چیلله سؤزۆنۆن آنلامی
بوگۆنلر چیلله گئجه‌سی آدی‌لا تانینان گئجه، ناردوْغان¹ بایرامی‌نین گئجه‌سی‌دیر.
تۆرک‌لر اسکی‌دن سوْیوق بؤلگه‌لرده یاشادیقلاری اۆچۆن گۆندۆزۆ گئجه‌دن، هابئله ایشیق‌لیغی قارانلیق‌دان داها چوْخ سئورمیشلر و اسکی اوسطوره‌وی اینانج‌لارینا گؤره، گۆنش بوگۆن اؤلۆب - یوْخ اوْلماغا دوْغرو گئدیر، آنجاق سحر ائرته‌دن گئجه‌یه کیمی توْنقال‌لار قالاییب، اوْدلار یاندیرماقلا، ساری شیله‌لر(شیله/چیله، ساری؛ گۆنش بوْیاسی) پیشیریب پایلاماقلارلا اوْنو قوْرویوب، یازین گلیشی و یئنگی گۆنۆن [بایرامین] دوْغوشونا قدر آیاق اۆسته ساخلاییرلار.
بو بایرام آذربایجان تۆرکلری ایچره ناردوْغان بایرامی آدی‌ایلا تانینسایدی دا بوگۆنلر قوْنشو خالقلاردان گلن قوْندارما و کؤکسۆز اوْلان اهورایی و میترایی آیین‌لره قوربان گئده‌رک اونودولماقدادیر، آنجاق هله قوزئی آذربایجان‌دا ناردوْغان بایرامی اؤز وارلیغینی قوْرویوب و داوام ائتمکده‌دیر.
بو بایرام باشقا تۆرک خالقلاری ایچره فرقلی آدلارلا تانینیر، اوْ آدلارا باخدیغیمیزدا "پاینا" آدینا توش گلیریک.
پاینا همن بایانای/بای‌آنای دیر
تۆرک اساطیرینده دوْغا(طبیعت)، باروئرمک، بوْیلولوق تانریچاسی اوْلان بو تانریچا آوچی‌لار(اوْوچولار)، بالیقچی‌لار هابئله اوْرمانین قوْروقچوسودور.
اسکی اینانج‌لارا گؤره، اوجا داغ‌لار باشیندا، بایانای/پایانا آدلی بیر گؤزل و گؤیچک قادین یاشایار، اوْ همن داغ‌لاردان اکینه‌جک‌لرین و اکینچی‌لرین آلین یازی‌لارین کسیب، آغاجدان یوْنولموش آراباسی‌ایلا آشاغی دره‌لره کؤچر، بو یوْلچولوقدا اوْخودوغو تیرینگه‌لری(آوازلاری) تکجه اؤزل آداملار ائشیده بیلرلر.
یاقوت‌لار ایل‌سایاریندا آی‌لارین بیری‌نین آدی پاینا آیی‌دیر.
آلتای داغ‌لاری و سیبری‌ده یاشایان تۆرکلرین قیش بایرامی (چیلله/ ناردوْغان بایرامی) بو تانریچا آدی‌ایلا بزه‌نیر.
گۆنئی آذربایجان‌دا ایسه بو بایرام یئل تانریسی‌نین آدی[یئل آنا یا همن چیل آنا] آدی‌ایلا عزیز توتولور.
قیش‌ین ایلک چیلله‌سی (بؤیۆک چیلله) چیل آنا/یئل آنایلا باشلاناراق، چیلله بئچه²ایله، یئل‌آتناسی(یئل چرشممه‌سینده) قورتولور.
شامانیزم اینانج‌لاریندا دا بئله‌دیر
یئل بیرینجی دؤنه آلازلیق‌لار(نوْخوشلوقلار) گتیریر-یاییر، ایکینجئ دؤنه یئنی‌دن دوْغوش و یاشام باغیشلاییر{یازین گلمه‌سینین موشتولوقچوسودور}.
