افرادی که قبل اینکه از معبرشک عبور کنند به یقین رسیده اند، یقینشان را یقین نباید خواند آن:

جزم است،
تعصب است،
جاهلیت است

این ها آدمهای خیلی خطرناکی هم می شوند.

آدمهایی که به یک جزمیت کور رسیده اند و پای این جزمیت کورشان همه چیز را حاضرند قربانی کنند و هیچکس را هم آدم حساب نمی کنند مگر آنکه مثل خودشان کورکورانه متجزم باشد.

اینها خیلی خطرناکند

از مشخصات کسانی که در عرصه ایدئولوژی ها،چه ایدئولوژی دینی چه غیر دینی اظهار تجزم می کنند این است که :

با دیگران برخورد خشن می کنند.
خشونت از این نوع تجزم برمی خیزد.

شک نیاوردگان کرده یقین
ان و لو شان به جای رای رزین

این سخن دهخداست...

این جزم پایین ترین مرتبه ازمراحل سلوک روح آدمیست.

کمال انسان این است که از این مرحله بگذرد و از این مرحله نمی تواند ناگهان به مرتبه ی یقین بپرد.

بلکه علی العموم باید از مرحله ی شک عبور کند.

مرحله ی شک نوعا مرحله طولانیست و هیچ اشکالی هم ندارد.حتی اگر تا انتهای عمر هم با آدمی باشد بهتر از آن جزم خظرناک اولیه است...

آن دغدغه ی وجودی،

آن تحیر،
آن کشمکش درونی

آن سر به در و دیوار زدن برای راهی برون شوی و نوری پیدا کردن ،

آن به همه چیز می ارزد.

آن حالت یک حالت شریف در روح آدمیست.

همان که در کلمات مولا علی هم هست در مورد افراد متقین:

تدافع ابوابها علی باب السلامه

اینقدر به این در و آن در زده تا بالاخره به باب سلامت رسیده است.

یعنی به این در و آن در زدن کار انسانی است که در راه سلوک است.

حالا گیرم که این در و آن در زدن پایان قطعی هم پیدا نکند و آدم در همین مقام و همین مرحله بماندچه باک!...

اگر حقیقتا شخص استقراری پیدا نکرده است،همان عدم استقرارش بر یک استقرار مصنوعی بسیار بسیار برتری دارد.

مولوی می گوید:

جمله بی قراریت
از طلب قرار توست
طالب بی قرار شو
تا که قرار آیدت

آن نفسی که با خودی
جمله شکار پشه ای
وان نفسی که بی خودی
پیل شکار آیدت

می گوید چون می خواهی زود به قرار برسی ،به استقرار برسی اینقدر بی تابی،بی قراری

تو طالب بی قراری باش بگو من همین را می خواهم،می خواهم بی قرار باشم و خواهی دید که قرار به سراغ تو می آید.

این یکی از اسرار این عالم است که مولوی در این شعرش آورده است:

اگر چیزی را مستقیما خودش را نطلبید او به سراغ شما می آید.

به این معنا شک بسیار برتری دارد به آن جزم اولیه.

ولی در پاره ای از افراد (که البته نوادرند)بعد از شک، یقین در می رسد.

در روایات گفته اند یقین کمترین چیزیست که خداوند در میان خلق قسمت کرده است.

این همه ادعای یقین کردن و لاف زدن حقیقتا از بی یقینی و بی اطلاعیست.

یقین چیز خیلی کمیابیست
ما به درجات
از شک و حیرت
برخورداریم.