تا امروز، ۳۱ جولای ۲۰۲۶، شواهد نشان می‌دهد انتقال نفت از منطقه خلیج فارس به‌آرامی در حال ازسرگیری است اما آنچه شکل گرفته نوعی شبکه اضطراری، پرهزینه و شکننده برای انتقال انرژی است.

پیش از آغاز بحران، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کرد، معادل حدود یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان. اما آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده بود متوسط جریان عبوری در ماه‌های مارس، آوریل و مه به حدود ۲.۷ میلیون بشکه در روز سقوط کرده است. حتی پس از بهبود نسبی ماه ژوئن، تولید جهانی نفت همچنان حدود ۹.۴ میلیون بشکه در روز پایین‌تر از سطح پیش از جنگ باقی مانده بود.

راهکاری که اکنون بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد، انتقال نفت میان دو کشتی در آب‌های عمان و امارات است. نفتکش‌های محدود و آماده پذیرش ریسک، محموله را از داخل خلیج فارس خارج می‌کنند و در آب‌های امن‌تر به کشتی دیگری تحویل می‌دهند. به این ترتیب، همه ناوگان مجبور نیست وارد پرریسک‌ترین بخش مسیر شود.

اما این سازوکار چند مشکل اساسی دارد: کشتی بیشتری لازم دارد، زمان حمل را افزایش می‌دهد، ظرفیت بنادر و مناطق لنگرگاهی را اشغال می‌کند و هزینه اجاره، سوخت و بیمه را بالا می‌برد. بنابراین انتقال کشتی‌به‌کشتی شبیه ساختن یک پل موقت روی مسیر تخریب‌شده است.

داده‌های تازه ردیابی کشتی‌ها نیز تصویر شکننده‌ای ارائه می‌کنند. روز ۳۱ جولای فقط چهار کشتی حامل کالا از تنگه خارج شدند که دو فروند از آن‌ها نفتکش غول‌پیکر حامل حدود چهار میلیون بشکه نفت عربستان و عراق بودند. روز قبل نیز تنها سه کشتی عبور کرده بودند. حتی نخستین نفتکش LNG تحت کنترل قطر انرژی پس از نزدیک به سه هفتهوموفق شد از تنگه خارج شود؛ آن هم از مسیری که بر اساس گزارش‌ها با تأیید ایران تعیین شده بود.

ملیت کشتی، مالکیت محموله، مقصد، شرکت بیمه‌گر و حتی روابط سیاسی کشور خریدار می‌تواند بر اجازه عبور و میزان ریسک اثر بگذارد. بازار نفت در حال حرکت از یک سیستم آزاد و قابل پیش‌بینی به سمت نوعی عبور گزینشی و مذاکره‌شده است.

بیمه نیز به یکی از مهم‌ترین موانع تبدیل شده است. طبق گزارش‌های بازار دریایی، هزینه پوشش ریسک جنگ برای برخی نفتکش‌های بسیار بزرگ در یک سفر از هرمز به بیش از ۱۰ میلیون دلار رسیده و نرخ بیمه هفت‌روزه منطقه نسبت به قبل از جنگ حدود ده برابر شده است. برخی شرکت‌های بیمه و مالکان نیز حاضر به پوشش یا انجام سفر نیستند.

در واکنش به این وضعیت، شرکت‌های بزرگ نفتی در حال افزایش کنترل مستقیم خود بر ناوگان هستند. شرکت ملی نفت ابوظبی پنج نفتکش غول‌پیکر را به ارزش تقریبی ۵۹۰ میلیون دلار خریداری کرده، ده‌ها کشتی جدید سفارش داده و حدود ۲۵ نفتکش دیگر را اجاره کرده است. این اقدام نشان می‌دهد تولیدکنندگان ترجیح می‌دهند زنجیره حمل خود را مستقیم کنترل کنند.

مسیرهای جایگزین نیز بخشی از فشار را جذب کرده‌اند. عربستان نفت را از طریق خط لوله شرق–غرب به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند و امارات از خط لوله منتهی به فجیره بهره می‌برد. بااین‌حال، ظرفیت این خطوط برای جایگزینی کامل حدود ۲۰ میلیون بشکه عبوری از هرمز کافی نیست. علاوه بر این، تهدید باب‌المندب و حملات اخیر در نزدیکی مسیر سوئز نشان داده که مسیرهای جایگزین نیز کاملاً امن نیستند. حمله پهپادی به دو کشتی گازبر در بندر دمیاط مصر، نگرانی‌ها درباره امنیت کانال سوئز و خط لوله سومد را افزایش داده است.

بازار نفت از مرحله وحشت کمبود فوری عبور کرده و وارد مرحله سازگاری با کمبود مزمن و هزینه بالاتر حمل‌ونقل شده و با عبور چند نفتکش یا افزایش موقت صادرات، قیمت نفت برای مدتی کاهشی می‌شود، اما تا زمانی که حجم پایدار عبور کشتی‌ها، هزینه بیمه و تمایل مالکان به ورود به هرمز به سطح عادی بازنگردد، ریسک ژئوپلیتیک از قیمت نفت حذف نخواهد شد.

برنت در پایان جولای در محدوده ۹۰ دلار قرار گرفته و طی این ماه حدود ۲۳ تا ۲۴ درصد رشد کرده است. این افزایش نشان می‌دهد بازار برای احتمال حمله مجدد، توقف ناگهانی کشتی‌ها و تهدید هم‌زمان هرمز، باب‌المندب و سوئز نیز حق پرداخت بیمه بیشتر آماده شده است.

@ehsanviews