نوتلار و شعرلر
http://heydarbayat.ir/
https://www.facebook.com/heydar.bayat.1
heydarbayat@gmail.com
*
@harasizlar
Post #726
1.01K
کنش‌گری بیت شبیری زنجانی در دوره دولت-ملت
آیت الله سید موسی شبیری زنجانی دیروز چشم بر جهان فرو بست. در مورد دانش و تواضع و سلامت اخلاقی او بسیار نوشته‌اند و خواهند نوشت، من نیز از کلاسها و جلسات حضوری و ضبط شده او، بهره‌ای اندک به ایجاب و سلب برده‌ام.
اما غرض این یادداشت کوچک صحبت از شخصیت و دانش ایشان نیست بلکه نقشی است که خاندان شبیری و سایر علمای زنجان در شکل گیری حوزه علمیه قم داشته‌اند.
در واقع حضور آیت الله حائری مؤسس در قم به هر دلیلی که اتفاق افتاده باشد، ادامه حضور ایشان و شکل‌گیری و دوام حوزه علمیه قم مرتبط با بحث دولت-ملت بود که دولت ایران در ظاهر می‌خواست وجوهات شرعیه به خارج از ایران نرود و در خود ایران مصرف شود و از این روی مرجعیت شیعه باید در داخل کشور باشد. اما این بخش صوری و ظاهری ماجرا شاید باشد. چون در نهضت تنباکو حضور میرزای شیرازی در عراق و خارج از قلمرو سلطنت قاجار دست حکومت قاجار را برای هر گونه اقدام محدود کننده و امنیتی علیه مرجعیت بسته بود. برای فهم این مسئله میتوان به نامه‌هایی که بین آیت الله آشتیانی تهران نشین و ناصرالدین شاه قاجار رد و بدل شده مراجعه کرد که ناصرالدین شاه در مواجهه با آشتیانی چقدر بی‌پرواست.
آمدن آیت الله حائری به قم تنها بخشی از داستان شکل گیری حوزه قم است. چون یک حوزه بزرگ که قرار است رقیب حوزه چند صد ساله نجف باشد، با یک کرسی شکل نمی‌گیرد بلکه باید اساتید بزرگ کرسی‌های متعدد را دایر کنند تا مجموعه حوزه در سطوح مختلف شکل بگیرد.
در واقع در آن سالها دو اتفاق همزمان می‌افتاد، فارغ التحصیلان مکلای حوزه‌های شهرهای مختلف روانه دانشگاه شدند تا بخشی از رشته‌های علوم انسانی و ادبیات … را دایر کنند و فارغ التحصیلان و اساتید معمم از حوزه‌های مختلف وارد حوزه علمیه قم شدند تا حوزه قم را تشکیل دهند. سید احمد زنجانی که مجتهد مسلم و از اساتید مبرز حوزه علمیه زنجان بود رهسپار قم شد و به یکی از ستونهای حوزه علمیه قم در آن سالها تبدیل شد.
زنجانی دیگری که دانش آموخته حوزه بزرگ زنجان بود یعنی آیت الله سید رضا زنجانی از دیگر علمایی بود که به قم رفت و تقریباً تمام امورات بیت مؤسس حوزه علمیه قم توسط ایشان رتق و فتق میشد.
علمای دیگری از سایر شهرستانها هم به قم آمدند و بدینگونه حوزه قم در قالب حوزه دولت – ملت ایران بر مدار زبان فارسی شکل گرفت. اگر تا نیم دهه بعد از تاسیس حوزه علمیه قم هنوز در گوشه و کنار آن کلاسهای ترکی هم به صورت غیر رسمی گزارش شده است و کلاسهای عربی به ویژه با اخراج علمای شیعه از عراق و پناهندگی آنان به قم در دوره صدام و پس از آن در قم پررنگ بود اما بعد از سقوط صدام علمای عرب زبان کم کم به عراق یا سایر کشورهای عربی رفتند و اکنون دروس کمی به زبان عربی در حوزه قم وجود دارد. و به تعبیر محقق داماد یکی از بزرگترین تفاوتهای حوزه نجف و قم این است که عمده تولیدات حوزه قم به زبان فارسی است.
سید احمد شبیری در سال ۱۳۴۶ هجری قمری وارد حوزه علمیه قم شد است، و خاندان شبیری یک قرن تمام در شکل گیری، نضج و شکوفایی حوزه علمیه قم نقش داشته‌اند و این نقش هنوز توسط فرزندان و نوادگانشان و همچنین مؤسسات و مدارس علمیه‌ای که تاسیس کرده‌اند، ادامه دارد.
