکی (که در مکتب یونان آموزش دیده بود)، با افتخار خود را تحت حمایت داریوش و خشایارشا اعلام کرد. در اروپا نیز روابط ایران و یونان در ماورای جنگ و درگیری نمود یافت. مثلاً رافائل در مکتب یونان تصویری از زرتشت را کشید. هاندل نیز به همین شکل اپرای سیرسه (خشایارشا) را نگاشت که نه بر جنگ و دشمنی بلکه بر عشق و روابط انسانی مبتنی بود.

🔸متاسفانه در متون جدید علمی تا همین اواخر مجموع گفتمان‌های فرهنگی میان ایران و یونان به‌طور کامل نادیده گرفته می‌شد و فقط چند سوءبرداشت از این روابط توسط نویسندگان قدیم مبنا قرار می‌گرفت. حتی اصطلاح «بربر»، که یونانیان برای اشاره به غیریونانی‌ها به کار می‌بردند، نیز از طریق معنی جدیدتر (رومی) آن مفهوم شد.

🔹این نگرش مغرضانه عمدتا در اروپای قرن نوزدهم به شکل بازخوردی از سیاست‌های رایج و به‌خصوص پس از تصرف یونان توسط ترک‌های عثمانی و تلاش یونانیان برای رهایی شکل گرفت. به‌منظور پیروی از این دیدگاه، یافته‌های باستا‌ن‌شناختی و متون را به میل خود تفسیر کردند، اما در عالم واقعیت، داستان چیز دیگری بود.

🔸اخیرا رهیافتی جامع‌نگر و نقادانه‌تر به داده‌ها نشان داده است که این دو تمدن پیوندهای فرهنگی نزدیک‌تری داشته‌اند و در زمینه‌های هنر، معماری، زبان، مذهب، کیهان‌شناسی و فلسفه هرکدام بر دیگری تاثیر گذاشته‌اند.

▫️نادیده گرفتن این تعامل هردو تمدن را از داشتن میراث واقعی خود، که از طریق ارتباطات فرهنگی‌شان مشهود است، محروم کرده است. از این رو، باید به بازنگری گسترده‌ای در دیدگاه سنتی دست زد تا از آن طریق بتوان حاصل این تعامل فرهنگی که تا امروز نیز تداوم داشته است را به دست آورد.


📘منبع: شاهرخ رزمجو، «ایران و یونان: تاریخ گمشدهٔ روابط فرهنگی»، در: ایران قدیم و یونان قدیم: روابط بینافرهنگی، به ویراستاری سید محمدرضا دربندی و آنتیگونی زورناتزی، ترجمهٔ پوریا خدیش، صص. ۳۳۵–۳۳۶.

▪️ @HistoriumClub ▪️

#یک_صفحه_از_کتاب

🔺ایران و یونان، فراتر از نبرد و دشمنی🔺
قسمت نخست


✍دو تمدن کهن ایران و یونان به مدت حدود دویست سال با یکدیگر همزیستی داشتند. آنچه از این دوره طولانی در خاطرها باقی مانده عمدتاً مربوط به نبردهای بین آن‌هاست و روابط فرهنگی‌شان تقریبا به‌طور کامل نادیده گرفته شده است.

🔹طبق دیدگاه‌ سنتی‌ای که از اواسط قرن نوزدهم پا گرفت، روابط این دو سراسر مبتنی بر جنگ و خصومت بوده است. با این حال، اکنون مشخص شده که ریشه اصلی این جنگ‌ها عامل اقتصادی بوده و در اغلب موارد دیگر، روابط مبتنی بر گفت‌وگو و تبادل فرهنگی استوار بوده است نه جنگ و دشمنی.

🔸منابع کهن نشان می‌دهند که عامل اصلی درگیری هخامنشیان با یونانیان تنبیه آنان به دلیل آتش زدن سارد و جلوگیری از ادعای قلمرویی آنان بود. به همین قیاس، لشکرکشی آتن به مصر بر سر مسائل قلمرویی نبود، بلکه دلایل قوی اقتصادی داشت. اندکی بعد، ایران و یونان به هم نزدیک‌تر و در پایان این دوره با هم متحد شدند.

🔹به‌رغم منازعات سیاسی، ایران و یونان نه‌فقط پس از پایان یافتن جنگ‌ها بلکه حتی در طول آن نیز تبادلات فرهنگی گسترده‌ای داشتند. شاهان ایرانی هیچ‌گاه در برابر هنر و فرهنگ یونانی جبهه نگرفتند. آن‌ها در سلک حامیان معابد یونانی درآمدند و در قلمرو خود، از پترا تا زانتوس، افسوس و هالیکارناسوس، به ساخت یا بازپیرایی بناهای یونانی پرداختند.

