۱-
از رقص باز نایستید دخترکانِ نازنین !


این عبارتی است که در کتاب چنین گفت زرتشت در بخش " سرودِ رقص " ص ۱۲۱ نیچه آورده است . روایتی از یک شامگاهی که زرتشت از میان جنگلی می گذشت ، در پی چشمه ای ، که به چمنزاری رسید سر سبز که گِرد- اش را درختان و بوته ها خاموش فرا گرفته بودند و برآن دخترکانی با هم می رقصیدند .که وقتی دخترکان چون زرتشت را بشناختند ،از رقص باز ایستادند . اما زرتشت به سوی ایشان رفت و گفت :
از رقص باز نایستید دخترکانِ نازنین !
نیچه از زبان زرتشت چه می خواهد بگوید ؟ ایده ی بنیادین او - پاسداشت زندگی - است ،دوست داشتن آن ، امید به آن داشتن ، باطراوت و شادی بسوی آن رفتن ، و نومیدی به زندگی در جهانی دیگر که دین مسیحیت وعدهُ آن را می دهد و این جهان را به هیچ می انگارد و غمناکی را پاس می دارد .اینجاست که رقص دخترکان نماد شاد زیستن در زندگی این جهان است و خدایی از یونان باستان که رقص و سرمستی را دوست می دارد می تواند بسان یک الگویی از خدایی ( کوچک) فهمیده شود که شادی را پاس می دارد . و نیچه چنین خدایی را دوست می دارد :
" من در برابر ابلیس هوادارِ خدای ام ، زیرا ابلیس " جانِ سنگینی " است . پس ، ای سبُک پایان ، من چه گونه دشمنِ رقص هایِ شما توانم بود ؟ یا دشمن پاهایِ دخترکان با گوژَکانِ زیباشان ؟".
نیچه خدای رقص و عشق را تمجید می کند در برابر ابلیس که نماد تاریکی و مغاکی و رخوت و بی تحرکی است .
" به راستی ، من جنگلی هستم و شبی از درختان تاریک . اما آنکه از تاریکی نهراسد ، در زیر سَروهای ام دامنه هایِ گل سرخ نیز خواهد یافت . "
و به نظر نیچه باید جسور بود و به سوی ژرفنا بخشیدن به زندگی گام برداشت و اگر به جنبش درآیید به دامنه های گل سرخ نیز خواهید رسید .
" رقاصان زیبا ! از من خشمگین نشوید اگر خدایِ کوچک را کمی گوشمال دهم ! ...
او با چشمِ گریان شما را به رقص خواهد خواند . و من خود برایِ رقص اش سرودی خواهم سرود : سرودی برای رقص و هجوی برایِ " جانِ سنگینی " ، برترین و تواناترین ابلیس ام ، که " خداوندِ جهان " اش می خوانند .
نیچه نقاد حتی آن خدایی ( همان خدای یونانی و نه مسیحی ) است که ممکن است دچار تن آسایی و سستی بشود و او باید دست افشانی را گرامی بدارد و در مقابل از قدرتمندترین ابلیسی که اکنون خدایی جهانی قلمداد می شود انتقاد می کند ، مخاطب نیچه ، جریان قدرتمند کلیسا و باورهای آنهاست .
" و این است آن سرود که زرتشت سرود ، آنگاه که کوپیدو ( خدای عشق در رم باستان مثل اروس خدای عشق در یونان ) و دخترکان با هم می رقصیدند " :
ای زندگی ! به تازگی در دیدگان ات نگریستم و گویی در ژرفنایِ ناپیمودنی غرقه شدم .اما تو با قلاب زرین مرا برکشیدی ، و چون [ ژرفنایِ ] تو را ناپیمودنی خواندم بر من خنده زدی .گفتی که : ماهیان همه همین می گویند . آنچه را که خود نتوانند پیمود ناپیمودنی می دانند " .
نیچه از زبان زندگی می گوید که انسانها در برابر ژرفنای عمیق آن خود را ضعیف و نومید می پندارند یعنی چنین فرهنگ و تربیتی از جانب جامعه یافته اند تا آن را تحقیر کنند و از پای بندی به آرمان ها و عناصر این جهان خودداری کنند و پیمودن ره بسوی آن بهراسند ، اما زندگی ما را بسوی خود فرا می خواند و بر می کشد .
" گفتی که - ماهیان همه همین می گویند . آنچه را که خود نتوانند پیمود ناپیمودنی می دانند - . اما من تنها چیزی دگر شونده ام و وحشی ، و به هر حال زن ام ، نه از اهل فضیلت .و شما مردان مرا چه ژرف بنامید چه وفادار ، چه ؛ جاودانه؛ چه ؛ رازناک ؛ کاری جز بخشیدن فضیلت های خویش به ما نمی کنید ، آه ، شما اهل فضیلت " .این چنین خنده زد آن زنِ باور نکردنی . اما من هرگز او را و خنده اش را باور ندارم هر گاه که زبان به بد گویی از خود می گشاید .
بازهم در اینجا - زن - استعاره ای است از غیر اثباتی و دگرشوندگی و حرکت است و اهل فضیلت که نمایش گر رویکرد مردانه ( مسیحیت ) است و جان سنگینی است نمی تواند دوستداران زندگی را با هر عنوانی و ترفندی و اتهامی که غیر از اینکه زندگی را به سکون و رکود بکشانند و نامش را فضیلت بگذارند ، کاری بکند .
و البته نیچه افزودن بر توانایی ها را می طلبد که نباید از زندگی بد بگوید و مبادا متاثر از اهل فضیلت باشد و مغلوب آموزه های مسیحیت قرار بگیرد .
و وقتی که زرتشت در خلوت خویش ، خود را در برابر آینهُ فرزانگی و آگاهی قرار می دهد ، مورد انتقاد شدید قرار می گیرد که تو باید زندگی را دوست بداری به امیدهای واهی کلیسا و اهالی فضیلت دل مبندد .حتی در بدترین شرایط زندگی که سخت و سنگین می گذرد ، تو باید آن را بسازی و با موانع آن مبارزه بکنی .