⭕️جنگ ایران و آمریکا چگونه نظم خلیج فارس را زیر و رو کرد؟
🔴فرسایش هژمونی
📍شش ماه پس از آغاز جنگ، خلیج فارس وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که در آن نظم پیشین مبتنی بر برتری آمریکا با چالش‌های جدی روبه‌رو شده و بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در حال بازتعریف جایگاه خود هستند. جنگ نتوانست به اهداف اعلام‌شده واشنگتن و تل‌آویو، از جمله تغییر حکومت و نابودی توان موشکی و هسته‌ای ایران، دست پیدا کند.
📍در مقابل، ایران با تکیه بر تاب‌آوری ساختاری، انسجام نخبگان و نهادها، گسترش دامنه جنگ به سطح منطقه‌ای و استفاده از موقعیت جغرافیایی تنگه هرمز، نشان داد که ضعف نسبی نظامی لزوماً مانع ایجاد هزینه‌های راهبردی نیست. تنگه هرمز به نقطه‌ای تعیین‌کننده در این منازعه تبدیل شد؛ جایی که ایران با بستن مسیر عبور انرژی و هدف قرار دادن زیرساخت‌های نفتی و انرژی، میدان نبرد را از سطح نظامی به اقتصاد جهانی منتقل کرد.
🔴بازآرایی امنیتی
📍پیامد اصلی جنگ، تغییر تدریجی معماری امنیتی خلیج فارس است. آمریکا که پیش از این بر حضور گسترده نظامی، پایگاه‌های بزرگ و برتری متعارف تکیه داشت، اکنون با آسیب‌پذیری این مدل روبه‌رو شده و احتمالاً به سمت استقرارهای پراکنده‌تر، پایگاه‌های کمتر قابل مشاهده، توانمندی‌های حمله دقیق، دفاع موشکی و استفاده از فناوری‌های جدید حرکت خواهد کرد. در سوی دیگر، کشورهای عربی خلیج فارس در حال بازنگری در محاسبات امنیتی خود هستند. تجربه حمله به تأسیسات نفتی عربستان و سپس جنگ اخیر، محدودیت‌های چتر امنیتی آمریکا را آشکار کرده است.
📍با این حال، این بازنگری به معنای فاصله گرفتن از واشنگتن نیست؛ بلکه به سمت تنوع‌بخشی به شرکا و ایجاد توازن میان روابط امنیتی و اقتصادی پیش می‌رود. عربستان به دنبال مدیریت همزیستی با ایران و یافتن شرکای امنیتی مکمل است، در حالی که امارات مسیر متفاوتی را با تعمیق همکاری‌های خود با آمریکا، اسرائیل و احتمالاً هند دنبال می‌کند.
🔴ظهور نظم چندقطبی
📍نظم جدید خلیج فارس بیش از گذشته بر چندهم‌پیمانی و توزیع قدرت میان بازیگران مختلف استوار خواهد بود. چین بیشترین فرصت را برای افزایش نفوذ خود در این منطقه دارد؛ زیرا همزمان بزرگ‌ترین مشتری نفت ایران، یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری کشورهای عربی و دارای روابط امنیتی نزدیک‌تر با تهران است. پکن می‌تواند بدون بر عهده گرفتن کامل نقش تأمین‌کننده امنیت منطقه، نفوذ خود را از مسیر تجارت و فناوری گسترش دهد. ایران نیز در صورت پایان جنگ از جایگاه منطقه‌ای اثرگذارتر خارج خواهد شد و تلاش خواهد کرد ضمن بازسازی شبکه‌های منطقه‌ای خود، روابطش با کشورهای خلیج فارس، به‌ویژه عربستان، عمان و قطر را مدیریت کند.
📍با این حال، مهم‌ترین مسئله آینده، چگونگی ایجاد ترتیباتی تازه درباره تنگه هرمز است؛ ترتیباتی که ایران خواهان نقش پررنگ‌تر در آن است و کشورهای دیگر باید آن را قابل پذیرش بدانند. آینده منطقه به توانایی تهران و واشنگتن برای رسیدن به تفاهمی راهبردی درباره نظم نوظهور خلیج فارس وابسته خواهد بود.
🔗chathamhouse
🟠@hashtkarane
Post #20
105
