یاسمین پهلوی، تجزیه‌طلب پان‌تورک
۱
استاد ابوالحسن نجفی یکی از بزرگان ادبیات فارسی و عضو پیوسته‌ی فرهنگستان زبان فارسی بود. من از دو کتاب ایشان در سال‌های دور بهره جسته‌ام و از این جهت حس خوبی به ایشان دارم. یکی، کتاب مقدمات زبان‌شناسی که برای معرفی زبان‌شناسی در آن زمان کتاب خوبی بود، و دیگری، ترجمه‌ی رمان خانواده‌ی تیبو که خواندن این کتاب به نوعی در تعمیق مدارا و تکثرگرایی در زندگی من کمک کرد.
این اواخر مستندی از زندگی ایشان دیدم که توسط پسر خارج نشینش ساخته شده بود و ایشان در جایی از فیلم به پسرش مطلبی از سعدی نقل می‌کند و به پسرش توضیح می‌دهد که سعدی یک شاعر بزرگ ایرانی است که در قرن فلان می‌زیسته است و...
بلی، درست متوجه شدید؛ پسر استاد نجفی، عضو پیوسته‌ی فرهنگستان زبان فارسی، سعدی را نمی‌شناسد و پدرش نیاز می‌بیند که به هنگام استناد به مطلبی از سعدی، نخست سعدی را به او بشناساند.
حال آنکه از قلب شهرهای بزرگ تا دورترین روستاهای این سرزمین، میلیون‌ها دانش‌آموز غیرفارس برای روخوانی و حفظ‌کردن و عدم حفظ‌کردن شعر سعدی تشویق و تنبیه شده‌اند و چه‌بسا کسانی به خاطر تنبیه از مدرسه و تحصیل دل‌زده شده‌اند.
راستی آقای نجفی، شعر سعدی فقط برای ما بود؟ وقتی فرزندان شما در پاریس سینمای موج نو را دنبال می‌کنند، ما باید در دل روستای خودمان از زبان و فرهنگ خودمان بزنیم و به اجبار در پشت نیمکت شعر و ادبیات فارسی بخوانیم تا فرهنگستان و زبان شما حفظ بشود و توسعه پیدا کند؟
۲
یکی از اساتید زبان فرانسه‌ام، روزی در روستاهای دورافتاده‌ی خراسان به خواهرش امر می‌کرد که حتماً با بچه‌ها در روستا تورکی حرف بزنید که زبانمان از بین نرود. خود استاد در شهر به هیچ‌یک از فرزندان و نوادگانش تورکی یاد نداده بود. این استاد هم دوست داشت وقتی به روستا می‌رود خاطرات کودکی‌اش زنده شوند و روستا تا حد امکان در فرم و فرهنگ قدیمی‌اش باقی بماند.
3
اما ماجرا زمانی شیرین‌تر می‌شود که نوادگان رضاخان پهلوی ترکی نمی‌دانند و یکی از سلطنت‌طلب‌های منتقد گویا نسخه‌ای برای فرافکنی پیدا کرده و در یک کلیپ می‌گوید: یاسمین پهلوی پان‌تورک تجزیه‌طلب است و به فرزندانش فارسی یاد نداده است.
در واقع سه نسل از عروس‌های خاندان پهلوی ترک بوده‌اند. همسر رضا شاه و مادر محمدرضا شاه که اشعار ترکی هم دارد و جایی گلایه کرده که دربار پهلوی اجازه‌ی نشر شعرهای ترکی‌اش را نداده است. همسر محمدرضا شاه پهلوی، خانم فرح دیبا، که فرزند یکی از خاندان‌های مشهور تبریزی است، و یاسمین اعتمادی عروس محمدرضا شاه که از اعتمادی‌های زنجان است و شهرک اعیان‌نشین اعتمادیه در زنجان به خانواده‌ی ایشان منسوب است و تا جایی که به یاد دارم فارسی حرف‌زدن زنجانیان از همین شهرک و دو محله‌ی دیگر شروع شد.
یعنی دقیقاً زمانی که ساکنین شهرک اعتمادیه‌ی زنجان — که به احتمال خانواده‌های اعتمادی هم در آنجا حضور داشتند — شروع به فارسی حرف‌زدن کردند، خانم یاسمین اعتمادی پهلوی در آمریکا تصمیم گرفته بود با فرزندانش انگلیسی حرف بزند و فارسی به‌عنوان یک میراث خانوادگی به نسل‌های بعدی منتقل نشود، و همسرش هم در این امر با ایشان همراهی کرده است.
چرا؟
چون بخش بزرگی از رابطه‌ی انسان با زبان مرتبط با قدرت و پیشرفت است. خانواده‌ی پهلوی که دیگر امیدی برای بازگشت به ایران نداشته است، زبان فارسی را به فرزندانش نیاموخته است. چنان‌که بسیاری از خانواده‌های مهاجر در آمریکا همین کار را انجام داده‌اند. چنان‌که استاد زبان من همین کار را انجام داده بود. اما همه‌ی اینها دوست دارند در کشورشان، زادگاهشان زبانی باقی بماند که خاطرات آنها با آن عجین شده است؛ آنها دوست دارند بازماندگان این کار را برایشان انجام بدهند و به هرکسی که مخالف میلشان اندیشید برچسب و تهمت بزنند.
.