🔸این شاهان به آثار هنری یونانی علاقه داشتند و پس از به دست آوردنشان، آن‌ها را در مکانی مطمئن‌ در خزانه خود نگهداری می‌کردند. یونانیان نیز به هنر و فرهنگ ایرانی تمایل نشان دادند. یافته‌هایی از یونان نشانگر علاقه صنعتگران این کشور به عناصر هنری ایرانی است. برخی از این عناصر از طریق یونان به ایتالیا رسید و سپس نمود آن‌ها در هنر دیگر کشورهای اروپایی تداوم یافت.


📘منبع: شاهرخ رزمجو، «ایران و یونان: تاریخ گمشدهٔ روابط فرهنگی»، در: ایران قدیم و یونان قدیم: روابط بینافرهنگی، به ویراستاری سید محمدرضا دربندی و آنتیگونی زورناتزی، ترجمهٔ پوریا خدیش، صص. ۳۳۵–۳۳۶.

▪️ @HistoriumClub ▪️

🔺ایران و یونان، فراتر از نبرد و دشمنی🔺

▪️ @HistoriumClub ▪️

#کتاب
#معرفی_کتاب

📙"Sasanian Persia between Rome and the Steppes of Eurasia"

🖊Eberhard Sauer

▪️ @HistoriumClub ▪️

#کتاب
#معرفی_کتاب


📙کتاب "ایران ساسانی میان روم و استپ‌های اوراسیا"
"Sasanian Persia between Rome and the Steppes of Eurasia"


✍امپراتوری ساسانی یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های جهان باستان بود. قلمرویی گسترده که از میان‌رودان تا بخش‌هایی از پاکستان امروزی و از آسیای مرکزی تا شبه‌جزیره عربستان امتداد داشت.

🔹این کتاب به روابط ساسانیان با همسایگانشان و عواملی می‌پردازد که به قدرت و ثروت این امپراتوری کمک کردند. از ارتش و زیرساخت‌های نظامی گرفته تا کشاورزی، تجارت، شهرنشینی و وضعیت جوامع اقلیت.

🔸یکی از بخش‌های جالب کتاب، توجه به یافته‌های باستان‌شناختی جدید، از جمله شهرهای بزرگ، استحکامات و سامانه‌های آبیاری است که تصویری متفاوت از ظرفیت اقتصادی و زیرساختی امپراتوری ساسانی ارائه می‌دهند.

🔹این کتاب می‌تواند برای علاقه‌مندان به تاریخ ساسانی، باستان‌شناسی ایران و روابط ایران و روم منبع جالبی باشد.


▪️ @HistoriumClub ▪️

✍برای شناخت و بازآفرینی پوشاک ایرانیان در گذشته، نگارگری‌های نسخه‌های مصور شاهنامه از منابع ارزشمند و قابل‌توجه به شمار می‌آیند.

🔷بااین‌حال، در استفاده از این تصاویر باید به یک نکتهٔ مهم توجه داشت:

🔹 بسیاری از این نسخه‌ها قرن‌ها پس از دوره‌ای که داستان‌های شاهنامه در آن روایت می‌شوند، پدید آمده‌اند و نگارگران، شخصیت‌های داستان را با زبان هنری و پوشش رایج در روزگار خود به تصویر کشیده‌اند.

🔶از نمونه‌های مهم می‌توان به این نسخه‌ها اشاره کرد:

📜 شاهنامهٔ بایسنقری — متعلق به دورهٔ تیموری، حدود ۸۳۳ق / ۱۴۳۰م؛ این نسخه در دربار شاهرخ تیموری و به سفارش بایسنقر میرزا تهیه شد.

📜 شاهنامهٔ طهماسبی — متعلق به دورهٔ صفوی و آغاز قرن دهم هجری / سدهٔ شانزدهم میلادی؛ یکی از برجسته‌ترین آثار نگارگری مکتب تبریز در روزگار شاه طهماسب.

📜 شاهنامهٔ قوام — از جمله نسخه‌های مصور برجای‌مانده از دورهٔ صفوی که نگاره‌های آن نیز برای مطالعهٔ پوشش و شیوهٔ تصویرپردازی آن دوره اهمیت دارد.
...
منبع اصلی ویدیو (من فقط آهنگ ویدئو را تغییر داده ام، که به فضای کانال نزدیک باشد) :

https://www.instagram.com/p/DdvCcL0sPNU/
...

