Dr. AliBeitollahi

تلاش برای احیاء چشمه علی شهر ری
امروز ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵، در ادامه تلاش های مستمر برای یافتن مسیر رگاب تغذیه کننده چشمه علی و احیاء آن، در حاشیه ارتفاعات بی بی شهربانو در شرق مظهر چشمه علی از نتایج حفاری گمانه های ماشینی برای شناسائی مسیر کاندوئیت سر زمین بودیم. همکاری شرکت مترو با نظارت آب منطقه ای تهران و با پیگیری مجدانه دادستانی شهر ری و بویژه معاون محترم دادستان سرکار خانم دکتر رجبی مطالعاتی را رقم زده که خیلی امیدواریم به نتیجه ای خوب منجر شود. اینجانب نیز در کنار سایر کارشناسان بعنوان مشاور بصورت داوطلبانه و البته با عشق و علاقه عمیق در این مطالعات هستم، احیاء چشمه علی یکی از بهترین پاداش های عمر کارشناسی اینجانب خواهد بود. بامید آن روز.
t.me/Dr_AliBeitollahi

بازدید از حوضه آبریز بام کرج( عظیمیه)، ۱۴ مهرماه ۱۴۰۵، حوضه سیلاب ۱۱ مهر ۱۴۰۵ عظیمیه کرج( بلوار طالقانی)
t.me/Dr_AliBeitollahi

بازدید از حوضه آبریز بام کرج( عظیمیه)، ۱۴ مهرماه ۱۴۰۵، حوضه سیلاب ۱۱ مهر ۱۴۰۵ عظیمیه کرج( بلوار طالقانی)
t.me/Dr_AliBeitollahi

بازدید از حوضه آبریز بام کرج( عظیمیه)، حوضه سیلاب ۱۱ مهرماه ۱۴۰۵
t.me/Dr_AliBeitollahi

سیلاب ناگهانی شهری عظیمیه کرج و درس آموخته هایش
علی بیت اللهی، 13 - 07 - 1405
امروز با هدف تدوین گزارشی از سیلاب شهری عظیمیه کرج بازدیدی از حوضه آبریز بام کرج( عظیمیه) داشتیم.
عکس نگاه به جنوب و پشت سر خروجی حوضه آبریز عظیمیه است که مستقیما به انتهای شمالی بلوار طالقانی متصل می شود، از عکس نمایان است که مسیر آبراهه در این نقطه گم می شود. این امر موجب استمرار جریان سیلابی روی کف آسفالته خیابان شده و با توجه به شیب سطح، سرعت و قدرت حمل و تخریب آن بیشتر می شود. واضح است که قطع ادامه مسیر آبراهه و اتصال مستفیم آن به معبر و مستحدثات موجب افزایش ریسک سیلاب شهری می شود.
حوضه آبریز عظیمیه کرج، حوضه ای کوچک می باشد، اما پرداختن به رخداد سیل آن از این نظر مهم است که در شهرهای متصل به ارتفاعات در ایران و بویژه تهران، پدیده برش مسیل و آبراهه ها با معابر و مستحدثات مشاهده می شود، با توجه به هشدارهای هواشناسی در رابطه با پدیده ال نینو ضرورت ویژه دارد تا حداقل در زمان شروع بارش های رگباری، معابر متقاطع با مسیل ها مسدود و آموزش عمومی مردم در مواجهه با سیلاب شهری در دستور کار قرار گیرد.
t.me/Dr_AliBeitollahi

سیلاب با فقط ۱۲ میلی‌متر بارش؛ عظیمیه چرا زیر آب رفت؟

بارش ثبت‌شده در عظیمیه کرج فقط ۱۲.۲ میلی‌متر بود، اما خیابان‌ها به مسیر سیلاب تبدیل شدند و خودروها در جریان آب گرفتار ماندند.

اگر بارندگی شدیدتر بود یا مدت بیشتری ادامه پیدا می‌کرد، چه اتفاقی می‌افتاد؟

«سازندگی» در گفت‌وگو با سه کارشناس، ماجرای سیلاب عظیمیه را از سه زاویه بررسی کرده است:

پیشگیری، قربانی پروژه‌هایی که بیشتر دیده می‌شوند

محمود اولاد، پژوهشگر اقتصاد شهری، می‌گوید شهرداری‌ها معمولاً هنگام تخصیص منابع، پروژه‌هایی را در اولویت قرار می‌دهند که نتیجه آنها برای مردم قابل مشاهده باشد.

