🔖 شماره دوم

حکیم عمر خیّام و رباعیّاتش
(خیّام و تفسیر قرآن)

روزی امام عمر، به حضرت شهاب الاسلام الوزیر، عبدالرزاق بن الفقیه الاجل (برادرزادة نظام الملک طوسی) در آمد و امام القرّاء ابوالحسن غزّال (د. ۵۱۵ ق) حاضر بود و در اختلاف ائمة القرّاء در‌آیتی بحث می‌رفت. چون امام حاضر شد، شهاب الاسلام گفت: علی الخبیر سقطنا (دانا را یافتیم). پس وجهی مختار از وجوه مختلفٌ فیها از وی پرسیدند. از وجوه اختلاف قرّاء بیان کرد. هر وجهی علت آن بگفت و ذکر آن شوارد علی کثرتها بکرد. بعد از آن، اختیار وجهی نمود و بر صحّت آن دلیل گفت. پس امام ابوالفخر الحسن غزّال گفت: کثّر الله فی العلماء مثلک! حق تعالی جهان را از وجود مبارک امام خالی مداراد! چه گمان نداشتم که کسی از قرّاء در جهان، این وجوه و علل بر ذکر تواند بود، تا به حکیمی فیلسوف چه رسد!

▫️ ابوالحسن بیهقی، تتمۀ صوان الحکمه، ۱۱۲ - ۱۱۳؛ درة الاخبار و لمعة الانوار، ۷۹

قاضی عبدالرشید ابن ضرار نقل کرده است که یک بار با خیّام در گرمابۀ مرو بود و معنای مُعوّذتین (سوره‌های فلق و ناس) و علت تکرار برخی از واژه‌های آن‌ها را پُرسید؛ و او، به روایت همۀ قول‌های نادر و شواهد کمیاب پرداخت تا آنجا که اگر گفته‌های او را جمع می‌کردند، بر مجلّدی بالغ می‌شد؛ با ‌آنکه او سوارکار این میدان نبود، دیگر چه رسد به علمی که عمری در آن رنج کشیده بود. و شعرهای زیبای شیرینی دارد.

▫️ شمس‌الدین شهرزوری (د. ۶۸۷ ق)، نزهة الارواح و روضة الافراح ، ۲: ۴۹
(ترجمۀ عبارت از شادروان کاظم برگ‌نیسی است)

سیدعلی میرافضلی

.https://t.me/hezar_khom