فسیل ۲۳۶ میلیون‌ساله، روایت تکامل زنده‌زایی در دودمان پستانداران را به چالش می‌کشد

زمان گذار تکاملی از تخمگذاری به زنده‌زایی در اجداد تکاملی ما

یک فسیل ۲۳۶ میلیون‌ساله از Chiniquodon theotonicus در آرژانتین، شواهد تازه‌ای ارائه کرده که نشان می‌دهد زنده‌زایی ممکن است در دودمان منتهی به پستانداران، بسیار زودتر از آنچه تصور می‌شد تکامل یافته باشد.
پژوهشگران در ساختار میکروسکوپی استخوان این جانور، نشانه‌ای موسوم به خط نوزادی (neonatal line) پیدا کردند؛ خطی در استخوان که در جانوران امروزی با تغییر شدید سرعت رشد بلافاصله پس از تولد مرتبط است. سپس با استفاده از اندازه استخوان‌ها، جرم بدن جانور را در زمان تولد و مرگ تخمین زدند.

برآوردها نشان می‌دهد این Chiniquodon هنگام تولد حدود ۱٫۷ کیلوگرم وزن داشته و هنگام مرگ به حدود ۱۲ کیلوگرم رسیده است. بنابراین وزن نوزاد تقریبا ۱۴ درصد وزن بدن در زمان مرگ بوده است.

این نسبت اهمیت زیادی دارد. خزندگان و پرندگان امروزی معمولا نوزادانی بسیار کوچک‌تر نسبت به اندازه بدن بالغ تولید می‌کنند؛ در حالی که پستانداران، به‌ویژه پستانداران جفت‌دار، نوزادانی بسیار بزرگ‌تر به دنیا می‌آورند.

برای مقایسه، در نمونه‌های پستانداران امروزی با وزن مشابه، نسبت جرم نوزاد به بدن می‌تواند به حدود ۱۹ درصد برسد. سرده Chiniquodon بر اساس این تحلیل در محدوده‌ای قرار گرفت که بیشتر به پستانداران جفت‌دار امروزی شباهت داشت تا خزندگان و پرندگان.

اهمیت یافته زمانی روشن‌تر می‌شود که جایگاه این جانور را در درخت تکاملی در نظر بگیریم. سرده Chiniquodon یک سینودونت (cynodont) و از خویشاوندان بسیار دور پستانداران بود که در دوره تریاس، حدود ۲۳۶ میلیون سال پیش، زندگی می‌کرد؛ یعنی ده‌ها میلیون سال پیش از پیدایش نخستین پستانداران حقیقی.

پژوهشگران بر این اساس پیشنهاد می‌کنند که زنده‌زایی (viviparity) ــ یعنی به دنیا آوردن نوزاد زنده به جای تخم‌گذاری ــ ممکن است در این شاخه از سینودونت‌ها وجود داشته باشد.

اگر این تفسیر درست باشد، زنده‌زایی در دودمان پستانداران دست‌کم ۹۰ تا ۹۵ میلیون سال زودتر از برآوردهای پیشین آغاز شده است.

بااین‌حال، یک نکته مهم وجود دارد؛ این پژوهش هنوز تایید نمی‌کند که همه سینودونت‌ها زنده‌زا بوده‌اند یا اینکه نیای مشترک همه پستانداران حتماً زنده‌زا بوده است. شواهد فعلی عمدتا از یک نمونه و یک روش استنباطی به دست آمده‌اند. خود پژوهشگران نیز تاکید می‌کنند که برای آزمودن این فرضیه به فسیل‌ها و شواهد بیشتری نیاز است.

چرا چنین ویژگی‌ای ممکن است در آن زمان مزیت داشته باشد؟
سینودونت‌ها در دوره تریاس و پس از یکی از بزرگ‌ترین انقراض‌های تاریخ زمین زندگی می‌کردند؛ دوره‌ای که رقابت برای منابع، فشار شکارچیان و افزایش خشکی و فصلی‌شدن اقلیم می‌توانست شرایط دشواری ایجاد کند. زنده‌زایی می‌توانست با فراهم کردن محافظت بیشتر از جنین در داخل بدن مادر، در چنین محیطی مزیتی ایجاد کند.

در نتیجه، این یافته فقط درباره تولد بچه در یک خزنده‌مانند باستانی نیست؛ بلکه پرسش بزرگ‌تری را مطرح می‌کند؛ اینکه چه تعداد از ویژگی‌هایی که زمانی تصور می‌کردیم اختصاصی پستانداران اولیه بوده‌اند، در واقع میلیون‌ها سال پیش‌تر در سینودونت‌ها شکل گرفته بودند؟

اگر این نتیجه در فسیل‌های دیگر نیز تایید شود، تاریخ تکامل تولیدمثل در مسیر منتهی به پستانداران باید به شکل قابل‌توجهی بازنگری شود.

سام آریامنش

🦖 @Evolution_iran

Frontiers in Mammal Science (2026). DOI: 10.3389/fmamm.2026.1845319