خیابان و پل دیده می‌شوند؛ اما لایروبی رودخانه و آماده‌سازی مسیر عبور آب، تا زمانی که سیلی رخ ندهد، کمتر به چشم می‌آید.

به اعتقاد او، همین مسئله باعث می‌شود پیشگیری در رقابت بودجه‌ای عقب بماند و هزینه آن زمانی دیده شود که حادثه رخ داده است.

آبراهه‌هایی که به خیابان تبدیل شدند

مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی، مشکل اصلی را تاب‌آوری پایین کرج، تهران و شهرهای پیرامونی می‌داند.

دامنه‌ها ساخته شده‌اند، آبراهه‌های طبیعی به کوچه و خیابان تغییر کرده‌اند، پوشش گیاهی کاهش یافته و سطح شهر هرچه بیشتر غیرقابل نفوذ شده است.

نتیجه؟ حتی یک بارندگی محدود نیز می‌تواند رواناب را به خیابان‌ها بکشاند.

پیشنهاد بلندمدت زارع حرکت به سمت «شهر نفوذپذیر» است؛ شهری که اجازه دهد بخشی از آب باران دوباره در زمین جذب شود.

عظیمیه می‌توانست تلفات هم داشته باشد

علی بیت‌اللهی، عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، زمینه وقوع سیلاب عظیمیه را شبیه دروازه قرآن شیراز می‌داند؛ نه از نظر ابعاد خسارت، بلکه از نظر اتصال معابر شهری به حوضه آبریز بالادست.

به گفته او، کوتاه‌بودن بارندگی مانع گسترش خسارت شد و اگر همین بارش مدت بیشتری ادامه پیدا می‌کرد، با توجه به شیب خیابان‌ها احتمال خسارت جدی‌تر و حتی تلفات جانی وجود داشت.

بیت‌اللهی یک ضعف دیگر را هم برجسته می‌کند: در فیلم‌هایی که او دیده، نشانه‌ای از مسدودکردن مسیر، هدایت مردم یا کنترل تردد در معبر گرفتار رواناب مشاهده نمی‌شود.

ماجرای عظیمیه فقط درباره کرج نیست.

هر شهری که آبراهه‌ها و دامنه‌هایش زیر ساخت‌وساز رفته‌اند، ممکن است با یک بارندگی کوتاه وارد وضعیت خطر شود.

