📝
«رگ و ریشه طبرستانیِ حوثیها در یمن»🔸 بخش اول :
💢 ظاهرا جنگجویان و دلاوران یمنی که شجاعت و رشادتشان این چند وقت بر سر زبانهاست یک رگ و ریشه ایرانی و طبرستانی دارند.
❇️ این چند روز مقالات و پژوهشهای یاسویوکی کوریاما را میخواندم واقعا مطالباش در مورد تاریخ زیدیه و یمن خواندنی است.
بخشی از پژوهشهایش را اینجا به اشتراک میگذارم.
🔼 کوریاما یک تاریخنگار ژاپنی متخصص تاریخ یمن و جنوب عربستان، و اقیانوس هند است. اکنون استاد مؤسسه مطالعات شرقی دانشگاه دایتو بونکا در ژاپن است. دکترای تاریخ را از دانشگاه چوئو گرفته و در فاصله ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۷ در سفارت ژاپن در یمن بهعنوان پژوهشگر تخصصی کار کرده است؛ بعد هم در وزارت خارجه ژاپن در بخش تحلیل اطلاعات خاورمیانه فعالیت داشته است.
🔸 برخلاف کسی که صرفاً از دور درباره زیدیه مطلب نوشتهاند، او چند سال مستقیماً بین یکنیها زندگی کرده و روی زیدیه کار کرده و منابع عربی و تاریخی یمن را بررسی کرده است.
💬 کوریاما مختصرا چه میگوید؟
🔹 میگوید بعد از اینکه فقه زیدی شکل گرفت به دلیل اینکه ایران و طبرستان از مرکز خلافت عباسی دور بود و به دلیل ارادت ایرانیان به خاندان پیامبر ص برای علویان مستعدتر بود علمای زیدی به این مناطق مهاجرت کردند.
با ترویج افکار زیدی اولین انقلاب و تشکیل حکومت زیدیه به جای اینکه در یمن یا حجاز شکل بگیرد در طبرستان ایران تشکیل شد.
۲۵۰ق / ۸۶۴م.
🔹مردم رویان و چالوس و کلار و دیلم با نارضایتی از غصب زمینها و مالیات گیری و فشاری که روی دوش طبقات محروم بود بر علیه طاهریان که دست نشاندگان حکومت عباسی در ایران بودند دست به قیام زدند.
مثل دعوت حسین ابن علی ع به کوفه از حسن بن زید، که ساکن شهر ری بود دعوت کردند تا به شمال بیاید و قیام کند.
حسن ابن زید آمد و از آنجا قیام شکل گرفت بعد آمل و ساری و شهرهای دیگر را هم گرفتند و اولین حکومت زیدیه در طبرستان پایه گذاری شد.
یعنی از نظر تأسیس دولت زیدی، طبرستان حدود ۳۳ سال از یمن جلوتر است.
🔹 مدتی بعد امام هادی الیالحق، که با خانوادهاش در آمل زندگی میکرد با جنگجویان و دلاوران ایرانی از مازندران و گیلان و دیلم به یمن رفت و در صعده قیام کردند و امامت زیدی یمن را بنیان گذاشتند.
🔻 یکی از مهمترین مقالات کوریاما مقالهای است با عنوان:
Hijra among the Yemeni Zaydis: The Evolution of the Concept and Its Functions in the Ninth to Eleventh Centuries
«هجرت در میان زیدیان یمن؛ تحول مفهوم و کارکردهای آن از قرن نهم تا یازدهم»
🔻 این مقاله در سال ۲۰۰۹ منتشر شده و کوریاما در این مقاله روی یک کلمه کلیدی تمرکز میکند:
🔸 «هِجرت» (Hijra)
اما منظورش صرفاً «مهاجرت» به معنای عادی نیست. او میگوید در نخستین دوره زیدیه یمن، هجرت به سوی امام زیدی یک عمل سیاسی ـ نظامی هم بود.
یعنی فرد یا گروهی به نزد امام میرفت تا:
به امام زیدی ملحق شود؛ در جنگ و قدرتگیری او شرکت کند؛ از او حمایت نظامی کند و در مقابل، امکان دستیابی به زمین و موقعیت اجتماعی پیدا کند.
🔻 در چکیده مقاله صراحتاً میگوید که از اواخر قرن نهم تا نیمه دوم قرن یازدهم، «هجرت» در منابع زیدی یمن به معنای مهاجرت به سوی امام برای حمایت نظامی و بهدستآوردن زمین جدید بوده است.
اینجا مهاجرت ایرانیها به یمن برای تشکیل حکومت معنا پیدا میکند.
ظاهرا گروههایی از جنگاوران و رزمندگان که از طبرستان به یمن رفتند با خانواده مهاجرت میکنند و همانجا زمین میگیرند و ساکن میشوند و دیگر بر نمیگردند.
✅ چون پایگاه اصلی زیدیان در طبرستان بود خیلی از بزرگان و بنیانگذاران مکتب زیدیه در آمل و شهرهای شمال ایران دفن شدند.
مثلا حسن ابن زید بعنوان اولین تشکیل دهنده حکومت زیدی در طبرستان که لقباش داعی کبیر است، با پایگاه سیاسیای که در آمل میسازد بعدها مهمترین مرجع اعزام جنگاوران و رزمندگان از طبرستان به سایر نقاط از جمله یمن جهت قیام و تشکیل حکومت میشود.
🔺 داعی کبیر در آمل در ۳ رجب ۲۷۰ق / ۶ ژانویه ۸۸۴م درگذشته است.
خودش پیش از مرگ، برای آرامگاهش در محله «راستکوی» در آمل بنا ساخته بود.
پس از مرگ، در همان آرامگاه دفن شد.
❌ ادامه یادداشت را در
"بخش دوم" بخوانید.
#وحید_اشتری
🔴
@ghabl_enghelab
