❓سوال: روزهٔ شش روز شوال را؛ بهتر است که متفرق بگیریم یا پی‌درپی؟
🖋الجواب: بهتر است متفرق بگیریم لکن اگر پی‌درپی هم بگیریم مشکلی ندارد.
از ابوایوب انصاری رضی‌الله‌عنه روایت است که پیامبر ﷺ فرمودند:
«هر کس ماه رمضان را روزه بگیرد، سپس شش روز از شوال را به دنبال آن روزه بگیرد، مانند این است که تمام سال را روزه گرفته است». (روایت مسلم)
در این حدیث مشخص نشده که این شش روز باید پشت‌سرهم باشد یا پراکنده؛ بنابراین، فقهای حنفی با توجه به اصول مذهب و برخی از اعمال سلف، به روزه گرفتن به‌صورت پراکنده تمایل پیدا کرده‌اند.
🔹 اصولی که در این دیدگاه رعایت شده:
۱. پرهیز از شبیه شدن به فرض‌ها:
در مذهب حنفی، مکروه دانسته شده که روزه‌های مستحبی به‌صورت پیوسته و شبیه روزه فرض (مانند رمضان) انجام شود؛ تا گمان واجب بودن آن پیش نیاید. همچنین برای جلوگیری از این تصور در میان مردم که این روزها جزئی از رمضان هستند، به‌ویژه اگر بلافاصله بعد از عید به‌صورت پیوسته گرفته شوند.
۲. استمرار در نوافل:
پیامبر ﷺ به روزه‌های مستحبیِ پراکنده مانند دوشنبه و پنج‌شنبه تشویق کرده‌اند:
«اعمال در روزهای دوشنبه و پنج‌شنبه عرضه می‌شود و من دوست دارم عملم در حالی عرضه شود که روزه‌ام».
پس روزه گرفتن دو روز در هفته (مثلاً دوشنبه و پنج‌شنبه) هم پراکندگی را حفظ می‌کند و هم با سنت موافق است.
۳. آسان‌گیری برای مکلف:
پراکنده گرفتن این روزها، نسبت به پشت‌سرهم گرفتن، آسان‌تر است؛ به‌ویژه پس از سختی روزه‌های رمضان.
۴. کمک به استمرار عبادت:
وقتی این روزها در طول هفته تقسیم شود، احتمال پایبندی و دوام در عبادت بیشتر می‌شود و انسان کمتر دچار خستگی یا دل‌زدگی می‌گردد.
🔹 همچنین، این دیدگاه بر روش سلف نیز استوار است:
از برخی از سلف نقل شده که روزه شش روز شوال را به‌صورت پراکنده جایز می‌دانستند؛ مانند حسن بصری که گفته است: «اگر کسی شش روز شوال را پراکنده روزه بگیرد، جایز است».
🔹 در برخی منابع حنفی نیز آمده است:
مستحب است این شش روز به‌صورت پراکنده باشد، مثلاً هر هفته دو روز.
🔸 نتیجه:
در مذهب حنفی، روزه گرفتن شش روز شوال به‌صورت پراکنده بهتر دانسته شده، هرچند پشت‌سرهم گرفتن آن نیز بنابر قول مختار، جایز است و کراهتی ندارد. والله اعلم بالصواب
وانظر في تحقيق ذلك: "تحرير الأقوال في صوم الست من شوال" للعلامة قاسم بن قطلوبغا الحنفي ضمن مجموعة "رسائله" (ص: 377-397، ط. دار النوادر).
ومن هذا الباب ما ذكره الإمام الحافظ عبد الرزاق بن همام الصنعاني؛ قال: "وسألت معمرًا عن صيام الست التي بعد يوم الفطر، وقالوا له: تصام بعد الفطر بيوم، فقال: معاذ الله!! إنما هي أيام عيد وأكل وشرب، ولكن تصام ثلاثة أيام قبل أيام الغر، أو ثلاثة أيام الغر أو بعدها، وأيام الغر ثلاثة عشر، وأربعة عشر، وخمسة عشر". وسئل عبد الرزاق عمن يصوم يوم الثاني؟ فكره ذلك، وأباه إباء شديدًا. انظر: "مصنف عبد الرزاق" (4/ 316، ط. المكتب الإسلامي).
وأيضا نقلاً عن "الظهيرية":«وتُستَحَبُّ السِّتةُ مُتَفَرِّقَةً؛ كُلُّ أُسبوعٍ يَومانِ»
[0]: الفتاوى الهندية (1/ 201): «وتُستحب الستة مُتفرقة كل أسبوع يومان...».
[1] رواه مسلم.
[2] وجاء في "بدائع الصنائع" للإمام الكاساني (2/ 78، ط. دار الكتب العلمية): [قال أبو يوسف: كانوا يكرهون أن يتبعوا رمضان صومًا؛ خوفًا أن يلحق ذلك بالفرضية.. والإتباع المكروه هو: أن يصوم يوم الفطر، ويصوم بعده خمسة أيام، فأما إذا أفطر يوم العيد، ثم صام بعده ستة أيام، فليس بمكروه، بل هو مستحب وسنة] اهـ.
[3]قال الإمام الحصكفي الحنفي في "الدر المختار" (ص: 151، ط. دار الكتب العلمية): «(وندب تفريق صوم الست من شوال)، ولا يكره التتابع على المختار» اهـ
ارایه👈 مفتی (محمد امینی)
🔹️🔷️🔹️
سؤالهای شرعی خود را به آیدی ذیل بفرستید:.
👇
✉
📱مفتی محمد امینی
@Mofti_mohammad_Amini
📱مفتی عبدالجلیل محمدی:
@Mohammady363
✔آدرس کانال ما:
دارالإفتاء مدرسه احياء العلوم_هرات
-------- 🌐--------
@DaruleftaaAehyaa