روزن‌آنلاین | روزنه‌ای به دنیای شهر

۱. علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی
۲. اسکندر مختاری، پژوهشگر میراث فرهنگی و معماری
۳. گیتی اعتماد، معمار
۴. هومن روانبخش، متخصص جنگل و کنشگر محیط زیست
۵. محمد درویش، مهندس و فعال محیط زیست
۶. حسین آخانی، استاد گیاه‌شناسی دانشگاه تهران
۷. رحیم ملک‌نیا، هیئت علمی دانشگاه لرستان، مدرس جنگلداری شهری
۸. مرتضی جابری‌مقدم، عضو هیئت علمی دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران
۹. محمدکریم آسایش، کنشگر و پژوهشگر شهری
۱۰. مژگان احمدیه، فعال مدنی حقوق کودک و طبیعت
۱۱. مه‌لقا کاشفی، کارشناس و کنشگر محیط زیست
۱۲. آذر نجفی، مترجم و کنشگر محیط زیست
۱۳. میترا ابراهیمی، کارشناس آب و محیط زیست
۱۴. سیما مستوفی‌جاوید، مشاور و کنشگر محیط زیست
۱۵. سعیده ایزدی، کنشگر محیط زیست
۱۶. محمدهادی شرف‌زاده، کنشگر محیط زیست
۱۷. فاطمه طاهری، کنشگر محیط زیست
۱۸. هایده شهسواری، کنشگر محیط زیست
۱۹. پرشیا قره‌گوزلو، معمار
۲۰. جمال اطهاری، استاد شهرسازی
۲۱. مهتاب مقصودلو، فعال محیط زیست
۲۲. شیما اکبرزاده، معمار و هنرمند
۲۳. احمد مولودی، کنشگر اجتماعی
۲۴. علیرضا قهاری، شهرساز و مدرس دانشگاه
۲۵. انوشه منصوری، معمار
۲۶. مینا دانایی، کنشگر محیط زیست
۲۷. الهام مولوی‌زاده، کنشگر حوزه مدیریت شهری
۲۸. ترانه یلدا، معمار و شهرساز
۲۹. بابک وثوق، معمار و کنشگر محیط زیست
۳۰. مهناز خوبی، کنشگر محیط زیست
۳۱. ربابه طایفه تبریزی، کنشگر مدیریت شهری
۳۲. نوشا خوشبخت، کنشگر محیط زیست
۳۳. ابوالفضل میرقاسمی، کارشناس منابع طبیعی و آبخیزداری
۳۴. حنیف رضا گلزار، کارشناس ارشد خاک و آب
۳۵. فراز مجیبی، هنرمند
۳۶. الهام بهنام‌فرش، فعال فرهنگی در انجمن مردم‌نهاد و کنشگر زیست‌بوم
۳۷. علیرضا افشاری، روزنامه‌نگار و کنشگر میراث فرهنگی
۳۸. فرانه ریاحی، معمار
۳۹. مزدک میررمضانی، کارشناس کشاورزی و محیط زیست
۴۰. مریم میرمحمدی، بازنشسته آموزش و پرورش
۴۱. مسعود امیرزاده، فعال محیط زیست
۴۲. پریسا پناهی، هیئت علمی باغ گیاه‌شناسی و متخصص جنگل
۴۳. احمد سعیدنیا، شهرساز
۴۴. گل‌خانم باقری‌نیا، کنشگر محیط زیست
۴۵. سارا امینی، مدیرعامل انجمن پایشگران حامی محیط‌زیست و کانون دیده‌بان حقوق حیوانات
۴۶. محمد حسین جهانشاهی، معمار و شهرساز
۴۷. رضا نیک‌اختر، عضو انجمن هوای پاک کندو
۴۸. مژگان جمشیدی، روزنامه‌نگار و کارشناس محیط زیست
۴۹. ایراندخت راد، کنشگر محیط زیست
۵۰. خورشید قربانی، کنشگر محیط زیست
۵۱. فرناز حیدری، ویراستار
۵۲. عباس محمدی، کارشناس کشاورزی، کنشگر محیط زیست
۵۳. پدرام کمالی، کنشگر حوزه کودک و محیط زیست
۵۴. مریم نوروزی، کنشگر محیط زیست
۵۵. حسن خسروی ،مدرس و متخصص امور برنامه  و بودجه
۵۶. پویا امین لاری پژوهشگر و مدرس دانشگاه

ℳrs.ℳσℓavɨ乙a∂εԋ:
🌳🌳🌳
🔴 *سنگ‌فرش جوی خیابان شریعتی را متوقف و بخش‌های اجراشده را بازگشایی کنید؛ درختان کهنسال در خطرند*

https://www.karzar.net/354065

سرکار خانم فرزانه صادق مالواجرد، وزیر محترم راه و شهرسازی و رئیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران؛
جناب آقای وحید میرحسینی، معاون محترم حقوق عامه و پیشگیری از وقوع جرم دادستانی کل کشور؛
جناب آقای اصغر جهانگیر، رئیس محترم سازمان بازرسی کل کشور؛
جناب آقای علی صالحی، دادستان محترم تهران؛
جناب آقای علیرضا زاکانی، شهردار محترم تهران؛
جناب آقای مهدی چمران، رئیس محترم شورای اسلامی شهر تهران؛
سرکار خانم نرجس سلیمانی، رئیس محترم کمیسیون نظارت و حقوقی شورای اسلامی شهر تهران؛
جناب آقای مهدی عباسی، رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران؛

در دو سال گذشته *بخش‌های زیادی از جوی خیابان شریعتی سنگ‌فرش شده است*. در بخش‌های اجراشده، درختان هم *حین عملیات* ــ بر اثر تخریب بستر، گودبرداری، آسیب به ریشه‌ها و سیمان‌ریزی ــ و هم *پس از اجرا*، به دلیل کاهش نفوذ آب و هوا به خاک، آسیب دیده‌اند و بسیاری در حال خشک‌شدن هستند.

*اکنون در ضلع غربی شریعتی*، از موسیوند تا بلوار صبا، پس از اجرای سنگ‌فرش، *سنگ دور باغچه‌ای* در حال اجراست؛ اقدامی که فضای باز و نفوذپذیر اطراف درختان را باز هم کوچک‌تر می‌کند و گودبرداری و سیمان‌ریزی در مجاورت آنها به ریشه‌ها *آسیب شدیدی* می‌زند.

