نظام اقتصادی اسلام و اصول آن

۱. در اسلام، کسب روزی و تلاش برای تأمین معاش، از ضروریات زندگی انسان است، نه هدف نهایی آن.

اسلام انسان را به کار، تلاش و کسب روزی حلال تشویق می‌کند؛ اما ثروت‌اندوزی را هدف زندگی نمی‌داند. روزی و مال، همانند توشه‌ای برای مسافر است؛ وسیله‌ای برای رسیدن به مقصد، نه خودِ مقصد.

۲. خداوند متعال روزی همه آفریدگان را بر عهده گرفته است.

چنان‌که می‌فرماید:

﴿وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا﴾

«هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست، مگر آن‌که روزیِ او بر عهده خداوند است.»

بنابراین، خداوند روزی همه موجودات زنده، اعم از انسان، حیوانات خشکی و دریا را تضمین کرده است؛ زیرا او پروردگار همه جهانیان است. البته این وعده الهی، منافاتی با تلاش و به‌کارگیری اسباب مشروع برای کسب روزی ندارد.

۳. اسلام به توزیع عادلانه ثروت دعوت می‌کند، نه تقسیم مساوی آن.

از دیدگاه اسلام، عدالت با مساواتِ مطلق تفاوت دارد. اسلام هرگز بر این باور نیست که ثروت باید به‌طور کاملاً مساوی میان همه افراد تقسیم شود؛ زیرا چنین چیزی نه در عمل امکان‌پذیر است و نه همیشه به مصلحت جامعه خواهد بود.

هدف اسلام آن است که ثروت به‌گونه‌ای عادلانه در جامعه جریان یابد، حقوق افراد رعایت شود، راه‌های ظلم، انحصار و استثمار بسته گردد و هر کس از راه مشروع و بر اساس تلاش، توانایی و استحقاق خود از نعمت‌های الهی بهره‌مند شود.