🚌 آفرود در طبیعت؛ تفریح یا تخریب؟

تیم هایک‌وایز
✍️پروین موتاب
۲۳ خرداد ۱۴۰۵

در سال‌های اخیر آفرودسواری در ایران بیشتر دیده می‌شود؛ از دشت و کویر تا کوهپایه و مسیرهای مرتعی. اما پرسش مهم این است: آیا هر مسیری که خودرو بتواند از آن عبور کند، «مجاز» و «اخلاقی» است؟

پاسخ کوتاه: نه.

در بسیاری از کشورها اصل مشترک این است:
آفرود فقط در مسیرهای مجاز، مشخص، ثبت‌شده یا دارای مجوز قابل قبول است؛ نه روی مرتع، دامنه، حریم رودخانه، تالاب، پاکوب کوهنوردی، زیستگاه حیات‌وحش یا مسیرهای حساس کوهستانی.

🌍 اروپا چه می‌گوید؟

در اروپا یک قانون واحد برای همه کشورها وجود ندارد، اما چارچوب کلی حفاظت از طبیعت بر پایه‌ی شبکه Natura 2000 (بزرگ‌ترین شبکه مناطق حفاظت‌شده اتحادیه اروپا) و دستورالعمل‌های Habitats Directive (دستورالعمل حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی اتحادیه اروپا) و Birds Directive (دستورالعمل حفاظت از پرندگان وحشی اتحادیه اروپا) است.

Natura 2000 بزرگ‌ترین شبکه مناطق حفاظت‌شده جهان است و هدف آن حفاظت از زیستگاه‌ها و گونه‌های حساس است. در این مناطق، فعالیت انسانی همیشه ممنوع نیست، اما باید با حفاظت از طبیعت سازگار باشد. هر فعالیتی که احتمال آسیب جدی به زیستگاه یا گونه‌ها داشته باشد، نیازمند بررسی و مجوز است.

در بسیاری از کشورهای اروپایی، رانندگی خارج از جاده‌های عمومی یا مسیرهای تعیین‌شده در جنگل، مرتع و مناطق حفاظت‌شده محدود یا ممنوع است. حتی در اسکاتلند که حق دسترسی عمومی به طبیعت گسترده است، این حق شامل فعالیت‌های موتوری مانند off-road driving و motorcycling نمی‌شود.

🇺🇸 آمریکا چه می‌گوید؟

در آمریکا اصطلاح رایج برای این فعالیت OHV یا Off-Highway Vehicle (خودروی خارج از جاده‌های عمومی) است. در زمین‌های عمومی تحت مدیریت Bureau of Land Management (BLM) (اداره مدیریت اراضی عمومی فدرال آمریکا)، آفرود می‌تواند مجاز باشد، اما فقط در مسیرها و محدوده‌هایی که مشخص شده‌اند.

BLM تأکید می‌کند که رانندگان باید به تابلوها، مسیرهای بسته، مناطق حساس گیاهی و زیستگاه حیات‌وحش احترام بگذارند. همچنین خودروها باید با قوانین ایالتی، ثبت وسیله، استاندارد صدا و تجهیزات ایمنی هماهنگ باشند.

در آمریکا، بسیاری از جنگل‌ها و زمین‌های عمومی نقشه رسمی مسیر دارند. یعنی «مسیر خاکی بودن» به‌تنهایی نشانه مجاز بودن نیست. اگر مسیر در نقشه یا تابلو مجاز نباشد، ورود خودرو می‌تواند تخلف محسوب شود.

🇨🇦 کانادا چه می‌گوید؟

در کانادا قوانین بسته به استان و نوع منطقه فرق می‌کند. در پارک‌های ملی، اصل مهم «حفظ یا بازگرداندن سلامت اکولوژیک» است. یعنی مدیریت پارک باید اول از همه به حفاظت از طبیعت فکر کند.

در بعضی پارک‌ها و مناطق وحشی، استفاده از off-highway vehicles فقط روی مسیرهای موجود یا مشخص‌شده مجاز است. در بعضی مناطق هم کاملاً ممنوع است. نتیجه روشن است: در کانادا هم آفرود آزاد و بی‌قاعده در طبیعت پذیرفته نیست.

⛰️ UIAA چه نظری دارد؟

UIAA یا International Climbing and Mountaineering Federation (فدراسیون جهانی کوهنوردی و صعود) در اسنادی که بررسی شد، قانون جداگانه‌ای با عنوان «مقررات آفرود» منتشر نکرده است.

اما UIAA در اسناد جدید خود، مخصوصاً UIAA Declaration 2024 (بیانیه جهانی کوهنوردی و طبیعت‌گردی) و Sustainability Charter 2024 (منشور پایداری زیست‌محیطی و اجتماعی)، چند اصل مهم را مطرح می‌کند:

• احترام به اکوسیستم‌های طبیعی در مناطق کوهستانی
• کاهش اثرات انسانی بر محیط کوهستان
• رعایت قوانین محلی
• حمایت از دسترسی مسئولانه به طبیعت
• توجه به جوامع محلی و فرهنگ منطقه
• آموزش اعضا برای انتخاب‌های مسئولانه در کوهنوردی و طبیعت‌گردی

پس موضع کلی UIAA روشن است: آزادی دسترسی به کوهستان بدون مسئولیت، پذیرفته نیست.

⚠️ چرا آفرود بی‌قاعده خطرناک است؟

آسیب آفرود فقط رد لاستیک روی خاک نیست. عبور خودرو از مسیرهای غیرمجاز می‌تواند باعث شود:

• خاک فشرده شود و توان جذب آب را از دست بدهد
• پوشش گیاهی نابود شود
• فرسایش و گل‌آلودگی مسیرها بیشتر شود
• زیستگاه جانوران تخریب یا تکه‌تکه شود
• مسیرهای کوهنوردی و پاکوب‌ها آسیب ببینند
• سکوت و تجربه طبیعی کوهنوردان، دامداران و جوامع محلی از بین برود
• بذر گیاهان مهاجم با لاستیک خودرو منتقل شود
• چشمه‌ها، تالاب‌ها و حریم رودخانه‌ها تخریب شوند

طبیعت به هیجان بیشتر نیاز ندارد؛ به مسئولیت بیشتر نیاز دارد.

منابع:

European Commission Natura 2000

Council Directive 92/43/EEC — Habitats Directive

Directive 2009/147/EC — Birds Directive

Bureau of Land Management (BLM) — Off-Highway Vehicles on Public Lands

Scottish Outdoor Access Code و NatureScot

Canada National Parks Act

UIAA — Mountain Protection Commission

💫Be Wise,Hike Wise

📱 @Hikewise