⭕️فرصت بریکس برای توافقی محدود در میانه اختلاف‌ها
🟠گزارش اختصاصی «اندیشکدۀ هشت کرانه» از امکان گفت‌وگوی ایران و امارات
📍دیدار ایران و امارات در حاشیه نشست بریکس در دهلی‌نو را نباید نشانه پایان اختلاف‌های دو کشور دانست؛ اما می‌توان آن را فرصتی برای مدیریت اختلاف‌ها تلقی کرد. تهران و ابوظبی برای آغاز یک مسیر گفت‌وگو، لازم نیست درباره همه مسائل گذشته به توافق برسند. شاید نقطه شروع واقع‌بینانه‌تر، توافق بر سر یک موضوع محدود باشد: اینکه در صورت وقوع یک حادثه امنیتی یا شکل‌گیری یک سوءتفاهم، پیش از هر واکنش، از یکدیگر توضیح بخواهند و امکان بررسی موضوع را فراهم کنند.
📍مسعود پزشکیان و خالد بن محمد بن زاید، ولیعهد ابوظبی، در ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ (۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶) در حاشیه نشست بریکس دیدار کردند. این ملاقات در شرایطی انجام شد که روابط دو کشور همچنان تحت تأثیر اختلاف‌های امنیتی و سیاسی قرار دارد. خبرهای رسمی از کاهش تنش و اهمیت گفت‌وگو سخن گفتند، اما تعهد اجرایی مشخصی از این دیدار اعلام نشد. به همین دلیل، اهمیت اصلی این ملاقات نه در متن بیانیه‌ها، بلکه در اقدامی است که پس از آن انجام خواهد شد.
📍تجربه ماه‌های گذشته نشان داد که حتی رسیدن به یک متن مشترک میان اعضای بریکس نیز آسان نیست. در نشست وزیران خارجه این گروه در مه ۲۰۲۶، اختلاف دیدگاه‌ها درباره جنگ مانع انتشار بیانیه مشترک شد و هند بیانیه ریاست نشست را منتشر کرد. با این حال، بیانیه دهلی‌نو در سپتامبر نشان داد که کشورها می‌توانند درباره برخی اصول کلی مانند خویشتن‌داری، حفاظت از غیرنظامیان و احترام به حاکمیت کشورها توافق کنند، بدون آنکه در مورد روایت خود از بحران‌ها و مسئولیت‌ها به تفاهم کامل رسیده باشند.
📍همین منطق می‌تواند درباره رابطه ایران و امارات نیز صدق کند. گفت‌وگو الزاماً به معنای پذیرش روایت طرف مقابل نیست. دو کشور می‌توانند همچنان درباره برخی مسائل اختلاف داشته باشند، اما برای جلوگیری از تبدیل هر اختلاف به بحران جدید، درباره نحوه مدیریت آن به توافق برسند. در واقع، یکی از موانع اصلی دیپلماسی زمانی شکل می‌گیرد که هر تماس، نشانه عقب‌نشینی یا پذیرش مواضع طرف مقابل تلقی شود. حفظ مواضع سیاسی و در عین حال ایجاد سازوکار ارتباطی، می‌تواند راهی برای عبور از این مانع باشد.
📍بریکس در این میان بیشتر نقش تسهیل‌کننده دارد تا حل‌کننده. نشست‌های چندجانبه فرصت‌هایی ایجاد می‌کنند که در آن، طرف‌ها می‌توانند بدون هزینه سیاسی یک دیدار رسمی دوجانبه، ارتباط برقرار کنند. اما ادامه این مسیر به تصمیم تهران و ابوظبی وابسته است. ارزش یک فرصت دیپلماتیک به این نیست که تنها مسیر ممکن باشد؛ گاهی همین که هزینه آغاز گفت‌وگو را کاهش دهد، اهمیت پیدا می‌کند.
📍رویکرد اعلامی امارات نیز نشان می‌دهد که ابوظبی گفت‌وگو را در کنار ملاحظات امنیتی دنبال می‌کند. انور قرقاش، در واکنش به برخی سخنان پزشکیان، بر ترکیب دیپلماسی و بازدارندگی تأکید کرد. این موضع را نمی‌توان نشانه تغییر کامل سیاست امارات دانست، اما نشان می‌دهد که مذاکره و نگرانی‌های امنیتی همزمان در محاسبات این کشور حضور دارند. تهران نیز نباید صرف آغاز گفت‌وگو را به معنای کنار گذاشته شدن نگرانی‌های همسایه خود تلقی کند.
📍گام بعدی می‌تواند تعریف یک تعهد کوچک اما قابل سنجش باشد؛ برای مثال، ایجاد سازوکاری که در صورت بروز یک حادثه مورد اختلاف، اطلاعات میان دو طرف منتقل شود، مقام مسئول مشخصی برای پیگیری وجود داشته باشد و پاسخ پیش از اقدام بعدی ارائه شود. چنین توافقی نه اختلاف‌های سیاسی را حل می‌کند و نه نیازمند حل همه پرونده‌های امنیتی است؛ اما می‌تواند از تبدیل سوءتفاهم‌های کوچک به بحران‌های بزرگ جلوگیری کند.
📍در نهایت، آزمون واقعی این دیدار زمانی مشخص می‌شود که نخستین اختلاف پس از آن رخ دهد. اگر تهران و ابوظبی بتوانند پیش از واکنش، از یکدیگر توضیح بخواهند و فرصتی برای بررسی فراهم کنند، این تغییر کوچک می‌تواند ارزشمندتر از یک بیانیه سیاسی باشد. بریکس می‌تواند در را برای گفت‌وگو باز کند، اما عبور از این در به تصمیم و رفتار خود دو کشور بستگی دارد.
🟠@hashtkarane
Post #22
31.1K