بو بایرام شامان‌لار ایچره چوْخ عزیز توتولور؛
گۆنشین یئنی‌دن گۆجلنمه‌سی
هابئله ایشیق‌لیغین قارانلیق‌لارا غلبه‌سی اۆچۆن هم ده اوْجاق‌لارین ایستی توتولماسی و سؤنمه‌مه‌سی اۆچۆن
بؤیۆک توْنقال‌لار قالاییب-اوْد آچیب، شام(شمع) یاندیرارلار.
اوْلو تین‌لرین(روحلارین) چاغیریشی و اوْنلاردان آزسل(معنوی) یاردیم آلماق اۆچۆن، نار مئیوه‌لری کسیلیب، قاب‌لارا دۆزۆلۆب،داش‌لار اۆسته قوْیولار
خالق بیر یئره(اوْجاق و اوْدون باشینا) توْپلاناراق، دوعالار اوْخویوب، بیرلیک‌لرینی گۆجلندیررلر بو بیرلشمک اوْنلارا قیشی راحات کئچیرتمک اۆچ گۆج وئریب اۆرک‌لرینده اومودلاری ایشیق‌لاندیرار - بو ایش هر ایل تکرارلانار.
اسکی قازاق تۆرکلری ناردوْغان بایرامی گۆنۆنده، گنج‌لری ائولندیریب، بایرامین شنلیگینی آرتیرارمیشلار
بو توْی‌لاردا کسین‌لیکله قوربانلیق‌لار کسیب، دوْغا گۆجلرینی عزیز توتارمیشلار.
یاقوت و ساخا(ساکا) تۆرکلری بو بایراما ساخاسارسیق،سارسیک، و پاینا گۆنۆ آدلاندیراراق اوْدلار قالاییب، بیر - بیرلرینه گؤزل بایرام‌پای‌لاری وئریب، شنلیک ائدرلر.
آلتای تۆرکلری بو گۆنه؛ قیشتیم یا سرسار و پاینا گۆنۆ دئییب، دادلی یئمک پیشیریب، قوربان‌لار کسیب، دوْمبارالاری سسلندیریب،بایرام توتارلار.
تۆرکمن‌لر بو بایراما «گۆن دوروشو» دئییب، قیشا حاضیرلانیرلار، اوْنلار بو گۆن دادلی یئمک‌لر پیشیریب، پایلایارلار
بیرلیک‌لرینی داها دا گۆجلندیررلر.
تووا تۆرکلری بو گۆنۆ «سرسار،سارسی و پاینا» آدلاندیریب باشقا تۆرک‌لر کیمی بؤیۆک توْنقال‌لار قالاییب بایرام ائدرلر.
بو دب‌لری ناردوْغان بایرامی اۆچۆن سایدیغیمیزدان سوْنرا چیلله آدی چوْخ ایلگینج گلیر، بلکه بوگۆنلر سایین ناصرمنظوری‌نین یازدیقلاری اساسدا هامی چیلله آدینی یای(کمان)ین نهایت چکیلمه‌سیندن توتولما بیلیرلر، آنجاق خاکاس تۆرکلری یازین ایلک بایرامینا «چیل پازی» دئییرلر
همن بایراما آلتای تۆرکلری جیلگایاک
جیل؛ ایل
گایاک/قایاق؛ قاییق
ایل‌ین دییشلدییی گۆن آنلامیندا.
جیل و چیل سؤزلری بوگۆن اوْغوز تۆرکلری ایچره ایل و ییل دئییلیر
ایندی گۆنشین یئنی‌دن دوْغوشونو نظرده توتساق، چیلله؛ دوْغوش و یارانیش و زامانین دؤنۆشۆ آنلامیندادیر.
یازی‌نین داوامی ایکینجی بؤلۆمده
Post #362
1.61K
- 🙏 6
- ❤ 1