🌹@HistoriumClub🌹

🔺استبداد نادرشاهی و خرافه‌پرستی ایرانیان🔺

✍در سال‌های پایانی حکومت نادرشاه، شورش‌های پیاپی علیه حکومت سرکوب شده بود و خشونت و مجازات‌های سنگین، ترس زیادی در میان مردم و حتی برخی صاحب‌منصبان ایجاد کرده بود.

🔷جونس هنوی که در همین دوره وارد ایران شد، در مسیر اردوی نادرشاه با چند افسر سپاه، از جمله یک افسر بلوچ، همراه شد که به حضور شاه احضار شده بودند.

🔹هنوی روایت می‌کند که هرچه به اردوی شاه نزدیک‌تر می‌شدند، نگرانی و خرافه‌پرستی همراهانش بیشتر می‌شد. یکی از افسران ورد و افسونی داشت و ادعا می‌کرد قدرت الهی دارد. قرار بود هنگام ورود به خیمه شاه، ده حرف خاص را تکرار کند، انگشتانش را در هم قفل نگه دارد و پس از رسیدن به تخت شاه، ناگهان دست‌هایش را باز کند تا «آتشبار جادویی» تخلیه شده و خشم شاه کاهش یابد.

🔶آنها حتی یک استخوان گوسفند پیدا کردند، آن را به‌صورت قائم در زمین کاشتند و گفتند اگر به سمت اردوی شاه بیفتد، همگی به سلامت بازخواهند گشت و اگر به سمت دیگری بیفتد، باید خود را آماده سرنوشت کنند. البته استخوان به همان سمتی افتاد که از پیش به آن زاویه داده بودند. کمی بعد، دو گرگ بزرگ نیز از جاده عبور کردند که همراهان ایرانی هنوی آن را به فال نیک گرفتند.

🔸روز بعد، با چهره‌هایی غمگین و محنت‌زده، از هنوی خداحافظی کردند و به چاپاری که آنها را با خود می‌برد، گفتند:

«چرا این‌قدر عجله می‌کنی؟ مگر نمی‌دانی که برای محکومین، هر لحظه از زندگی چقدر مهم است؟»

🔺 پ.ن: نمی‌توان این روایت را به همه جامعه ایران در دوره نادرشاه تعمیم داد، اما روایت هنوی تصویری جالب از فضای ترس حاکم بر بخشی از سپاه و اطرافیان نادرشاه به دست می‌دهد. تا آنجا که حتی افسران نظامی برای پیش‌بینی سرنوشت خود به ورد، فال و نشانه‌های طبیعی پناه می‌بردند.


📚 منبع: سفرنامه جونس هنوی، ترجمه ساسان طهماسبی، انتشارات امیرکبیر، ص ۸۹–۹۵.

▪️ @HistoriumClub ▪️

💠فضای ترس و خرافه در سال‌های پایانی حکومت نادرشاه💠
▪️ @HistoriumClub ▪️

زیر آتش توپخانه؛ مقاومت قزلباشان ایرانی در قلعه بغداد

✍برای آنکه گوشه‌ای از مقاومت سپاه قزلباش مستقر در قلعه بغداد در برابر حملات مکرر سپاه عثمانی روشن شود، می‌توان به روایت واله قزوینی در گزارش خود از حمله سلطان مراد چهارم به بغداد اشاره کرد.

🔷پس از آنکه سلطان مراد چهارم وارد بغداد شد، سپاه عثمانی حمله به قلعه و استحکامات شهر را با شدت آغاز کرد. نیروهای عثمانی به‌تدریج فشار خود را بر مدافعان افزایش دادند و سلطان مراد نیز شخصاً پیگیر عملیات محاصره بود. بنا بر روایت واله قزوینی، شدت تلاش او برای تصرف قلعه به اندازه‌ای بود که از صبح تا شب و از آغاز روز تا پایان آن، آرام و قرار نداشت و تمام توجه خود را به گشودن قلعه معطوف کرده بود.

🔹در مقابل، مدافعان قزلباش قلعه نیز مقاومت سختی از خود نشان دادند. آنان با وجود شدت حملات، از دفاع دست نکشیدند و با جان‌فشانی به حفظ استحکامات پرداختند. آتش توپخانه مدافعان نیز خسارات سنگینی به نیروهای عثمانی وارد کرد؛ چنان‌که در جریان این درگیری‌ها، محمدپاشا، وزیر اعظم عثمانی، و شماری از پاشایان و فرماندهان سپاه عثمانی کشته شدند. قزلباشان همچنین چندین بار با نیروهای پرشمار عثمانی درگیر شدند و در این نبردها شمار زیادی از مهاجمان را از پای درآوردند.

