📊 Attributable Risk؛ چه نسبتی از بیماری قابل پیشگیری است؟

🔸️فرض کن می‌دانی سیگار باعث سرطان ریه می‌شود. اما سوال مهم‌تر این است:
اگر همه سیگار را ترک کنند، چند درصد از موارد سرطان ریه حذف می‌شود؟

▫️پاسخ این سوال را Attributable Risk (AR) یا خطر قابل انتساب می‌دهد.

🔷️ Attributable Risk یعنی چه؟

Attributable Risk (AR) = تفاوت خطر بین گروه مواجهه‌دیده و گروه مواجهه‌ندیده.
به عبارت دیگر: «چقدر از بیماری در گروه مواجهه‌دیده، مستقیماً به خود مواجهه مربوط است؟»

📌 فرمول ساده:
AR = Risk_exposed – Risk_unexposed

✅ مثال:

خطر سرطان ریه در افراد سیگاری = ۲۰٪

خطر سرطان ریه در افراد غیرسیگاری = ۲٪
➜ AR = ۲۰٪ - ۲٪ = ۱۸٪

📌 تفسیر: از ۲۰٪ خطر سرطان در سیگاری‌ها، ۱۸٪ به خود سیگار مربوط است و اگر سیگار را ترک کنند، این ۱۸٪ حذف می‌شود.

🔹️ Attributable Risk درصدی (AR%):

گاهی می‌خواهیم بدانیم چه نسبتی از بیماری در گروه مواجهه‌دیده به مواجهه مربوط است.

AR% = (Risk_exposed – Risk_unexposed) / Risk_exposed × 100

✅ مثال:
AR% = (۲۰ - ۲) / ۲۰ × ۱۰۰ = ۹۰٪

➜ یعنی ۹۰٪ از موارد سرطان ریه در افراد سیگاری، به خود سیگار مربوط است و با ترک آن قابل پیشگیری است.

🔷️ نوع دوم: Population Attributable Risk (PAR)

Attributable Risk فقط برای افراد مواجهه‌دیده محاسبه می‌شود. اما گاهی می‌خواهیم بدانیم در کل جمعیت (چه مواجهه‌دیده و چه ندیده)، چه نسبتی از بیماری به مواجهه مربوط است.

📌 فرمول:
PAR = Risk_total – Risk_unexposed

➜ یعنی اگر کل جمعیت را در نظر بگیریم (با همان شیوع مواجهه در جامعه)، چقدر از موارد بیماری قابل حذف است؟

✅ مثال:
اگر ۳۰٪ جامعه سیگاری باشند:

خطر کل (Risk_total) = (۰.۳ × ۲۰٪) + (۰.۷ × ۲٪) = ۶٪ + ۱.۴٪ = ۷.۴٪

Risk_unexposed = ۲٪
➜ PAR = ۷.۴٪ - ۲٪ = ۵.۴٪

📌 تفسیر: در کل جمعیت، ۵.۴٪ از موارد سرطان ریه به سیگار مربوط است و با حذف سیگار قابل پیشگیری خواهد بود.

⚠️ تفاوت Attributable Risk با Relative Risk (RR):

RR = نسبت خطر (چند برابر بیشتر؟).
✅ مثال: RR = ۲۰/۲ = ۱۰ (سیگاری‌ها ۱۰ برابر بیشتر در معرض خطرند).

AR = تفاوت خطر (چقدر بیشتر؟ به تعداد).
✅ مثال: AR = ۲۰٪ - ۲٪ = ۱۸٪ (۱۸ نفر از هر ۱۰۰ سیگاری، به خاطر سیگار سرطان می‌گیرند).

📌 نکته: RR شدت ارتباط را می‌سنجد، اما AR تأثیر را از نظر سلامت عمومی نشان می‌دهد (چقدر بیماری قابل پیشگیری است؟).

📌 کاربردهای Attributable Risk:

در سیاست‌گذاری سلامت عمومی: تصمیم‌گیری درباره هزینه‌کرد برای برنامه‌های پیشگیری.

در اولویت‌بندی مداخلات: هرچه AR بزرگ‌تر، مداخله روی آن عامل مؤثرتر است.

در ارتباط با پزشکان: به بیمار بگویی «اگر سیگار را ترک کنی، خطرت از ۲۰٪ به ۲٪ می‌رسد» (ملموس‌تر از گفتن RR=10).

📌 جمع‌بندی:

Attributable Risk (AR) = تفاوت خطر بین مواجهه‌دیده و مواجهه‌ندیده (قابل پیشگیری).

AR% = درصدی از موارد در گروه مواجهه‌دیده که به مواجهه مربوط است.

PAR = درصدی از موارد در کل جمعیت که به مواجهه مربوط است.

هرچه AR یا PAR بزرگ‌تر، اهمیت آن عامل در سلامت عمومی بیشتر است.

RR می‌گوید «چقدر خطرناک است؟»؛ AR می‌گوید «چقدر قابل پیشگیری است؟»


🔹 ایستگاه اپیدمیولوژی 🔹

⬅️ کانال بله ایستگاه اپیدمیولوژی

آموزش | مشاوره | منتورینگ | ویراستاری پژوهشی


🆔 @Epidemiology_Station