همچنین *بیم آن می‌رود* که سنگ‌فرش از بلوار صبا تا پل صدر ادامه یابد؛ یکی از *پردرخت‌ترین بخش‌های شریعتی* با چنارها و نارون‌های تنومند و کهنسال. *بستر این محدوده هنوز عمدتاً باز و نفوذپذیر است و در طول زمان متخلخل‌تر و از نظر اکولوژیک غنی‌تر شده است*. این بستر نباید با سنگ و سیمان جایگزین شود.

در بخش‌های اجراشده شریعتی، *عملاً سطحی سخت و شبیه پیاده‌رو در داخل جوی ایجاد شده است*. بنابراین، تنها توقف ادامه طرح کافی نیست؛ *سنگ‌فرش‌های اجراشده نیز باید دست‌کم در محدوده سایه‌انداز درختان باز و بستر خاکی و نفوذپذیر احیا شود*.

*این مسئله محدود به شریعتی نیست*. آسیب و خشک‌شدن درختان و پوشش گیاهی در محدوده‌های سنگ‌فرش و سیمان‌کاری‌شده در *میدان تجریش، جوی ولیعصر، سنایی، خردمند، فلسطین، قنبرزاده، بلوار لاله و گل‌ها در منطقه ۲۱ و فضای سبز میانی اتوبان نواب* نیز دیده می‌شود.

*در میدان تجریش*، با وجود درخواست‌های کارشناسی و مردمی برای توقف سنگ‌فرش، این طرح اجرا شد و *درختان تنومند میدان طی چند ماه پس از اجرای سنگ‌فرش به‌شدت رو به زوال گذاشته‌اند*؛ در حالی که درختان مجاور که در معرض این مداخله نبوده‌اند، وضعیت به‌مراتب بهتری دارند.

*در جوی ولیعصر* در منطقه ۶ حتی *جوی دیواره‌داری در داخل جوی اصلی* احداث شده که درختان را از روان‌آب و آب جاری جوی محروم کرده است.

در خیابان *سنایی* نیز *در بخش‌های پایین‌تر که سنگ‌فرش اجرا شده*، بسیاری از *درختان آسیب دیده و در حال خشک‌شدن‌اند*؛ در حالی که کمی بالاتر، در باغچه خطی قدیمی با بستر باز و نفوذپذیر، وضعیت درختان به‌مراتب بهتر است.

*در بلوار گل‌ها* نیز در جریان عملیات سنگ‌فرش‌سازی، *علاوه بر* کاهش شدید سطح خاکی و نفوذپذیر، *پوشش گیاهی انبوه بلوار حذف شد*.

*مدیریت روان‌آب به معنای انتقال سریع آب به نقطه‌ای دیگر نیست*. باید امکان نفوذ آب در همان محل و بهره‌مندی درختان و پوشش گیاهی از روان‌آب حفظ شود. *جوی‌ها، باغچه‌های خطی و فضای پای درختان* بخشی از زیرساخت طبیعی شهرند و *نباید با سنگ و سیمان از چرخه آب جدا شوند*.

در شرایط افزایش دما، کم‌آبی، آلودگی هوا، فرونشست و فشار شدید اقتصادی، *اولویت* باید افزایش تاب‌آوری تهران و حفاظت از درختان و بسترهای نفوذپذیر موجود باشد، *نه اجرای اقداماتی که این تاب‌آوری را تضعیف می‌کنند*.

🔴 *مطالبه ما روشن است*:

🛑 *توقف فوری اجرای سنگ دور باغچه‌ای از موسیوند تا بلوار صبا*
🛑 *جلوگیری از ادامه سنگ‌فرش از بلوار صبا تا پل صدر*
🌳 *توقف عملیات آسیب‌زا در محدوده ریشه درختان*
🌱 *باز کردن سنگ‌فرش‌های اجراشده در جوی شریعتی، دست‌کم در محدوده سایه‌انداز درختان، و احیای بستر نفوذپذیر*
💧 *حفظ نفوذپذیری جوی‌ها و سطوح شهری برای جذب روان‌آب، بهره‌مندی درختان و کاهش آب‌گرفتگی معابر*
🏙️ *بازگشایی و احیای فوری بسترهای نفوذپذیر آسیب‌دیده در سایر نقاط تهران، پیش از آسیب بیشتر به زیست‌بوم تهران*


