السلام علیکم ورحمة الله و برکاته

#سؤال_ ۵۳۴

📝 استفتاء: اقسام رشوه و حکم شرعی آن‌ها ⚖️
❓ سؤال:
رشوه در فقه اسلامی چند قسم دارد و حکم هر یک برای دهنده و گیرنده چیست؟ همچنین حکم هدیه به قاضی، حاکم و کارگزاران چگونه است؟ 🎁
📜 الجواب وبالله التوفیق:
فقهای اسلام رشوه را به چهار قسم تقسیم کرده‌اند:
1️⃣ قسم اول:
رشوه برای به‌دست آوردن منصب قضاوت یا امارت (حکومت).
این نوع رشوه بر دهنده و گیرنده هر دو حرام است ❌؛ زیرا مناصب شرعی با رشوه مشروع نمی‌شود.
2️⃣ قسم دوم:
رشوه گرفتن قاضی برای این‌که حکم صادر کند.
این نیز حرام است، حتی اگر حکم مطابق حق باشد ⚠️؛ چون قضاوت وظیفه واجب است و گرفتن مال در برابر انجام واجب جایز نیست.
3️⃣ قسم سوم:
پرداخت مال برای پی‌گیری کار نزد سلطان یا حاکم، چه برای دفع ضرر و چه برای جلب منفعت.
در این حالت، حرمت متوجه گیرنده است و بر دهنده گناهی نیست.
راه احتیاط آن است که شخص را به‌صورت اجرت (مثلاً یک یا دو روز) استخدام کنند 💼 تا مال در برابر کار مشروع قرار گیرد.
این حکم در باب هدیه نیز جاری است 🎁؛ زیرا:
گاهی هدیه از هر دو طرف حلال است (برای اظهار محبت ❤️)،
گاهی از هر دو طرف حرام است (برای کمک بر ظلم 🚫)،
و گاهی فقط بر گیرنده حرام است، مانند هدیه‌ای که برای دفع ظلم داده می‌شود.
در این صورت نیز راه حل، اجیر گرفتن است.
اگر کاری بدون شرط و بدون طمع انجام شود و پس از آن هدیه‌ای داده شود، آن هدیه حلال است و اشکالی ندارد ✅. آنچه از کراهت نقل شده، از باب ورع و احتیاط است.
4️⃣ قسم چهارم:
مالی که برای دفع ترس و جلوگیری از آسیب به جان یا مال پرداخت می‌شود.
این مال برای دهنده حلال و بر گیرنده حرام است ⚖️؛ زیرا دفع ضرر از مسلمان واجب بوده و گرفتن پول در برابر انجام واجب جایز نیست.
📌 همچنین در منابع فقهی آمده است که رشوه ملک نمی‌شود و باید بازگردانده شود 🔄؛ و اگر کسی مالی برای اصلاح کاری به قاضی یا غیر او بدهد و سپس پشیمان شود، واجب است آن مال را بازپس گیرد.
📖 والله أعلم بالصواب 🤲
نکته:👈👈 قاضی در این جا بطور مثال نوشته شده است ولی اگر به هر ارگانی چنین موردی حکم به شکل فوق است.

اﻟﺮاﺑﻊ: ﻣﺎ ﻳﺪﻓﻊ ﻟﺪﻓﻊ اﻟﺨﻮﻑ ﻣﻦ اﻟﻤﺪﻓﻮﻉ ﺇﻟﻴﻪ ﻋﻠﻰ ﻧﻔﺴﻪ ﺃﻭ ﻣﺎﻟﻪ ﺣﻼﻝ ﻟﻠﺪاﻓﻊ ﺣﺮاﻡ ﻋﻠﻰ اﻵﺧﺬ؛ ﻷﻥ ﺩﻓﻊ اﻟﻀﺮﺭ ﻋﻦ اﻟﻤﺴﻠﻢ ﻭاﺟﺐ ﻭﻻ ﻳﺠﻮﺯ ﺃﺧﺬ اﻟﻤﺎﻝ ﻟﻴﻔﻌﻞ اﻟﻮاﺟﺐ، اﻩـ ﻣﺎ ﻓﻲ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﻠﺨﺼﺎ. ﻭﻓﻲ اﻟﻘﻨﻴﺔ اﻝﺭﺷﻮﺓ ﻳﺠﺐ ﺭﺩﻫﺎ ﻭﻻ ﺗﻤﻠﻚ ﻭﻓﻴﻬﺎ ﺩﻓﻊ ﻟﻠﻘﺎﺿﻲ ﺃﻭ ﻟﻐﻴﺮﻩ ﺳﺤﺘﺎ ﻹﺻﻼﺡ اﻟﻤﻬﻢ ﻓﺄﺻﻠﺢ ﺛﻢ ﻧﺪﻡ ﻳﺮﺩ ﻣﺎ ﺩﻓﻊ ﺇﻟﻴﻪ اﻩـ، ﻭﺗﻤﺎﻡ اﻟﻜﻼﻡ ﻋﻠﻴﻬﺎ ﻓﻲ اﻟﺒﺤﺮ ﻭﻳﺄﺗﻲ اﻟﻜﻼﻡ ﻋﻠﻰ اﻟﻬﺪﻳﺔ ﻟﻠﻘﺎﺿﻲ ﻭاﻟﻤﻔﺘﻲ ﻭاﻟﻌﻤﺎﻝ. 📘 رد المحتار (۵/۳۶۳) دار الفکر

🖋 ارائه:
👤 مفتی محمد امینی

📩 سؤال‌های شرعی خود را ارسال فرمایید به:
📱 @Mofti_mohammad_Amini
📱 مفتی عبدالجلیل محمدی: @Mohammady363

🌐 کانال رسمی: دارالإفتاء مدرسه احیاء العلوم – هرات
➡️ @DaruleftaaAehyaa