السلام علیکم ورحمة الله و برکاته

#سؤال_ ۵۴۳

موضوع: تا چه حد سرنوشت ما به دست ما است؟ 🤲✨

سوال: انسان مجبور محض است یا دارای اختیار کامل؟ کدام بخش از زندگی‌مان در دست خودمان است؟ 🤔⚖️

الجواب:
این مسئله ذهن بسیاری از دانشمندان را به خود مشغول کرده و تفاسیر و تأویلات گوناگونی درباره آن ارائه شده است. 📚🧠

و روش صحیح برای فهمیدن اینکه آیا انسان مجبور است یا مختار، چیست؟ 🔍
برای یافتن پاسخ درست، ابتدا باید بفهمیم مسئله چگونه به وجود آمده تا راه حلی برای آن و پاسخی برای سؤال بیابیم. 🛤️💡

انسان متوجه می‌شود که برخی افعال علی‌رغم میل او رخ می‌دهند، برخی از او سر می‌زند و برخی بر او تحمیل می‌شوند؛ از همین جا این سؤال مطرح شده:
«آیا انسان مختار است یا مجبور؟» ❓🤷‍♂️

اگر انسان در همه چیز مختار بود، این سؤال پدید نمی‌آمد و اگر در همه چیز مجبور بود، نیز این سؤال مطرح نمی‌شد. ⚖️

اما در واقعیت، اموری در زندگی انسان وجود دارد که در آنها مختار است و اموری دیگر که در آنها مجبور است…
به همین دلیل این سؤال به وجود آمده است. 🔄

بهترین کسی که به این سؤال پاسخ داده، شیخ محمد متولی الشعراوی – رحمه الله تعالی – است. 🌿📖
او گفته:

انسان در این زندگی میان سه گونه فعل قرار دارد:
۱. افعالی که بر او واقع می‌شود ☔🌧️
۲. افعالی که در او واقع می‌شود ❤️🫀
۳. افعالی که از او سر می‌زند 🧑‍🏃‍♂️📝

· افعالی که بر انسان واقع می‌شود:
مانند وقتی که از خانه خارج می‌شود و هوا را گرم یا بارانی یا نظیر آن می‌یابد. اینها افعالی هستند که بر او تحمیل می‌شوند و او در آنها مجبور است، زیرا هیچ اختیاری در آنها ندارد. 🌦️🚶‍♂️

· افعالی که در انسان واقع می‌شود:
مانند گردش خون در بدنش و ضربان قلبش و نظیر آن، که او هیچ نقشی در به حرکت درآوردن آنها ندارد و در اینجا نیز انسان مجبور است. 🩸🔄💓

از رحمت خداوند بر ماست که ما در چنین افعالی مختار نبوده‌ایم؛ زیرا اگر انسان خود مسئول گردش خون در بدنش بود، پیوسته به آن مشغول می‌شد و وقت کافی برای کارهای دیگر نمی‌یافت، و اگر یک بار فراموشش کند خواهد مرد… 😮‍💨🙏
تصور کنید مسئول هضم غذا یا ضربان قلب باشید؛ این برای شما خسته‌کننده خواهد بود و زود خواهید مرد. 😵‍💫🍽️
همچنین پدر و مادرتان و شکل فرزندانتان را خود انتخاب نکرده‌اید. 👨‍👩‍👧✨

پس اینها افعالی هستند که در شما رخ می‌دهند و شما در آنها مجبور هستید، نه مختار. 🔒

شعراوی رحمه الله اضافه می‌کند:
افعالی که «در شما» رخ می‌دهد و افعالی که «بر شما» تحمیل می‌شوند، در آنها مجبور هستید نه مختار؛
اما افعالی که «از شما» سر می‌زند، در آنها مختار هستید نه مجبور. 👐🧠

بنابراین، انسان در اموری که از او سر می‌زند (اعمالت، تصمیمات، اینکه نماز بخوانی یا نخوانی، انتخاب مسیر زندگی‌ات مانند پزشک، مهندس یا خلبان شدن و…) مختار است.
اینها را تو خود انتخاب می‌کنی و در آنها مختاری. 🕌📿✈️👨‍⚕️👨‍🏫

پس انسان در این زندگی میان اجبار و اختیار قرار دارد… و این مشیت خداوند در آفرینش است. ⚖️✨🕊️
👤 کتبه: محمد امینی هروی

📩 سؤالات شرعی خویش را ارسال نمایید:
📱 @Mofti_mohammad_Amini
📱 مفتی عبدالجلیل محمدی: @Mohammady363

🌐 کانال رسمی دارالإفتاء مدرسه احیاء العلوم – هرات
➡️ @DaruleftaaAehyaa