*از همه شهروندان، متخصصان و دوستداران تهران دعوت می‌کنیم با امضای این درخواست، از توقف این مداخلات و حفاظت از درختان و بستر نفوذپذیر جوی خیابان شریعتی حمایت کنند*.

https://www.karzar.net/354065


*امضا کنندگان*:

سیل ۱۱ مهرماه عظیمیه کرج مشابه سیل ۵ فروردین ۱۳۹۸ دروازه قرآن شیراز و درس هایی که نمی آموزیم
هر چند سیلاب ۱۱ مهر ۱۴۰۵ عظیمه کرج از نظر تلفات و خسارت با سیلاب ناگهانی دروازه قرآن شهر شیراز قابل مقایسه نیست ولی در هر دو رخداد فقدان آموزش عمومی رفتار صحیح در برابر سیل از یک طرف و فقدان آمادگی های پیش از رخداد کاملا نمایان است. مدیریت بحران، مهمترین رکن آن، آمادگی پیش از رخداد است، امری که بطور جدی مورد بی توجهی و آثار منفی آن قابل مشاهده در زمان رخداد است. در خصوص سیل اقدامات پیشگیرانه معین تر از زلزله است، هم از نظر زمان و هم از نظر مکان سیل حداقل در ساعات و دقایق قبل از فراگیری قابل پیش بینی و اقدام بموقع است. بنظر می رسد که درس آموخته های مخاطرات را زود فراموش می کنیم.
t.me/Dr_AliBeitollahi

سیاست ها و اقدامات منجر به جمعیت پذیری بیشتر تهران و کلانشهرها باید متوقف شود.
سیاست های اجرائی و اقدامات منجر به جمعیت پذیری بیشتر کلان شهرها و بویژه تهران، مخرب ترین نقش را در توسعه ناپایدار این گستره ها داشته است. ضرورت دارد تا مسئولین محترم و مدیران شهری کلانشهرها درک کنند که تمرکز بالای جمعیت، موجب خلق نیاز آبی، افزایش حمل و نقل و ترافیک، آلودگی هوا و رشد ناموزون و ناهمگن کشور می باشد. در شکل بالا(سمت راست) نشان داده شده است که مهاجر پذیری تهران و کرج بطور قابل ملاحظه ای نسبت به سایر نواحی بالاست. در شکل بالا، سمت چپ نیز نشان داده شده است که جمعیت در سال 1430 در استان های تهران، سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی، هرمزگان و البرز افزایش بالای 1 میلیون نفری نسبت به 1400 خواهند داشت، این در حالی است که جمعیت استان های اردبیل، خراسان شمالی، همدان، کرمانشاه، گیلان و لرستان در سال 1430 کمتر از جمعیت سال 1400 خواهد بود. عامل اصلی بجز استان سیستان و بلوچستان که علیرغم مهاجر فرستی بالا، افزایش جمعیتی نشان می دهد و دلیل آن رشد بالای جمعیت است، در سایر استان ها، مهاجرت و رشد منفی جمعیت است. افزایش جمعیت و جمعیت پذیری بالای کلانشهر تهران(بدلیل مهاجر پذیری و نه بدلیل رشد جمعیت) و نمودار افزایش قابل ملاحظه جمعیت در این پهنه علیرغم مشکلات زیست محیطی عدیده و ظرفیت محدود اکولوژیکی تهران، نگران کننده است. خالی شدن روستاها، کاهش جمعیت در تعدادی از استان ها، تمرکز ناهمگن جمعیت در کشور شاخص آشکار توسعه ناپایدار در کشور است. مسئولین تصمیم گیر کشوری و شهر تهران، باید از هرگونه اقدامی که منجر به جمعیت پذیری بیشتر کلانشهر تهران و حاشیه آن(شهرهای اقماری اطراف تهران) گردد، بطور جدی خودداری نمایند. یکی از عمده ترین دلایل فرونشست زمین، خلق تصاعدی نیاز آبی و فشار بر آبخوان های محدوده بدلیل جمعیت پذیری بالای تهران و کلانشهرهائی مانند مشهد، اصفهان، شیراز و کرمان می باشد. علیرغم این، مشاهده می شود که گرایش قوی برای بارگذاری های بیشتر، توسعه مستحدثات، ساخت و سازهای منجر به افزایش مهاجرت و جمعیت پذیری بیشتر در تهران و سایر کلانشهرها نزد مسئولین شهری وجود دارد، لازم است مسئولین محترم، آینده شکننده توسعه ناموزون کانون های جمعیتی متمرکز یعنی کلانشهرها را بطور جدی درک کرده و توجه ویژه ای به آن داشته باشند، این مسئولیتی است که ما در قبال محیط زیست، محیط زندگی و آیندگانمان داریم.
t.me/Dr_AliBeitollahi

