گاهی انسان میپندارد مؤمن است، اما در عمل دین را مطابق پسند و تشخیص خود میخواهد.
▪️در صدر اسلام نیز گروهی با وجود آگاهی از سفارش پیامبر صلیاللهعلیهوآله، امیرالمؤمنین علیهالسلام را کنار گذاشتند و گفتند: «جوان است، مردم او را نمیپذیرند»؛ گویی رأی بشر بر حکم خدا مقدم است. این همان لغزشی است که ریشه در بیاعتمادی به تشریع الهی دارد.
▪️جریان حاکم میکوشید برای خود نوعی «حق تشریع» ایجاد کند؛ یعنی تصمیمات انسانی را در کنار یا حتی مقابل قرآن و سنت اعتبار بخشد. این رویکرد درواقع به دنبال تئوریزه کردن و توجیه مخالفت های صریح با دین بوده است.
از همینرو میبینیم خلیفه دوم در توجیه بدعت های خود گفته است:
انا زمیل محمد
من همکار محمد هستم
تاریخ طبری، ج3، ص290
▪️ نمونه روشن این رویکرد، اقدام خلیفه دوم در تحریم دو متعهای است که پیامبر خدا صلیالله علیهوآله به صراحت حلال دانسته بودند؛ اقدامی که به معنای قرار دادن رأی انسان در برابر حکم الهی است.
پژوهشهای تاریخی درباره این بدعت خلیفه دوم نشان میدهد که این تغییرات، ریشه در ملاحظات اقتصادی، قبیلهای و اجتماعی داشتهاند.
▪️برای مطالعه در این زمینه به مقاله «تاريخ تکوين فقه در عصر خلیفه دوم از منظر مردمشناسى حقوق: مسئله تحريم متعه حج» رجوع کنید.
از جمله در ص17 مقاله نقلی آورده است که:
عمر از حج تمتع نهی کرد؛ زیرا وضعیت اهل مکه را مدنظر داشت تا دو مناسبت در هر سال برای تحصیل منفعت داشته باشند.
▪️ نمونه دیگر، بدعت در حکم ارث با جعل حدیث و به غرض منافع مادی و منع حضرت زهرا سلاماللهعلیها از حقشان بود.
▪️به طور کلی، انگیزه و ریشه اصلی انحراف و بدعت های صدر اسلام، ترجیح منافع دنیوی و مصالح اجتماعی بر حکم خدا و رسول بوده است.
▪️حضرت زهرا سلاماللهعلیها با تمام وجود در برابر این انحراف ایستادند تا روشن شود که ایمان واقعی، تسلیم در برابر امر الهی است؛ نه گزینش و تغییر دین بر اساس منافع دنیوی و مصالح اجتماعی.
▪️ حضرت زهرا سلاماللهعلیها در خطبه مسجد (معروف به فدکیه) بر ضرورت پاسبانی از قرآن و سنت نبوی و مقابله با هرگونه بدعت تأکید کردند. ایشان با صراحت هشدار دادند که کنار گذاشتن دستورات الهی و جایگزینکردن معیارهای بشری، امت را به انحراف میکشاند.
از جمله تاکیدات ایشان در این خطبه، استناد به آیات ارث و لزوم پایبندی به حکم قرآن و سنت نبوی است.
▪️ پیام بزرگ فاطمیه این است:
هیچ معیار ساختهٔ بشر ــ خواه سلیقه فردی، خواه مصلحت اجتماعی و خواه تحلیلهای زمانه_ نباید بر حکم خدا و سنت پیامبر مقدم شود. نتیجه چنین تقدمی چیزی جز شکلگیری بدعتها و دورشدن از شریعت نیست.
▪️ در دنیای امروز نیز، ترجیح منافع دنیوی، سبک زندگی مدرن و ارزشهای بشرمحور سبب شده برخی احکام الهی را بر اساس معیارهای جدید ارزیابی کرده و به تغییر یا کنار گذاشتن آن گرایش پیدا کنند. این رویکرد اگرچه در پوشش «مدرنیته»، «عقل» یا «مصلحت اجتماعی» مطرح میشود، اما در حقیقت بازتولید همان منطق دگراندیشان صدراسلام است که مصالح اجتماعی و منافع دنیوی را بر حکم خدا ترجیح میدادند. منطقی که در برابر تشریع الهی ایستاد و حضرت زهرا سلاماللهعلیها انحراف آن را نشان دادند.
آنچه تفاوت کرده، تنها این است که در آن زمان مصالح قبیلگی و نظام اقتصادی سنتی خود را بر حکم خدا و رسول مقدم کردند و اکنون مصالح دنیای مدرن و منافع اقتصادی امروزی.
#فاطمیه
#حضرت_زهرا
#ایمان
#شریعت_و_عقلانیت
🆔 @MabaniAhkam