🔶با وجود این مقاومت، سلطان مراد چهارم از ادامه محاصره و تلاش برای تصرف قلعه دست نکشید و بر شدت حملات افزود. در منابع آن دوره آمده است که شدت آتش توپخانه عثمانی در برخی روزها بسیار زیاد بود؛ به‌گونه‌ای که بنا بر گزارشی، تنها در یک روز حدود چهل‌وپنج هزار گلوله توپ به سوی قلعه شلیک شد. وزن هر یک از این گلوله‌ها نیز حدود بیست‌وچهار من تبریز ذکر شده است. چنین گزارشی نشان می‌دهد که مدافعان قلعه بغداد در برابر یکی از سنگین‌ترین فشارهای نظامی سپاه عثمانی قرار داشتند و با وجود بمباران مداوم و حملات پی‌درپی، مقاومت آنان برای مدتی ادامه یافت.

اهمیت این روایت تاریخی از منبعی فارسی :

🔸این روایت نشان می‌دهد که مقاومت قزلباشان در بغداد تنها به رویارویی مستقیم با سپاه عثمانی محدود نبود، بلکه مجموعه‌ای از دفاع مستمر، استفاده از توپخانه و استحکامات قلعه و پایداری در برابر محاصره‌ای طولانی و سنگین را دربرمی‌گرفت. از سوی دیگر، شدت و تداوم حملات عثمانیان و استفاده گسترده آنان از توپخانه، نشان‌دهنده اهمیت راهبردی بغداد و عزم سلطان مراد چهارم برای تصرف آن بود. بنابراین، مقاومت مدافعان قلعه بغداد را می‌توان نمونه‌ای از تلاش نیروهای ایرانی برای حفظ یک موضع نظامی مهم در برابر سپاهی بسیار پرشمار دانست؛ مقاومتی که بر پایه پایداری سربازان، بهره‌گیری از استحکامات و توانایی وارد کردن تلفات به مهاجمان شکل گرفته بود، هرچند در آخر بغداد سقوط کرد و از خاک ایران جدا شد.

📚منبع: خلاصه‌ای از متن کتاب خلد برین (ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم)، تألیف محمدیوسف واله قزوینی اصفهانی، صص. ۲۶۹–۶۹.

▪️ @HistoriumClub ▪️

💠مقاومت قزلباشان ایرانی در برابر حملات سلطان مراد چهارم به قلعه بغداد💠
▪️ @HistoriumClub ▪️

از آنجا که ما در ایران فعلا چنین برنامه‌ها و رویدادهایی را باید در خواب ببینیم، تماشای تصاویر و ویدئوهای بالا می‌تواند برای علاقه‌مندان تاریخ و باستان‌شناسی جالب باشد.

#باستا‌ن‌شناسی #میراث‌فرهنگی #خبر


🏛️پمپئی؛ وقتی تاریخ دوباره زنده می‌شود

✍در روزهای ۲۶ و ۲۷ سپتامبر، پارک باستان‌شناسی پمپئی به مناسبت «روزهای اروپایی میراث فرهنگی» مجموعه‌ای از بازسازی‌های تاریخی و برنامه‌های آموزشی را در پمپئی و چند محوطه پیرامون آن برگزار کرد.

🔺بخشی از این برنامه‌ها به زندگی و آیین‌های رومی اختصاص داشت. از بازسازی مدرسه و نبردهای گلادیاتوری و معرفی سلاح‌ها و زره‌ها گرفته تا آیین آزادسازی بردگان و مراسم ازدواج رومی.

در کنار این اجراها، کارگاه‌هایی درباره موضوعاتی مانند بافندگی، عطرسازی، پزشکی و جراحی، سکه‌شناسی، پیشه‌ها و تجارت در جهان باستان نیز برگزار شد.¹


پ.ن: در اروپا تلاش می‌کنند آثار و محوطه‌های باستانی را به تجربه‌ای قابل لمس برای بازدیدکنندگان تبدیل کنند و بخشی از زندگی روزمره مردم گذشته را از طریق بازسازی و آموزش به مخاطب امروز نشان دهند.


¹منبع: Euronews
تاریخ خبر: 2026, September 25

▪️ @HistoriumClub ▪️