#گزیدۀ_مقاله (۵)

▪️خوانش معاصر از قرآن با بافت‌مندسازی وحی

✍️ عبدالله سعید / فاطمه عباسی

🔹کتاب «خوانش قرآن در قرن بیست‌ویکم: رویکردی بافت‌گرایانه» به تبیین و دفاع از رویکرد بافت‌گرایانه در تفسیر قرآن و ارائهٔ مبانی نظری و عملی آن اختصاص دارد. رویکرد بافت‌گرایانه، در مقابلِ رویکرد متن‌گرایانه که عمدتاً بر معنای ظاهری و تحت‌اللفظی آیات تأکید می‌کند، قرآن را با توجه به بافت تاریخی و اجتماعی نزول و نیز شرایط متغیر جوامع مسلمان می‌خواند. هدف این رویکرد دستیابی به ارزش‌ها، مقاصد و روح آموزه‌های قرآنی و فراهم کردن امکان ارتباط معنادار آن‌ها با مسائل جهان معاصر و ارائۀ تفسیری از قرآن است که نسبت به تحولات و مناسبات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی حساس باشد.

🔹در مواجهه با تفکرات معاصر دربارۀ زبان، ذهن، و روان‌شناسی، حفظ نظریۀ سنتیِ وحی دشوار خواهد بود. محققان سنتی هر حرکتی شبیه به پیشنهادهای متفکرانی چون فضل‌الرحمان، سروش، ابوزید و ارکون را بدعت‌آمیز تلقی می‌کنند. با توجه به این موقعیت دشوار، محققان طرفدار رویکرد بافت‌گرایانه به توسعهٔ درکی از وحی نیاز دارند که جنبه‌های کلیدی نظریهٔ سنتی و برخی بینش‌های محققان معاصر شبیه فضل‌الرحمان را در نظر بگیرد.

🔹بخش کلیدی تفسیر بافت‌گرایانه تحلیل بافت کلانِ دورۀ مدرن است با تمرکز بر روی موضوع خاصی که متن قرآن به آن می‌پردازد. این تحلیل ممکن است شامل بافت‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و فکریِ مرتبط/مناسب باشد. شاید یکی از غالب‌ترین جنبه‌های بافت کلان دورۀ مدرن تأکید بر اهمیت عقل، اجتهاد و پرهیز از تقلید کورکورانه است.

🔹باید تأکید را روی این بگذاریم که کارکرد قرآن در تاریخ چگونه بوده است. حالت وحی در زمان نزول به قلب پیامبر هرچه بوده باشد، به هرحال او آن را متناسب با بافت بیان کرده است. پدیدآورندهٔ قرآن همچنان خداوند است و اوست که آن را بر قلب پیامبر نازل کرده؛ اما این پیامبر است که آن را به شنوندگان خود ابلاغ کرده است. بدین‌سان، قرآن وارد قلمرو تاریخ می‌شود و تنها در این صورت است که می‌توانیم با آن وحی ارتباط برقرار کنیم. بافت‌مندسازی می‌تواند بر پایهٔ چنین درکی از وحی بنا شود؛ درکی که پیوندی عمیق با آن زمینه و بستر تاریخی دارد.

🔹تفسیر بافت‌گرایانهٔ قرآن از مفسر انتظار دارد که به ماهیت سلسله‌مراتبیِ ارزش‌های موجود در متن قرآن توجهی دقیق داشته باشد. نقطۀ آغاز می‌تواند مفهوم «عمل صالح» باشد که بسیاری از ارزش‌های اخلاقی قرآن بر آن استوار است. اگرچه طیف وسیعی از ارزش‌های قرآنی تحت این مفهوم قرار می‌گیرند، این ارزش‌ها لزوماً از یک سطح اهمیت برخوردار نیستند. یکی از چالش‌انگیزترین مسائل در بافت‌مندسازی تعیین درجۀ اهمیت ارزش یا ارزش‌های قرآنیِ خاص در متنِ موردبررسی است. ناکامی در شناخت سلسله‌مراتب در ارزش‌ها ممکن است به تفسیری منجر شود که با ارزش‌های مهم جهانی قرآن در تضاد باشد.

🔹نوعی سلسله‌مراتبِ آزمایشی از ارزش‌ها را به ترتیب نزولیِ اهمیت می‌توان ارائه کرد که اگرچه قطعی نیستند، اما ممکن است در زمینۀ خوانش بافت‌گرایانهٔ متن قرآن به کار بیایند: ۱. ارزش‌های واجب؛ ۲. ارزش‌های بنیادین؛ ۳. ارزش‌های حمایتی؛ ۴. ارزش‌های اجرایی؛ ۵. ارزش‌های آموزشی.

🔸خواندن مقاله در وبسایت
🔸دانلود متن ترجمۀ مقاله
🔸دانلود متن انگلیسی مقاله

#عبدالله_سعید #مطالعات_قرآن
#تفسیر_معاصر_قرآن #رویکرد_بافت‌گرایانه

🌐 دورنما | مدرسانۀ مستقل اسلام‌پژوهی
@doornamaa