در مسئله جانشینی نیز همین منطق دیده می‌شود. Zweiri و AlObaidan مسئله جانشینی در جمهوری اسلامی را نه صرفاً تابع شخصیت‌های فقهی یا سیاسی، بلکه وابسته به ساختار سیاسی، دستگاه امنیت ملی، فشارهای خارجی و موازنه نیروهای داخلی می‌دانند (Zweiri & AlObaidan, 2021). این تحلیل، حتی با رویکرد انتقادی خود، نشان می‌دهد که رهبری در ایران به شبکه‌ای از نهادها و ساختارها پیوند خورده است.
همین پیوند نشانه دوگانه‌ای دارد: از یک سو، خطر بسته شدن میدان سیاست را افزایش می‌دهد؛ از سوی‌دیگر، نشان می‌دهد که کاریزمای رهبری به سازوکارهای نهادی و قابل استمرار تبدیل شده است. افزایش وزن نهادهای امنیتی در دوره آیت‌الله خامنه‌ای واقعیتی قابل مشاهده است؛ اما معنای آن فقط از درون تاریخ تهدیدهای ایران فهم می‌شود. اگر این وزن‌یابی به حفظ استقلال، بازدارندگی، ثبات، پیشرفت علمی و امکان سیاست‌ورزی مستقل کمک کند، بخشی از معماری بقاست؛ اگر به انسداد، خودبسندگی امنیتی و کاهش اصلاح‌پذیری بینجامد، به امنیتی‌شدن آسیب‌زا بدل می‌شود. معیار نهایی، نه نیت‌خوانی سیاسی، بلکه نسبت امنیت با خیر عمومی، پیشرفت، اعتماد و استمرار نهادی است.
تشییع تاریخی و آزمون صدقه جاریه سیاسی
تشییع تاریخی آیت‌الله خامنه‌ای، فقط یک آیین سوگ نبود؛ رخدادی بود که نسبت میان رهبر، جامعه، نهاد و حافظه انقلاب را آشکار کرد. در سنت سیاسی شیعی، تشییع پیکر رهبر دینی صرفاً وداع با یک فرد نیست؛ بازسازی عهد، بازخوانی گذشته و اعلام تداوم مسیر نیز هست. از این‌منظر، تشییع تاریخی را می‌توان به‌عنوان آیین بازتولید سرمایه نمادین و اجتماعی فهم کرد.
با این‌حال، نباید از بزرگی تشییع نتیجه‌ای ساده و قطعی گرفت. حضور گسترده مردم می‌تواند نشانه فعال بودن سرمایه نمادین باشد؛ اما به‌تنهایی استمرار میراث را اثبات نمی‌کند. همان‌گونه که فقدان رهبر کاریزماتیک می‌تواند نظم سیاسی را دچار بحران کند، سوگ گسترده نیز اگر به نهاد، گفتمان و عمل تبدیل نشود، ممکن است در سطح خاطره باقی بماند. آزمون صدقه جاریه سیاسی پس از تشییع آغاز می‌شود، نه اینکه در خود تشییع پایان ‌یابد.
صدقه جاریه سیاسی یعنی اثر رهبری پس از فقدان او همچنان در سه سطح جریان داشته باشد: نهادهایی که بتوانند تصمیم بگیرند و بحران را مدیریت کنند؛ گفتمان‌هایی که بتوانند معنا، امید و جهت تولید کنند؛ و شبکه‌های انسانی‌ای که بتوانند وفاداری را به کنش، علم، مدیریت و آینده‌سازی تبدیل کنند. اگر این سه سطح فعال بمانند، تشییع تاریخی به نقطه آغاز استمرار و تحول تبدیل می‌شود. اگر نه، تشییع هرچند باشکوه باشد، بیشتر به حافظه آیینی تعلق خواهد داشت تا به میراث جاری.
در سطح نهادی، آزمون اصلی آن است که سازوکارهای قانونی و سیاسی پس از فقدان رهبر بتوانند بدون گسست عمل کنند. مجلس خبرگان، شورای عالی امنیت ملی، نیروهای مسلح، نهادهای سیاست‌گذار و شبکه‌های تصمیم‌ساز باید نشان دهند که رهبری در طول زمان از سطح شخص به سطح ساختار منتقل شده است. این همان نقطه‌ای است که مفهوم کاریزمای نهادی اهمیت می‌یابد: اگر کاریزما فقط به حضور شخص وابسته باشد، با مرگ او فرومی‌ریزد؛ اما اگر در نهادها درونی شده باشد، می‌تواند از سوگ عبور کند و به استمرار نظم بینجامد.
در سطح گفتمانی، آزمون این است که مفاهیمی مانند مقاومت، پیشرفت، قله، ایران قوی، جوان‌گرایی، دانش‌بنیان و استقلال پس از فقدان رهبر همچنان توان تولید معنا داشته باشند. اگر این مفاهیم فقط به نام شخص وابسته مانده باشند، با غیبت او به یادبود تبدیل می‌شوند. اما اگر در زبان نهادها، دانشگاه‌ها، نیروهای جوان، رسانه‌ها و سیاست‌های کلان تثبیت شده باشند، می‌توانند در دوره پس از شهادت نیز جهت‌دهنده باقی بمانند.
در سطح انسانی، آزمون دشوارتر است. نسل‌های تربیت‌شده در دوران رهبری آیت‌الله خامنه‌ای باید نشان دهند که حامل سنت‌اند، نه فقط حافظ خاطره. حامل سنت کسی است که بتواند در موقعیت جدید، با وفاداری به مبانی، مسئله تازه را تشخیص دهد و راه‌حل تازه بسازد. اینجا جوان‌گرایی از شعار نسلی فراتر می‌رود و به معیار بقا تبدیل می‌شود. صدقه جاریه انسانی، در این معنا، یعنی ظهور نسلی که بتواند امنیت را به پیشرفت، مقاومت را به فناوری، و سوگ را به مسئولیت تبدیل کند.