⭕️چین و امنیت هرمز؛ وقتی عبور نفتکش کافی نیست

🟠گزارش اختصاصی اندیشکدۀ «هشت کرانه» از مناسبات چین و تنگۀ هرمز


📍قطر در شرایط کنونی تنگۀ هرمز فقط به دنبال مشتری برای گاز خود نیست؛ مسئله اصلی این است که آیا می‌تواند محموله‌ها را با اطمینان به مقصد برساند یا نه. سفر محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی به پکن هم از همین زاویه اهمیت داشت که چین برای کم‌کردن ریسک تجارت در هرمز چه می‌تواند بکند؟

📍خبرگزاری رسمی چین گزارش داد که نخست‌وزیر قطر گفته است کشورش تأمین انرژی چین را در اولویت می‌گذارد. وزیر خارجه چین نیز از امنیت قطر و بازگشت ثبات به منطقه حمایت کرد. اما تعهد مشخصی درباره حفاظت از عبور انرژی در هرمز اعلام نشد. رابطه اقتصادی، به‌خودی‌خود، تضمین امنیتی نیست.

🔴فاصله قرارداد تا تحویل

📍وزارت خارجه قطر گفته بود که امنیت و آزادی کشتیرانی در هرمز از موضوعات گفت‌وگو خواهد بود. برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۴ حدود یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع‌شده از هرمز عبور کرده و بخش اصلی آن متعلق به قطر بوده است.

📍قرارداد بلندمدت و خریدار مطمئن کافی نیست. اگر فروشنده نداند محموله چه زمانی و با چه ریسکی به مقصد می‌رسد، مشکل پابرجاست. مسئله قطر فقط فروش گاز نیست، بلکه فاصلۀ میان قرارداد و تحویل واقعی انرژی است.

📍گزارش آوریل ۲۰۲۶ «چایناپاور» می‌گوید چین از اختلال انرژی آسیب می‌بیند، اما ذخایر و تنوع تأمین‌کنندگان بخشی از فشار را کم می‌کند؛ پس پکن ممکن است برای حل مشکل چند محموله انگیزه داشته باشد، بدون اینکه مسئولیت کل بحران را بپذیرد.

🔴آیا کشتی بعدی هم عبور می‌کند؟

📍رویترز در ۲۷ مارس ۲۰۲۶ گزارش داد دو کشتی کانتینری کاسکو، با وجود اطمینان ایران درباره عبور شناورهای چینی، پس از تلاش برای خروج از هرمز بازگشتند. سه روز بعد، داده‌های رهگیری از عبور همان دو کشتی خبر داد. وزارت خارجه چین نیز در ۳۱ مارس اعلام کرد سه کشتی چینی پس از هماهنگی با طرف‌های مربوط از تنگه گذشته‌اند.

📍این تجربه نشان می‌دهد رایزنی سیاسی می‌تواند مشکلی مشخص را حل کند، اما عبور چند کشتی به معنای حل مسئله کشتیرانی نیست. سؤال مهم‌تر این است که آیا شرکت‌ها برای سفر بعدی هم می‌توانند روی همان سازوکار حساب کنند.

📍اگر هر بار برای عبور یک محموله هماهنگی جداگانه لازم باشد، تجارت به دسترسی سیاسی وابسته می‌شود. برای قطر، پوشش چند محموله مرتبط با چین کافی نیست. پیشرفت واقعی یعنی استمرار تردد، کاهش توقف‌های ناگهانی و روشن‌بودن راه پیگیری حوادث.

🔴چین چه خواهد کرد؟

📍این تحلیل به معنای آن نیست که چین باید ناو بفرستد یا تضمین دفاعی بدهد. لی چیانگ در دیدار ۷ سپتامبر با نخست‌وزیر قطر از تلاش‌های میانجیگرانه دوحه حمایت کرد. این حمایت می‌تواند به تقسیم کاری برسد که مثلاً قطر گفت‌وگو را پیش ببرد و چین از روابط خود برای حمایت از توافقی محدود استفاده کند.

📍از نبود جزئیات در گزارش‌های علنی نباید نتیجه گرفت که هیچ پیگیری دیگری وجود ندارد؛ همان‌طور که هر کاهش تنش بعدی را نمی‌توان به این سفر نسبت داد. فعلاً برای داوری درباره اثر ماندگار این حمایت باید نتیجه عملی را دید.

📍برای ایران نیز انتظار از چین باید مشخص باشد، نه اینکه در عنوان کلی «شریک راهبردی» خلاصه شود. وزارت خارجه، با ارزیابی فنی سازمان بنادر، می‌تواند تفاهمی محدود درباره حفاظت متقابل از کشتیرانی غیرنظامی را بررسی کند؛ تفاهمی که نقش طرف‌ها و مسئولیت پیگیری حوادث در آن روشن باشد.

📍فایده چنین توافقی باید کاهش خطر تجارت، تداوم صادرات و مهار درگیری باشد، نه پذیرش محدودیت یک‌جانبه یا واگذاری تصمیم به شریک خارجی.

📍سفر دوحه به پکن هنوز نشانه ظهور ضامن تازه‌ای برای امنیت هرمز نیست. اهمیت آن در فاصله میان «خریدار بودن» و «مسئولیت‌پذیری» است. رسیدن چند محموله مهم است، اما مهم‌تر این است که مسیر تجارت قابل پیش‌بینی و قابل اتکا شود.

🟠@hashtkarane