شرح دستاوردهای ابن هیثم.
در آغاز دوره عباسی در قرن هشتم، خلیفه منصور، بغداد را به دژی برای علم تبدیل کرد و موسسه‌ای به نام بیت‌الحکمه تأسیس نمود. آن دوران رو به افول بود که ابو علی الحسن بن الحسن بن الهیثم در حدود سال ۹۶۵ میلادی در بصره متولد شد. ابن‌الهیثم که در قاهره، پایتخت خلافت فاطمیان در شمال آفریقا کار می‌کرد، اکنون بیشتر به‌خاطر کتاب عظیم خود، کتاب المناظر، شناخته می‌شود. این کتاب به‌طرز قابل‌توجهی مدرن به نظر می‌رسد، با توصیفاتی از آزمایش‌ها که شامل دستگاه، اندازه‌گیری، و نتیجه‌گیری است، و نشان می‌دهد که ابن‌الهیثم به روش‌هایی کار می‌کرد که یک دانشمند امروزی آنها را به کار می برد. اروپایی‌ها او را با نام لاتینی‌شده الحازن می‌خواندند و در قرن سیزدهم، بسیاری از آنچه درباره نور می‌دانستند از کتاب او گرفته شده بود.
ابن‌الهیثم اصول دستگاه اپتیکی به نام اتاق تاریک (camera obscura) را که از زمان‌های قدیم شناخته شده بود، کشف کرد.
ایده‌های ابن‌الهیثم همواره توسط آزمایش هدایت می‌شد. او یک اتاق تاریک ساخت—همان‌طور که مردم امروز هنوز هم انجام می‌دهند—تا یک خورشیدگرفتگی جزئی را مشاهده کند و تصویری از شکل داس‌واره خورشید را که تا حدی توسط ماه پوشیده شده بود، ایجاد کند. به نظر می‌رسد که دستگاه او فقط یک جعبه ساده نبود، بلکه یک اتاق کامل بود که در آن تصاویر بر روی دیوار پشتی نمایش داده می‌شدند (او از عبارت البيت المظلم به معنای «اتاق تاریک» استفاده کرده است).
کتاب المناظر پر است از توصیف‌های دقیق روش‌های آزمایشگاهی.
ایده‌های ابن‌الهیثم، نظریه‌های بینایی را در طول چندین قرن بعدی شکل داد. چشم به‌عنوان نوعی دستگاه اپتیکی، تقریباً شبیه به اتاق تاریک، دیده شد، با شبکیه به‌عنوان پرده و عدسی برای متمرکز کردن نور. جالب اینجاست که اگرچه او به‌طور گسترده درباره مکانیسم‌های بینایی نوشت، اما این ارتباط را برقرار نکرد که تصویر به‌صورت وارونه بر روی شبکیه می‌افتد و باید توسط مغز معکوس شود. با این وجود، کار او معیارهای جدیدی را برای بررسی طبیعت بر اساس تجربه و مشاهده منظم تعیین کرد.
برای دیدن مطلب اصلی نگاه کنید به صفحات 137 الی 139 کتاب.
#Physics #Optics #History #Experiment
Post #162
625