سیاست ها و اقدامات منجر به جمعیت پذیری بیشتر تهران و کلانشهرها باید متوقف شود.
ادامه ...
t.me/Dr_AliBeitollahi

آمار کلی ارائه شده در این نوشتار در خصوص وسعت و پراکنش و میزان خطرپذیری کلی آنها، گواه ضرورت توجه ویژه به بافت های فرسوده در کشور است. بافت های فرسوده شهری بویژه در کلانشهرها، پاشنه آشیل بحران زلزله و فرونشست زمین در ایران خواهند بود. ما شانس آوردیم که تاکنون در جوار کلانشهرها رخداد بزرگ لرزه ای را نداشتیم، اما این دلیل بر توجهی به تغییر چهره و سیمای بافت های فرسوده به گستره ای تاب آور در برابر مخاطرات نمی شود. واضح است که شاخص گویای توجه به بافت های ناپایدار و فرسوده، وجود ساختار مشخص با مسئولیت های ویژه و تخصصی در این حوزه است نه ادغام ساختار تخصصی و مهم موجود با سازمانی که اساسا جنس فعالیتش کاملا متفاوت با بازآفرینی شهری است. در تاب آوری بافت های فرسوده شهری، هدف توسعه شهر از طریق تهاتر و واگذاری زمین نیست. هدف ساخت ساختمان های بیش از حد و اندازه موجود که جمعیت پذیری شهرها و بویژه کلانشهرها را در نهایت زیاد بکند نیست، هدف در واقع تغییر سیمای آسیب پذیر بافت های فرسوده با محدوده های تاب آور و مقاوم در برابر مخاطرات و قابل زیست و سکونت نرمال است. بدینترتیب بسیار ضرورت دارد که مجموعه بازآفرینی شهری فعال تر و کارآمدتر از پیش با برطرف نمودن نقاط ضعف پیشین خود ادامه فعالیت دهد. به مسئولان محترم سازمان اداری و استخدامی هم یادآور می شود که تحت عنوان کوچک سازی و چابک سازی، نهادها و مجموعه های تخصصی را دستخوش ناکارآمدی ننمایند که نتایج ناگواری در دراز مدت ببار خواهد آورد. ذکر گردید که نماد اهمیت و توجه ویژه به هر موضوع مهم و حائز اهمیت، تشکیل ساختار ویژه فعال در آن زمینه است و کارآمد نمودن و اثربخش تر کردن آن ساختار است. موضوع بافت های فرسوده در حیطه خطرات زلزله و فرونشست زمین و سیلاب های شهری، مهمترین موضوع است و بسیار بسیار ضرورت دارد که نهاد تخصصی با مسئولیت و سیاست های اجرائی ویژه این بافت ها در مجموعه دولت یعنی شرکت بازآفرینی شهری وجود و فعالیت داشته باشد.
t.me/Dr_AliBeitollahi

