📌 چکیده
دفتر سفارت ناگورنو‑کاراباخ در ایروان که پیش از سال ۲۰۲۳ دو هزار کارمند داشت، امروز خالی و خراب شده و نشانگر تشدید تنش بین دولت نیکول پاشینیان و حامیان کاراباخ است؛ پس از شکست نظامی در سال ۲۰۲۳، هزاران ارمنی از کاراباخ به ارمنستان پناهنده شدند و در فضای مجازی و توسط برخی مقامات دولتی با گفتار تحقیرآمیز و تهدیدهای قانونی مواجه شده‌اند. دولت پاشینیان با امضای دکترین «آرمنیا واقعی» و توافق صلح با آذربایجان، سعی در پذیرش واقعیت جدید و پیشبرد صلح دارد، اما این مسیر با بازداشت‌های گسترده مخالفان، پرونده‌های کیفری علیه حامیان روسیه و نارضایتی شدید پناهندگان کاراباخی که بیش از ۷۰ ٪ آنها بیکاری و فقر را تجربه می‌کنند، همراه است. این تحولات باعث تقسیم‌گری سیاسی در ارمنستان شده و نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از جامعه از ادامهٔ جنگ خسته شده و آیندهٔ صلح‌پذیر را می‌طلبند، در حالی که برخی مخالفان همچنان خواستار بازپس‌گیری کاراباخ هستند.
سرکوب پناهندگان، صلح را در ارمنستان در تقابل با دموکراسی می‌گذارد.
مأموریت رسمی جمهوری کاراباخ در ایروان بخشی از حضور دولتی بود؛ در گذشته دو هزار کارمند و مدیر در آن مشغول به کار بودند. امروزه، لوحی که نشان این دولت منقرض‌شده را به نمایش می‌گذارد، توسط پیچک‌ها فرا گرفته شده است. در کنار آن هنوز پوستری بزرگ آویزان است که چهره‌های گروگان‌های کاراباخی را که در سال ۲۰۲۳ توسط نیروهای آذربایجانی اسیر شدند، به تصویر کشیده است. داخل دفتر نشانه‌های یک حملهٔ دولتی اخیر را نشان می‌دهد؛ از جمله صندوق‌امانتی که شکسته شده است، که نشانگر تشدید خصومت بین دولت نیکول پاشینیان و حامیان کاراباخ است.
جمهوری خودخواندهٔ کاراباخ، که برای ارمنی‌ها به نام آرتساخ شناخته می‌شود، از سال ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۳ وجود داشت اما هرگز به‌صورت بین‌المللی به رسمیت شناخته نشد. این سرزمین در میان کوه‌های بین ارمنستان و آذربایجان واقع شده است و دهه‌ها مرکز یک درگیری خونین بین دو کشور قفقاز جنوبی بوده است. در سال ۲۰۲۳، آذربایجان عملیات نظامی سریع‌العملی را آغاز کرد، کنترل منطقه را به‌دست گرفت و هزاران ارمنی قومی را مجبور به فرار به ارمنستان کرد.
از دست دادن کاراباخ همچنان برای بسیاری از ارمنی‌ها زخمی دردناک و باز باقی مانده است. اما دولت پاشینیان گام‌هایی برای پذیرش شکست و پیش‌روی به سوی توافق صلح با باکو برداشته است. حامیان می‌گویند این تصمیم صرفاً یک عمل عملی‌گرایی است؛ پس از سی سال جنگ با باکو بر سر این سرزمین و از دست رفتن ده‌ها هزار جان ارمنی، زمان آن رسیده که به سوی آینده‌ای باثبات‌تر حرکت کنیم. برای دیگران، به‌ویژه منتقدان نخست‌وزیر و بسیاری از پناهندگان، رهاسازی ایروان از کاراباخ — سنگ بنای مبارزه ملی کشور در طول دهه‌ها — عملی از خیانت محسوب می‌شود.
در این فضای پرتنش، پناهندگان کاراباخ قربانی گفتار نفرت‌پراکن آنلاین و آزارهای دولتی شده‌اند. بخش عمده‌ای از خصومت در فضای مجازی شکل گرفته؛ فعالان حامی دولت، وبلاگ‌نویسان و رسانه‌های ارمنی آن را تشدید کرده‌اند، اما حتی مقامات ارشد دولتی نیز به‌صورت علنی به کاراباخیان حمله کرده‌اند. پژوهشگران دریافته‌اند که روایت‌های تحقیرآمیز دربارهٔ کاراباخیانی که «بی‌نواست» یا «فراری» خوانده می‌شوند، به‌صورت نظام‌مند توسط افراد وفادار به دولت پاشینیان تقویت می‌شود.
تابستان گذشته، دادگاه ارمنی مسیر را برای تصرف و بازپس‌گیری سفارت ناگورنو‑کاراباخ برای دولت هموار کرد. به گفته آرتاک بگلاریان، وزیر پیشین دولت آرتساخ، بودجه دولت آرتساخ که پیش از این بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون دلار سالانه بود، خشک شده است.
آرتاک بگلاریان در مصاحبه‌ای برای مجله سیاست خارجی در سفارتی که اکنون خالی است، گفت: «در این نظام جهانی بی‌نظم، تنها با کارت‌های سخت در دست می‌توان چیزی را تحت تأثیر قرار داد یا تغییر داد». او ادامه داد: «آرتساخ هیچ‌چیزی ندارد؛ نه ارتش، نه پول، نه زیرساخت. ما هیچ اهرمی برای تأثیرگذاری بر این فرآیند صلح نداریم. دولت ارمنستان به بزرگ‌ترین مانع حق بازگشت ما تبدیل شده است».
در جریان کارزار بازانتخابی تابستان امسال، پاشینیان در چندین برخورد داغ پیرامون کاراباخ گرفتار شد.