السلام علیکم ورحمة الله و برکاته

#سؤال_ ۵۱۶

🌺 موضوع: حکمت تفاوت مدت عِدّه زنِ شوهر‌مرده و زنِ مطلّقه در اسلام

❓ سؤال:

چرا زنی که شوهرش از دنیا رفته باید چهار ماه و ده روز عدّه نگه دارد، در حالی که زنی که طلاق بائن (طلاقی که بازگشتی در آن نیست) گرفته، سه قرء (سه پاکی یا سه ماه) عدّه نگه می‌دارد؟

🕊️ الجواب: نخست باید بدانیم که هیچ حکمی از احکام الهی نیست مگر آنکه پشت آن حکمتی بزرگ نهفته است؛ کسانی آن را درمی‌یابند و کسانی نیز ممکن است درک نکنند.
ندانستن ما از حکمت حکمی از احکام خدا، دلیل بر بی‌حکمتی آن نیست، بلکه نشانه‌ی محدودیت و ناتوانی عقل و درک ماست. 🌿

عدّه، در هر نوعی که باشد، دارای حکمتی روشن است: هدف نخست آن اطمینان از پاک بودن رحم زن از بارداری است تا اختلاط نسب و تداخل نسل‌ها پیش نیاید.
در عین حال، در عدّه جنبه‌ی تعبدی نیز وجود دارد که باید در برابر فرمان خداوند تسلیم شد، حتی اگر حکمت آن را به‌طور کامل ندانیم. 🌸


اکنون اگر بخواهیم بدانیم چرا زنِ شوهر‌مرده باید چهار ماه و ده روز عدّه نگه دارد، پاسخ ـ و خدا داناتر است ـ چنین است:

خداوند بر زن واجب کرده است که پس از جدایی از شوهرش (خواه به سبب مرگ یا طلاق)، مدتی را انتظار بکشد که در آن مدت، ازدواج نکند و خواستگار نپذیرد؛
این کار هم نشانه‌ی احترام به حق شوهر است 💔، و هم برای اطمینان از خالی بودن رحم از بارداری.

اما چون جدایی گاه به‌سبب مرگ شوهر است و شوهر دیگر در قید حیات نیست تا حقی از او مطالبه شود یا وضع همسرش را بررسی کند،
حکمت الهی اقتضا کرده است که مدت عدّه در چنین حالتی طولانی‌تر و آشکارتر باشد،
به گونه‌ای که همه بتوانند از آن آگاه شوند و نشانه‌های پاکی رحم (مانند گذشت چند دوره‌ی حیض) آشکار گردد.

مدت چهار ماه و ده روز از این جهت تعیین شده که چهار ماه تقریباً معادل سه دوره‌ی چهل‌روزه است،
و بر پایه‌ی آنچه در آفرینش انسان آمده، در پایان این مدت روح در جنین دمیده می‌شود و حرکت او آشکار می‌گردد.
افزوده شدن ده روز نیز برای آن است که این نشانه (در صورت وجود بارداری) کاملاً روشن شود. 🤰🏻

از سوی دیگر، این مدت تقریباً نیمی از زمان معمول بارداری است، و در چنین مدتی اگر زن باردار باشد، آثار آن بر او به‌روشنی دیده می‌شود.

اما در مورد طلاق، چون شوهر زنده است و می‌تواند در صورت لزوم از حق خود آگاه شود و پیگیر امور باشد،
خداوند مدت عدّه را کوتاه‌تر قرار داده و آن را بر اساس سه قرء (سه پاکی یا سه حیض) تعیین کرده است؛
امری که زن خود از آن آگاه می‌شود و مورد اعتماد اوست. 🌿 🌸 و الله أعلم بالصواب 🌸

📖(وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْراً ۖ فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ)
(سوره البقرة، آیه ۲۳۴)

قال ابن كثير رحمه الله في تفسيره: "وقد ذكر سعيد بن المسيب، وأبو العالية وغيرهما، أن الحكمة في جعل عدة الوفاة أربعة أشهر وعشراً، لاحتمال اشتمال الرحم على حمل، فإذا انتُظر به هذه المدة، ظهر إن كان موجوداً، كما جاء في حديث ابن مسعود الذي في الصحيحين وغيرهما:
(إن خلق أحدكم يُجمع في بطن أمه أربعين يوماً نطفة، ثم يكون علقة مثل ذلك، ثم يكون مضغة مثل ذلك، ثم يُبعث إليه الملك فينفخ فيه الروح).
فهذه ثلاث أربعينات بأربعة أشهر، والاحتياط بعشر بعدها لما قد ينقص بعض الشهور، ثم لظهور الحركة بعد نفخ الروح فيه، والله أعلم."
(تفسير ابن كثير، 1/481، دار الكتب العلمية)

📖 همچنان نگاه شود به:
🔹 زاد المسير لابن الجوزي (1/275)
🔹 إعلام الموقعين لابن القيم (2/52)

🖋 ارائه:
مفتی محمد امینی
📩 سؤال‌های شرعی خود را ارسال فرمایید به:
📱 @Mofti_mohammad_Amini
📱 مفتی عبدالجلیل محمدی: @Mohammady363
🌐 کانال رسمی:
دارالإفتاء مدرسه احیاء العلوم – هرات
➡️ @DaruleftaaAehyaa
━━━━━━━━━━━━━━━