‏🔻 ۳/۳

بر اساس پژوهشی در سال ۲۰۲۰ توسط آکادمی پلیس ایران، قتل‌های شرفی — که به معنای قتل زنی توسط خویشاوندان مردی چون پدر، برادر یا عمو به‌دلیل ادعای نقض معیارهای اجتماعی حجاب و شرف خانوادگی است — در برخی استان‌های سنتی‌محافظه‌کار غرب و جنوب ایران، تا ۴۵٪ از کل قتل‌ها را شامل می‌شد.

در مارس ۲۰۲۵، گزارشگر ویژه حقوق بشر در ایران سازمان ملل متحد اعلام کرد که حداقل ۱۷۹ زن در سال ۲۰۲۴ توسط مردان داخل حلقه‌های خانوادگی خود کشته شدند؛ این موارد به‌عنوان فمیدیس ثبت شده‌اند.

خشونت مشروع‌شده اجتماعی

قتل مریم یارمحمادی (Maryam Yarmohammadi) با خشونت‌اش ایرانیان را شگفت‌زده کرد؛ این قتل موجی از اندوه و خشم را در شبکه‌های اجتماعی برانگیخت. بسیاری از زنان واکنش شدیدی نشان دادند و آن را فمیدیس ناشی از نفرت به‌نام «شرف» و «خجالت» می‌دانستند.

همزمان، بسیاری از نظرات به سرزنش قربانی متمرکز شد و مریم یارمحمادی را مسئول مرگ خود می‌دانستند؛ برخی قتل را «مجازات زنی نافرمان» توصیف کرده یا سعی در توجیه آن با «درک خشم مردان» داشتند.

روانشناس سابا علاه می‌گوید مردان از کودکی آموزش می‌بینند که مسئول کنترل زنان و نظارت بر رفتار و تصمیمات آن‌ها هستند؛ او افزود هویت مردانه به «اطاعت» زنان پیوند خورده است.

وقتی باورها، تأیید اجتماعی و سکوت در این چارچوب یکدیگر را تقویت می‌کنند، خشونت به‌طور عادی پذیرفته می‌شود؛ علاه افزود.

«هنگامی که عوامل فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، حقوقی و آموزشی به‌هم پیوسته باشند، قدرت عظیمی به‌دست می‌آورند»، او گفت. «در چنین شرایطی، زنان نیز به‌طور شدید به‌پشتوانهٔ اقتصادی وابسته‌اند و حمایت اجتماعی کافی ندارند؛ مکانیزم‌های پیشگیرانه نیز غایب‌اند. همه این‌ها خطر وقوع خشونت را افزایش می‌دهد.»

جنگ برای خودتعیینی

عاطفه رنگریز (Atefeh Rangriz)، جامعه‌شناس و فعال حقوق زنان، به DW گفت: «فمیدیس‌ها همواره وجود داشته‌اند و تجلیات سیاسی آن‌ها را می‌توان در طول تاریخ دنبال کرد، از افشای اجباری زیر حکومت رضا شاه پهلوی در دههٔ ۱۹۳۰ تا شعار «یا حجاب یا ضربه به سر» در جمهوری اسلامی.»

رنگریز افزود زنان مسیر رهایی را درک می‌کردند و علیرغم موانع عظیم، در دهه‌های اخیر پیشرفت‌های چشمگیری به‌دست آورده‌اند.

زنان در ایران از سال ۱۹۴۰ رانندگی می‌کردند؛ از سال ۱۹۶۳ حق رأی و شرکت در انتخابات را به‌دست آوردند. امروز نیمی از فارغ‌التحصیلان دانشگاه کشور را زنان تشکیل می‌دهند و تعداد زنانی که برای طلاق یا پایان توافقی ازدواج‌های ناخوشایند درخواست می‌دهند نیز رو به افزایش است.

جنبش «زن، زندگی، آزادی» که پس از مرگ جینا مهسا امینی در بازداشت پلیس در سال ۲۰۲۲ در سرتاسر کشور به پا آمد، نگرش عمومی نسبت به زنان در ایران را دگرگون کرده است.

«زنان یاد گرفته‌اند به جای به تعویق انداختن عدالت برای آینده، بر زمان حال تمرکز کنند؛ آن را اکنون می‌خواهند»، رنگریز گفت. «آن‌ها می‌خواهند خودمختاری بر بدن خود داشته باشند، به‌طرز دلخواه زندگی کنند و از ساختارهای تسلط، سرکوب و استثمار رهایی یابند. این نوعی انقلاب رادیکال است.»

بسیاری از زنان ایرانی دیگر حجاب اجباری را در مکان‌های عمومی نمی‌پوشند و به‌صراحت قوانین پوشش جمهوری اسلامی را نادیده می‌گیرند.

اما هنوز معلوم نیست مریم یارمحمادی (Maryam Yarmohammadi) چه می‌خواست یا چگونه می‌خواست زندگی کند؛ او به‌طرز بی‌رحمانه‌ای کشته شد.

اگر شما یا آشنای‌تان تجربهٔ خشونت مبتنی بر جنسیت داشته‌اید، وب‌سایت lila.help فهرستی از خطوط کمکی معتبر و سازمان‌های غیردولتی که در تقریباً تمام کشورهای جهان خدمات پشتیبانی ارائه می‌دهند، در اختیار می‌گذارد.