سالروز انتشار «آیات شیطانی»
کدام قسمت کتاب سلمان رشدی، توهین به محمد بود؟
آیات شیطانی نام رمانی است که در ۲۶ سپتامبر ۱۹۸۸ منتشر شد؛ شاید اگر خمینی دستور قتل نویسنده آن را نداده بود، این کتاب در جهان تا این اندازه مشهور نمیشد. اما سلمان رشدی امروز بیش از هر چیز با این کتاب و رویکرد تروریستی خاصی که با آن تهدید شده بود شناخته میشود. پرسشی که در میان هیاهوها کمتر مجال بررسی پیدا کرد این بود: رشدی دقیقا چه نوشته بود؟ چه تعداد از کسانی که خواستار مجازات او بودند، اساسا کتاب را خوانده بودند؟
▪️چرا نام کتاب «آیات شیطانی» است؟
عنوان کتاب ابداع ادبی سلمان رشدی نیست. این عنوان به روایتی قدیمی در منابع اولیه اسلامی اشاره داشت که با عنوان «ماجرای غرانیق» شناخته میشود. بر اساس این روایت، محمد هنگام خواندن آیات سوره نجم، عباراتی ستایشآمیز درباره سه خدای قدیمی شهر مکه (لات، عزی و منات) بر زبان آورده بود. مدتی بعد، با این بهانه که این آیات وحی خدا نبودهاند بلکه القاء شیطان بر محمد بودهاند، این آیات از قرآن حذف شدند. از آن زمان، این سوال که از کجا بدانیم بقیه آیات قرآن، القاء الله بودهاند و نه شیطان، سوالی خطرناک محسوب میشد.
▪️ماجرای آیات درباره سه خدای مکه را چه کسانی نقل کردهبودند؟
روایت آیات غرانیق، یا به اصطلاح اسلامی، آیات شیطان، در شماری از منابع اولیه مسلمانان، از جمله آثار ابن سعد، واقدی و طبری، ثبت شده است. پژوهش مفصل شهاب احمد درباره این موضوع حتی استدلال میکند که روایت غرانیق در دو قرن نخست اسلام روایتی شناختهشده و بهطور گسترده پذیرفتهشده بود؛ هرچند بعدها جریان غالب اسلامی آن را رد و از تاریخنویسی اسلامی حذف کرد. بنابراین یکی از جنجالیترین عناصر کتاب رشدی از هیچ ساخته نشده بود. او فقط یک روایت موجود اما سرکوبشده در تاریخنگاری اولیه اسلامی را وارد یک اثر ادبی و تخیلی کرده بود.
▪️آیا کتاب هیچ مطلب توهینآمیزی داشت؟
آیات شیطانی یک کتاب پژوهشی در زمینه تاریخ اسلام نیست؛ رمانی طنزآمیز، استعاری و گاه بیپروا است. رشدی در بخشهایی از رمان، شخصیتها و رویدادهایی را با الهام از محمد و زنان او و تاریخ آغاز اسلام بازسازی و هجو میکند. همین بخشها برای بسیاری از مسلمانان بسیار دردناک بود. این که چه چیزی را توهین بدانیم، یک قضاوت ارزشی است. اما این تصور که تمام ماجرای «آیات شیطانی» ساخته ذهن رشدی و جعل تاریخ اسلام بوده، درست نیست.
▪️اعتراضها پیش از فتوای خمینی آغاز شده بودند
مسلمانان در کشورهای هند و پاکستان پیش از فتوای خمینی اعتراضاتی را آغاز کرده بودند اما فتوای خمینی مدتی بعد صادر شد. در دوازده فوریه در پاکستان چند مسلمان در درگیری با پلیس کشته شدند و تنها دو روز بعد، در ۱۴ فوریه، خمینی حکم قتل رشدی را اعلام کرد.آیا خمینی خود را با مسلمانان شبهقاره هند در همبستگی میدید؟ برخی تحلیلگران تصور میکنند او خود را در رقایت با مسلمانان پاکستانی میدانست و میخواست خود را «مسلمان واقعی» و «با غیرت» نشان دهد.
▪️چرا خمینی و پیروانش به سایر «توهینها» پاسخی ندادند؟
فتوای خمینی تصویری ویژه از اسلام به ویژه تروریسم مبتنی بر ایمان مذهبی به مردم جهان ارائه داد. واقعیت این بود که نقدهای بسیار تند به اسلام، قرآن و محمد قرنها پیش از رشدی وجود داشتند. مخالفان مذهبی، متفکران شکاک و حتی نویسندگان برخاسته از جوامع مسلمان پیش از آیات شیطانی مطالبی نوشته بودند که از نظر بسیاری از مسلمانان به همان اندازه یا حتی بیشتر توهینآمیز محسوب میشدند. پس از خمینی هم افراد بسیاری نسبت به اسلام و محمد نظراتی بسیار تند بیان میکنند یا حتی درباره آن طنز یا آثار توهینآمیز موسیقایی و ادبی میسازند. به نظر میرسد هراسافکنی فرقهای که خمینی آن را رهبری میکرد، شاید نتیجهای عکس داده باشد.
#سلمان_رشدی #توهین_به_مقدسات #آزادی_بیان #آیات_شیطانی #گفتگو_توانا
@Dialogue1402
Post #9900
1.34K
- 👍 10
- 👎 1
- 👌 1