السلام علیکم ورحمة الله و برکاته

#سؤال_ ۵۴۴

📌موضوع: حکم شرعی ساخت تصاویر انسان و حیوان با استفاده از هوش مصنوعی (AI)

❓سؤال:
امروزه برنامه‌ها و ابزارهای هوش مصنوعی قادرند تصاویر انسان‌ها یا حیوانات را به‌صورت دیجیتالی تولید کنند.
آیا ساخت چنین تصاویر دیجیتال برای موجودات ذی‌روح از نظر اسلام جایز است یا ممنوع؟
و اگر جایز است، چه شرایط و ضوابطی باید رعایت شود؟ این مسئله به‌خصوص در فقه اسلامی چگونه دیده می‌شود؟
📘الجواب:
آنچه ما بر اساس فتاوای معتبر بیان می‌کنیم این است که:
ساخت تصاویر دیجیتالی انسان یا حیوان به کمک هوش مصنوعی و ابزارهای مشابه، در اصل اشکال شرعی ندارد و داخل در «تصویرسازی ممنوع» که در نصوص آمده نیست؛ زیرا این تصاویر وجود خارجی و واقعی ندارند و تنها بر صفحهٔ نمایشگر ظاهر می‌شوند و به خودیِ خود شیئی ثابت و محسوس در خارج ایجاد نمی‌کنند.
فقهاء گذشته نیز مواردی را از حکم حرمت تصویرسازی مستثنی کرده‌اند که تصاویر دیجیتال از آنها بسیار خفیف‌تر است؛ از جمله:
ساخت مجسمه‌ای از مواد فانی مثل خمیر، شکر و…
تصویری که جزء حیاتیِ آن ناقص باشد به گونه‌ای که زندگی بر آن متصور نباشد.
برخی فقیهان، نقاشی بر کاغذ را نیز حرام ندانسته‌اند، بلکه آن را مکروه تنزیهی دانسته‌اند.
در حالی‌که این نمونه‌ها از نظر شدت، بیشتر از تصاویر دیجیتالی هستند؛ زیرا تصویر دیجیتال اصلاً «موجود ثابت» نیست.
و با توجه به اینکه امروزه عموم مردم گرفتاری و نیاز شدید به تصاویر و فناوری‌های تصویری دارند، سختگیری و شتاب در منع هر نوع ابزار جدیدِ مرتبط با تصویرسازی، روش مطلوب فقهی نیست.
بلکه بازکردن باب رخصت، با تکیه بر اقوال معتبر فقها، بهتر است؛ زیرا در غیر این صورت، بسیاری بدون توجه به فتاوای تحریم، به آن اقدام می‌کنند، در حالی‌که خود را گناهکار می‌پندارند، و این امر زیان‌بارتر است.
این نکته از دقایق فقه فتوا است که در میان بسیاری از اهل فتوا مغفول مانده است.

زَرْکَشی در البحر المحيط نقل می‌کند که برخی مشایخ شافعی، به‌سبب دلسوزی نسبت به عوام، اگر می‌دانستند که شدت در فتوا سبب جرأت آنان بر گناه و ترک التزام می‌شود، آنان را به قول خفیف‌تر یا رأی فقیهی دیگر ارجاع می‌دادند تا از افتادن در محرمات جلوگیری شود.

ضوابط و شرایط لازم:
استفاده از هوش مصنوعی برای ساخت تصویر، در صورتی جایز است که:
تصویر حاوی امر حرام نباشد؛ مانند:
تمسخر و تحقیر مسلمان
ایجاد تصاویر برهنه یا آشکارکنندهٔ عورت
تصاویر مبتذل، تحریک‌آمیز یا خلاف عفت
برای اغراض ممنوع شرعی (دروغ، فریب، جعل هویت، یا نشر فساد) استفاده نشود.
حقوق افراد در صورت استفاده از شباهت آنان رعایت شود.
نتیجه:
ساخت تصاویر دیجیتال انسان و حیوان با هوش مصنوعی، در اصل جایز است و داخل در تصویرسازی حرام نیست؛
به شرط آنکه از محتوای حرام و اغراض فاسد خالی باشد. والله أعلم بالصواب.

👤 کتبه: محمد امینی هروی

📩 سؤالات شرعی خویش را ارسال نمایید:
📱 @Mofti_mohammad_Amini
📱 مفتی عبدالجلیل محمدی: @Mohammady363

🌐 کانال رسمی دارالإفتاء مدرسه احیاء العلوم – هرات
➡️ @DaruleftaaAehyaa