برمبنای تعداد پلاک های ساختمانی ناپایدار( نامقاوم و یا کم مقاوم در برابر زلزله) می توان گفت که حداقل 60 درصد ساختمان های واقع در بافت های فرسوده در برابر زلزله های متوسط و بزرگ آسیب پذیری بالا دارند و لذا ضرورت دارد که نگاه ویژه ساختاری و تخصصی و متمرکز به بافت های آسیب پذیر در چهارچوب وجود و فعالیت کارآمدتر شرکت بازآفرینی شهری وجود داشته باشد. با ادغام صورت گرفته، نگرانی جدی در کم توجهی و اجرای سیاست های ارتقاء تاب آوری در بافت های فرسوده وجود دارد. حتی در زمان فعالیت شرکت بازآفرینی شهری، نتایج کاهش ریسک رضایت بخش نبوده و مسلما با ادغام شرکت بازآفرینی در ساختار سازمان ملی زمین و مسکن که اساسا رویکردها و نوع و جنس کارش با نگاه غالب در بازآفرینی شهری و توجه به ارتقاء تاب آوری بافت های فرسوده شهری، بطور متمایز متفاوت است، بافت های فرسوده شهری از تحول و میل به کاهش ریسک و ارتقاء تاب آوری کم بهره و دور خواهند بود.
بعنوان مثال موردی، حدود 15% جمعیت کلانشهر تهران، به تعداد حدود 1 میلیون 200 هزار نفر در 3268 هکتار بافت فرسوده و در حدود 260 هزار واحد مسکونی ساکن هستند. با برآورد خوشبینانه اگر فرض شود 60% این واحد ها در مقابل زلزله مورد انتظار برای کلانشهر تهران آسیب پذیری عمده دارند، یعنی بیش از 700 هزار نفر جمعیت در معرض آسیب و تلفات جانی فقط در بافت فرسوده تعریف شده شهری اند( برآوردها در کل شهر بمراتب بیش از این مقدار است). همین اعداد به تنهائی بیانگر میزان اهمیت توجه ویژه به تغییر سیمای بافت های فرسوده در شهرهای کشور و بوِیژه در کلانشهرها است.  
ریسک کلی فرونشست زمین در بافت های فرسوده کشور
براساس گزارش مولف در سال 1401(سیمای فرونشست زمین ایران) و بر مبنای نقشه تلفیقی فرونشستی زمین ایران و آمار و داده های شرکت بازآفرینی شهری، نشان داده شده است که از مجموع بافت فرسوده شهری کل کشور، نزدیک به 41200 هکتار(حدود 50%) در معرض خطر فرونشست زمین واقع هستند. استان اصفهان، وسیعترین پهنه های بافت فرسوده در معرض خطر فرونشست زمین را دارد و در ادامه استان های یزد، خراسان رضوی، کرمان و آذربایجانشرقی قرار دارند(شکل 5). همچنین براساس اطلاعات موجود، از حدود 58 هزار هکتار بافت غیررسمی شهری کشور حدود 29 هزار هکتار آن در معرض خطر فرونشست زمین قرار دارد(50% مساحت بافت غیررسمی شهری). سکونتگاه های غیررسمی شهری در استان کرمان وسعت بیشتری نسبت به سایر استان ها دارد و استان های خراسان رضوی، اصفهان و تهران در رتبه های بعدی جای گرفته اند(شکل 6).     
همچنین بافت های تاریخی شهری در پهنه های فرونشستی در استان های خراسان رضوی، اصفهان و یزد گستردگی نسبی بیشتری را دارند. براساس داده های رقومی موجود، از مساحت حدود 31 هزار هکتاری بافت های تاریخی شهری، نزدیک به 52% آن در پهنه های فرونشستی واقع شده است که این وسعت از در معرض قرارگیری قابل ملاحظه می باشد(شکل 7).
لازم بذکر است که در اثر استمرار فرونشست زمین، ساختمان های ناپایدار دچار ترک خوردگی و شکاف شده و مقاومت حتی حداقلی خود را نیز در برابر زلزله از دست می دهند، اگر در پهنه های فرونشستی که مستحدثات را تحت تاثیر قرار داده و آسیب پذیر نموده، در کشور لرزه خیزی مانند ایران، زمینلرزه ویرانگری رخ دهد، تصور فاجعه و بحران مورد انتظار دهشتناک خواهد بود.
نتیجه گیری

