امروز قرار بود آخرین مهلت واریز وجه برای پیش‌خرید محصولات ایران‌خودرو باشد؛ اما ظاهراً خبری از آن صف‌های همیشگی نیست و مهلت واریز را دو روز دیگر تمدید کرده‌اند. همین اتفاق ساده شاید یکی از مهم‌ترین سیگنال‌های این روزهای اقتصاد ایران باشد: بازاری که زمانی مردم برای خرید خودرو دنبال برنده شدن در قرعه‌کشی بودند حالابه دنبال مشتری می‌گردد.

سال‌ها ایران‌خودرو و سایپا در بازاری بی رقیب، محصولاتی با کیفیت پایین و قیمت بالا تحویل مردم دادند و مطمئن بودند هرچه تولید کنند، خریدار پشت در کارخانه ایستاده است. واردات محدود بود، رقابت واقعی وجود نداشت و اختلاف قیمت کارخانه و بازار هم خرید خودرو را از یک کالای مصرفی به نوعی بلیت بخت‌آزمایی تبدیل کرده بود. اما حالا ورق برگشته، گزارش‌ها از افت شدید فروش و بالا رفتن موجودی انبار خودروسازان حکایت دارد. صف خرید جمع شده، نه به این دلیل که مردم دیگر ماشین نمی‌خواهند؛ چون بخش بزرگی از مردم دیگر پول خرید همین ماشین‌های داخلی را هم ندارند.

این قسمت ماجرا برای خودروسازان باید ترسناک‌تر باشد. وقتی یک شرکت محصول بد تولید می‌کند اما مردم مجبورند بخرند، هنوز می‌تواند به حیاتش ادامه دهد؛ ولی وقتی قدرت خرید جامعه آن‌قدر سقوط می‌کند که حتی "مشتریِ مجبور" هم از بازار خارج می‌شود، انحصار هم دیگر معجزه نمی‌کند. افزایش قیمت خودرو در کنار تورم عمومی، اجاره‌خانه، خوراک، درمان و سایر هزینه‌های زندگی، خودرو را برای بخش بزرگی از طبقه متوسط از کالای قابل خرید به یک آرزوی دور تبدیل کرده است.

طنز تلخ ماجرا اینجاست که سال‌ها برای خرید محصولات همین دو خودروساز میلیون‌ها نفر ثبت‌نام می‌کردند، قرعه‌کشی برگزار می‌شد و حواله خودرو خودش تبدیل به کالا شده بود. امروز اگر برای تکمیل وجه مشتری پیدا نمی‌شود و موعد پرداخت را باید تمدید کرد، شاید بالاخره بازار دارد انتقام سال‌ها انحصار، کیفیت پایین و قیمت‌گذاری عجیب را می‌گیرد.

@ehsanviews