🦠 طاعون؛ در مواجهه با اخبار اخیر روسیه چه نکاتی را باید بدانیم؟

اخبار اخیر درباره مرگ یک کارمند یک مرکز تحقیقاتی طاعون در سیبری روسیه، نگرانی‌هایی درباره احتمال طاعون ریوی ایجاد کرده است. با این حال، گزارش فعلی به‌تنهایی به معنی تأیید طاعون یا وقوع یک شیوع گسترده نیست و نباید از یک گزارش موردی یا مشکوک، نتیجه‌گیری درباره «اپیدمی طاعون» کرد.

اما برای کادر درمان، مرور اصول انتقال، پیشگیری و کنترل عفونت در طاعون اهمیت دارد.

🦠 طاعون چگونه منتقل می‌شود؟

عامل بیماری Yersinia pestis است.

شایع‌ترین شکل طبیعی بیماری، طاعون بوبونیک است که معمولاً در اثر گزش کک آلوده ایجاد می‌شود.

راه‌های مهم انتقال عبارت‌اند از:
🔹 گزش کک آلوده، به‌ویژه کک‌های مرتبط با جوندگان
🔹 تماس مستقیم با بافت یا مایعات بدن حیوان یا انسان آلوده
🔹 تماس با حیوانات آلوده؛ از جمله گربه‌هایی که ممکن است با جوندگان یا کک‌های آلوده در تماس بوده باشند
🔹 در طاعون ریوی، انتقال فردبه‌فرد از طریق قطرات تنفسی در تماس نزدیک با بیمار امکان‌پذیر است.

طاعون می‌تواند به شکل بوبونیک، سپتی‌سمیک یا ریوی بروز کند و اشکال دیگری مانند مننژیت یا فارنژیال نیز به‌ندرت دیده می‌شوند.

🐀 پیشگیری در مناطق در معرض خطر

پیشگیری اساساً بر کاهش تماس انسان با چرخه طبیعی بیماری، یعنی جوندگان و کک‌ها، استوار است.

اقدامات مهم شامل:
🔹 اجتناب از تماس با جوندگان بیمار یا مرده
🔹 اجتناب از تماس با حیوانات مشکوک یا لاشه آنها
🔹 کاهش تماس با کک‌ها و استفاده از اقدامات مناسب برای پیشگیری از گزش
🔹 کنترل کک در حیوانات خانگی در صورت وجود خطر
🔹 کنترل مناسب جوندگان در مناطق درگیر

⚠️ یک نکته مهم در برنامه‌های کنترل کانون حیوانی: کنترل کک باید قبل از کاهش جمعیت جوندگان انجام شود؛ زیرا حذف جوندگان آلوده بدون کنترل کک‌ها می‌تواند باعث جابه‌جایی کک‌های آلوده و افزایش تماس آنها با میزبان‌های دیگر شود.

🐈 نقش گربه‌ها

گربه‌ها، به‌ویژه در مناطق اندمیک، ممکن است از طریق شکار جوندگان یا گزش کک آلوده به طاعون مبتلا شوند.

بنابراین تماس با گربه بیمار یا مرده، به‌خصوص در صورت وجود علائم تنفسی یا ترشحات غیرطبیعی، باید با احتیاط و با استفاده از اقدامات حفاظت فردی مناسب انجام شود.

😷 اگر طاعون ریوی مطرح باشد

طاعون ریوی از نظر کنترل عفونت اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا برخلاف طاعون بوبونیک، انتقال مستقیم انسان‌به‌انسان امکان‌پذیر است.

در بیمار مبتلا یا مشکوک به طاعون ریوی، Droplet Precautions در کنار Standard Precautions اهمیت دارد.

تماس نزدیک با ترشحات تنفسی بیمار، به‌خصوص در بیماری با سرفه شدید و تولید ترشحات فراوان، باید جدی گرفته شود.

برای طاعون ریوی، Airborne Precautions به‌صورت روتین همانند سل یا سرخک لازم نیست؛ با این حال، هنگام انجام اقدامات مولد آئروسل، حفاظت تنفسی مناسب برای کادر درمان ضروری است.

💊 پروفیلاکسی پس از تماس (PEP)

PEP برای عموم مردم و صرفاً به دلیل حضور در یک منطقه جغرافیایی در معرض خطر توصیه نمی‌شود.

پروفیلاکسی برای افرادی مطرح است که مواجهه قابل‌توجه و پرخطر داشته‌اند؛ از جمله:
🔹 تماس نزدیک با بیمار مبتلا به طاعون ریوی
🔹 تماس مستقیم با ترشحات تنفسی، خون، بافت یا سایر مواد عفونی بیمار
🔹 برخی مواجهه‌های شغلی یا آزمایشگاهی با Y. pestis

داروهای مورد استفاده برای PEP شامل برخی fluoroquinoloneها یا doxycycline هستند و مدت معمول پروفیلاکسی ۷ روز است.

انتخاب دارو و دوز باید بر اساس سن، وزن، بارداری، شرایط زمینه‌ای و نوع مواجهه انجام شود.

❌ حضور در یک منطقه یا شنیدن خبر طاعون، به‌تنهایی اندیکاسیون مصرف آنتی‌بیوتیک نیست.

💉 واکسن طاعون

واکسن طاعون برای واکسیناسیون روتین جمعیت توصیه نمی‌شود.

در حال حاضر، استفاده از واکسن بیشتر در گروه‌های خاص با خطر شغلی بسیار بالا مطرح است و صرف نگرانی ناشی از اخبار رسانه‌ای، اندیکاسیونی برای واکسیناسیون ایجاد نمی‌کند.

🚨 چه زمانی باید به طاعون فکر کنیم؟

در فردی با مواجهه اپیدمیولوژیک مناسب، بروز بیماری حاد با:
🔹 تب و لرز
🔹 حال عمومی نامناسب
🔹 لنفادنوپاتی دردناک و متورم (Bubo)
🔹 علائم سپسیس

یا در صورت طاعون ریوی:
🔹 سرفه
🔹 تنگی نفس
🔹 هموپتیزی

باید احتمال طاعون را در تشخیص افتراقی در نظر گرفت.

در چنین شرایطی، تشخیص و درمان سریع اهمیت حیاتی دارد و در صورت شک بالینی قابل‌توجه، درمان نباید صرفاً تا زمان تأیید آزمایشگاهی به تأخیر بیفتد.

📌 پیام اصلی برای کادر درمان

طاعون همچنان یک بیماری عفونی جدی و بالقوه کشنده است، اما در شرایط فعلی نباید هر خبر مربوط به یک مورد مشکوک را معادل یک اپیدمی یا خطر گسترده برای جامعه تلقی کرد.

اصول پیشگیری عبارت‌اند از:
🔹 کاهش تماس با جوندگان و کک‌ها
🔹 اجتناب از تماس با حیوانات مشکوک یا مرده