ادغام شرکت بازآفرینی شهری و ریسک مخاطرات در بافت هاي فرسوده و ناكارآمد شهري
دکتر علی بیت اللهی، مهر ماه 1405
ادغام شرکت بازآفرینی شهری با مجموعه سازمان ملی زمین و مسکن کلید خورد. هدف اعلام شده چابک سازی وزارت راه و شهرسازی و البته مبنای این کار نیز دیدگاه موجود در سازمان اداری و استخدامی کشور برای کوچک سازی دولت است. بعنوان یک کارشناس در حوزه کاهش ریسک مخاطرات، ضمن مخالفت جدی با این ادغام بدلیل اثرات و تبعات منفی آن در کمرنگ تر شدن توجه به بافت های شهری ناپایدار و با تاب آوری کم در برابر مخاطرات طبیعی مانند زلزله، فرونشست زمین، سیل و ... موارد زیر را در قالب "نظر کارشناسی شخصی خود" اعلام و درخواست تجدید نظر در تغییر ساختار جدید وزارت راه و شهرسازی را دارد.
توجیه ادغام شرکت بازآفرینی شهری با سازمان ملی زمین و مسکن با هدف چابک سازی و کوچک سازی
این توجیه درستی نیست. اهمیت توجه به بافت های با تاب آوری عمومی پائین شهری در برابر مخاطرات در کشوری مانند ایران با پتانسیل رخداد انواع مخاطرات بحران زا که در کمربند آتشین زلزله در کره زمین قرار گرفته است، نیازمند نهاد تخصصی منسجم با اهداف و مسئولیت های روشن است. در ادامه به ابعاد و گستردگی پهنه های آسیب پذیر شهری نظیر بافت های تاریخی، بافت های ناکارآمد میانی، پهنه های شهری با پیشینه روستائی، پهنه های ناسازگار، سکونتگاه های غیر رسمی و بافت های فرسوده( در این نوشتار تمامی این بافت ها با عنوان بافت فرسوده نامیده شده اند) و خطرپذیری بالای آنها اشاره خواهد شد که ضرورت وجود ساختار سازمانی مسئول در کاهش ریسک مخاطرات را در آنها اجتناب ناپذیر می نماید.
بیگمان ادغام شرکت بازآفرینی با اهداف و مسئولیت های کاملا متفاوت با سازمان ملی زمین و مسکن، اثربخشی اقدامات در زمینه ارتقاء تاب آوری بافت های ناپایدار و ناکارآمد را بنحو قابل ملاحظه ای کاهش خواهد داد. ضرورت دارد مسئولین محترم و بویژه مسئولین سازمان اداری و استخدامی توجه کنند که هر ادغامی با هدف کوچک سازی منجر به کارآمدی موثر نشده و بلکه موجب گم شدن و کم رنگ شدن مسئولیت های مهم در حوزه های تخصصی می شود. پرواضح است که ادغام دپارتمان های تاریخ و ریاضی و یا فیزیک و شیمی و یا جامعه شناسی و جغرافی هر چند کوچک سازی است اما کاری است نادرست و بلکه در حوزه های تخصصی ضرورت دارد ساختارهای تخصصی تقویت و کارآمدتر گردند نه در قالب ادغام حذف و یا کم اثرتر.
اهمیت توجه به بافت های فرسوده و ناکارآمد در ایران و ضرورت وجود ساختار سازمانی تخصصی بازآفرینی شهری
برای درک اهمیت توجه ویژه به بافت های فرسوده و ریسک مخاطرات در آنها کافی است فقط به چند شکل و نمودار زیر توجه شود. در شکل 1 پراکنش بافت های فرسوده در کشور نشان داده شده است. مساحت بافت های فرسوده در کلان شهرها و شهرهای با قدمت بالا بمراتب بیشتر است.
در شکل 2 نمودار مساحت بافت های فرسوده در استان های مختلف کشور نشان داده شده است. همچنین در شکل 3 تعداد واحدهای مسکونی برآورد شده(با استفاده از شمارش پلاک های ساختمانی در چند بافت فرسوده در چهار شهر اصفهان، تهران، مشهد و تبریز و تعمیم آن به کل بافت های فرسوده در کشور) و در شکل 4 تعداد جمعیت ساکن در بافت های فرسوده نشان داده شده است.
ریسک کلی زلزله در بافت های فرسوده کشور
براساس نقشه و نمودارهای ارائه شده(شکل های 1 تا 4)، مساحت کلی بافت های فرسوده( شامل بافت های تاریخی، بافت های ناکارآمد میانی، پهنه های شهری با پیشینه روستائی، پهنه های ناسازگار، سکونتگاه های غیر رسمی و بافت های فرسوده)، حدود 86،400 هکتار می باشد که برآورد شده حدود 21 میلیون و 400 هزار نفر جمعیت در 6 میلیون و 284 هزار واحد مسکونی در این پهنه ها ساکن هستند. بعبارت دیگر با فرض جمعیت 87 میلیونی و 29 میلیون واحد مسکونی برای کل کشور، حدود 25 درصد جمعیت ایران در 22 درصد واحد مسکونی از کل واحد های مسکونی، ساکن در بافت های فرسوده اند.