.
آیت الله سید موسی شبیری زنجانی دیروز چشم بر جهان فرو بست. در مورد دانش و تواضع و سلامت اخلاقی او بسیار نوشته‌اند و خواهند نوشت، من نیز از کلاسها و جلسات حضوری و ضبط شده او، بهره‌ای اندک به ایجاب و سلب برده‌ام.
اما غرض این یادداشت کوچک صحبت از شخصیت و دانش ایشان نیست بلکه نقشی است که خاندان شبیری و سایر علمای زنجان در شکل گیری حوزه علمیه قم داشته‌اند.
در واقع حضور آیت الله حائری مؤسس در قم به هر دلیلی که اتفاق افتاده باشد، ادامه حضور ایشان و شکل‌گیری و دوام حوزه علمیه قم مرتبط با بحث دولت-ملت بود که دولت ایران در ظاهر می‌خواست وجوهات شرعیه به خارج از ایران نرود و در خود ایران مصرف شود و از این روی مرجعیت شیعه باید در داخل کشور باشد. اما این بخش صوری و ظاهری ماجرا شاید باشد. چون در نهضت تنباکو حضور میرزای شیرازی در عراق و خارج از قلمرو سلطنت قاجار دست حکومت قاجار را برای هر گونه اقدام محدود کننده و امنیتی علیه مرجعیت بسته بود. برای فهم این مسئله میتوان به نامه‌هایی که بین آیت الله آشتیانی تهران نشین و ناصرالدین شاه قاجار رد و بدل شده مراجعه کرد که ناصرالدین شاه در مواجهه با آشتیانی چقدر بی‌پرواست.
آمدن آیت الله حائری به قم تنها بخشی از داستان شکل گیری حوزه قم است. چون یک حوزه بزرگ که قرار است رقیب حوزه چند صد ساله نجف باشد، با یک کرسی شکل نمی‌گیرد بلکه باید اساتید بزرگ کرسی‌های متعدد را دایر کنند تا مجموعه حوزه در سطوح مختلف شکل بگیرد.
در واقع در آن سالها دو اتفاق همزمان می‌افتاد، فارغ التحصیلان مکلای حوزه‌های شهرهای مختلف روانه دانشگاه شدند تا بخشی از رشته‌های علوم انسانی و ادبیات … را دایر کنند و فارغ التحصیلان و اساتید معمم از حوزه‌های مختلف وارد حوزه علمیه قم شدند تا حوزه قم را تشکیل دهند. سید احمد زنجانی که مجتهد مسلم و از اساتید مبرز حوزه علمیه زنجان بود رهسپار قم شد و به یکی از ستونهای حوزه علمیه قم در آن سالها تبدیل شد.
زنجانی دیگری که دانش آموخته حوزه بزرگ زنجان بود یعنی آیت الله سید رضا زنجانی از دیگر علمایی بود که به قم رفت و تقریباً تمام امورات بیت مؤسس حوزه علمیه قم توسط ایشان رتق و فتق میشد.
علمای دیگری از سایر شهرستانها هم به قم آمدند و بدینگونه حوزه قم در قالب حوزه دولت – ملت ایران بر مدار زبان فارسی شکل گرفت. اگر تا نیم دهه بعد از تاسیس حوزه علمیه قم هنوز در گوشه و کنار آن کلاسهای ترکی هم به صورت غیر رسمی گزارش شده است و کلاسهای عربی به ویژه با اخراج علمای شیعه از عراق و پناهندگی آنان به قم در دوره صدام و پس از آن در قم پررنگ بود اما بعد از سقوط صدام علمای عرب زبان کم کم به عراق یا سایر کشورهای عربی رفتند و اکنون دروس کمی به زبان عربی در حوزه قم وجود دارد. و به تعبیر محقق داماد یکی از بزرگترین تفاوتهای حوزه نجف و قم این است که عمده تولیدات حوزه قم به زبان فارسی است.
سید احمد شبیری در سال ۱۳۴۶ هجری قمری وارد حوزه علمیه قم شد است، و خاندان شبیری یک قرن تمام در شکل گیری، نضج و شکوفایی حوزه علمیه قم نقش داشته‌اند و این نقش هنوز توسط فرزندان و نوادگانشان و همچنین مؤسسات و مدارس علمیه‌ای که تاسیس کرده‌اند، ادامه دارد.
.
