🌞 آسیب اشعه فرابنفش (UV) به چشم؛ خطری که در کوهنوردی نباید نادیده گرفت.

تیم هایک‌وایز
✍️پروین موتاب
۱۴ تیر ۱۴۰۵


وقتی درباره خطرات آفتاب صحبت می‌کنیم، معمولاً همه به یاد سوختگی پوست می‌افتند؛ اما چشم‌ها یکی از آسیب‌پذیرترین اعضای بدن در برابر اشعه فرابنفش (Ultraviolet Radiation - UV) هستند. این خطر فقط به روزهای برفی یا زمستان محدود نمی‌شود؛ در تمام فصول، به‌ویژه در ارتفاعات، اشعه UV می‌تواند به چشم آسیب برساند. البته وجود برف به دلیل بازتاب شدید نور، این خطر را چند برابر می‌کند.

پژوهش‌ها چه می‌گویند؟
📌 ۱۹۹۵ – گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)
سازمان جهانی بهداشت (World Health Organization - WHO) در گزارش Ultraviolet Radiation Ocular Exposure Dosimetry of the Eye اعلام کرد که قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض اشعه UV می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف چشمی را افزایش دهد و بر ضرورت آموزش و استفاده از تجهیزات محافظتی تأکید کرد

📌 ۱۹۹۸ – مرور مطالعات توسط Liju Chu Hayashi و Eiji Yano

پژوهشگران در یک مقاله مروری نشان دادند که اگرچه عوامل مختلفی در ایجاد آب‌مروارید (Cataract) نقش دارند، اما شواهد آزمایشگاهی و بسیاری از مطالعات انسانی از نقش مهم اشعه UV در ایجاد این بیماری حمایت می‌کنند.

📌 ۲۰۰۲ – مرور ۲۲ مطالعه اپیدمیولوژیک
Catherine A. McCarty و Hugh R. Taylor نتایج ۲۲ مطالعه را بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که ارتباط میان UV-B و آب‌مروارید قشری (Cortical Cataract) از نظر علمی قوی است و اجرای برنامه‌های پیشگیری برای افرادی که زمان زیادی را زیر نور .
خورشید سپری می‌کنند، ضروری است.

مهم‌ترین آسیب‌های اشعه UV به چشم

🔹 فتوکراتیت (Photokeratitis) یا آفتاب‌سوختگی قرنیه
سوختگی دردناک قرنیه که معمولاً چند ساعت پس از قرار گرفتن در معرض اشعه UV ظاهر می‌شود. علائم شامل درد شدید، اشک‌ریزش، حساسیت به نور و احساس وجود شن در چشم است. در محیط‌های برفی، به دلیل بازتاب شدید اشعه از سطح برف، این عارضه با نام برف‌کوری (Snow Blindness) نیز شناخته می‌شود.

🔹 آب‌مروارید (Cataract)
قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض اشعه UV، به‌ویژه UV-B، خطر ایجاد آب‌مروارید را افزایش می‌دهد. سازمان جهانی بهداشت تخمین می‌زند که تا ۱۰ درصد موارد آب‌مروارید ممکن است ناشی از مواجهه بیش‌ازحد با اشعه UV باشد.

🔹 ناخنک چشم (Pterygium)
رشد بافت روی ملتحمه که می‌تواند به سمت قرنیه پیشروی کرده و بینایی را مختل کند. ارتباط آن با قرارگیری مزمن در معرض اشعه UV در مطالعات متعدد تأیید شده است.

🔹 کراتوپاتی قطره‌ای اقلیمی (Climatic Droplet Keratopathy)
بیماری‌ای که در افرادی با سال‌ها قرارگیری در معرض نور شدید خورشید، به‌ویژه در مناطق مرتفع، بیابانی، برفی یا استوایی، بیشتر دیده می‌شود.

🔹 دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (Age-related Macular Degeneration - AMD)
برخی مطالعات ارتباطی میان اشعه UV و این بیماری گزارش کرده‌اند، اما هنوز شواهد قطعی برای اثبات رابطه علت و معلولی وجود ندارد.

چرا کوهنوردان بیشتر در معرض خطر هستند؟

🏔 با هر ۱۰۰۰ متر افزایش ارتفاع، شدت اشعه UV حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد افزایش می‌یابد.

☀️ حتی در مسیرهای بدون برف نیز چشم‌ها به دلیل شدت بیشتر تابش در ارتفاع، در معرض آسیب قرار دارند.

❄️ در مناطق برفی، خطر بیشتر می‌شود؛ زیرا برف تازه می‌تواند تا ۸۰ درصد اشعه UV را بازتاب دهد. در این شرایط، چشم علاوه بر نور مستقیم خورشید، اشعه بازتاب‌شده از سطح برف را نیز دریافت می‌کند و احتمال بروز برف‌کوری به‌شدت افزایش می‌یابد.

☁️ حتی در روزهای ابری نیز بخش قابل‌توجهی از اشعه UV از ابرها عبور می‌کند؛ بنابراین ابری بودن هوا به معنای ایمن بودن چشم‌ها نیست.

راهکارهای علمی برای محافظت از چشم

✅ استفاده از عینک آفتابی استاندارد با UV400 یا 100% UVA/UVB Protection؛ این مهم‌ترین راه محافظت از چشم در برابر اشعه UV است.

✅ انتخاب عینک‌های مخصوص کوهنوردی با محافظ جانبی (Side Shields) برای جلوگیری از ورود اشعه از کناره‌ها، به‌ویژه در ارتفاعات و محیط‌های برفی.

✅ در تمام فصول، به‌ویژه هنگام کوهنوردی، از عینک استاندارد استفاده کنید؛ نه فقط در زمستان یا هنگام وجود برف.

📚 منابع
World Health Organization (WHO). Ultraviolet Radiation Ocular Exposure Dosimetry of the Eye. 1995.
World Health Organization (WHO). Radiation: The Known Health Effects of Ultraviolet Radiation.
McCarty CA, Taylor HR. A Review of the Epidemiologic Evidence Linking Ultraviolet Radiation and Cataracts. 2002.
Hayashi LC, Yano E. Ultraviolet Radiation and Cataract—A Review. 1998.
Dolin PJ. Ultraviolet Radiation and Cataract: A Review of the Epidemiological Evidence. 1994.

💫Be Wise, Hike Wise

📱@HikeWise