🍎🏃📚✏️
51-جی درس
سای /عدد/ (1)
معاصیر دیلیمیزده, سای اساس نیطق حيصه لريندن بيريدير. ساى اوْ سؤزلره دئييلير كى, اوْنلار اشيانين ميقدارينى, سايينى بيلديرير. ديليميزده دؤرد جور ساى واردير: ميقدار سايى, سيرا سايى, كسر سايى, غيرمعين سايى.
بونلاردان كسر و سيرا سايلارى ميقدار ساييندان, اوْنلارا معين شكيلچيلرى آرتيرماقلا يارانير.
بو دؤرد جور سايينين هره سينين اؤزونه خاص اؤزلليكلرى واردير. بو اؤزلليكلر بونلاردير:
* ميقدار سايلارى
ميقدار سايلارى اشيانين ميقدارينى بيلديرير. دئديييميز كيمى بو سايلار بوٌتون باشقا سايلارين اساسى ساييلير. ميقدار سايلارى قورولوشلارينا گؤره ايكى نؤوع اوْلور: 1. ساده سايلار, 2. مركب سايلار.
1. ساده سايلار: بيردن اوْنا قدر, اوْنلوقلار, يوٌز, مين, ميليون و ميليارد سايلارى حئساب اوْلونور, اوْنا گؤره كى, بيرجه كلمه دن قورولموشلار.
2. مركب سايلار: ايكى و داها آرتيق سؤزله ايفاده اوْلان سايلارا مركب سايلار دئييلير: اوْن بئش, ايكى يوٌز.
بو سايلار "نئچه؟" سوالينا جاواب وئرر.
ميقدار سايلارينين خصوصيتلرى:
1. ميقدار سايلارى بيرينجى نوع تعيينى سؤز بيرلشمه سينين بيرينجى طرفى اوْلور و اؤزوندن سوْنرا گلن ايسمى تعيين ائدير: آلتى ماشين, اوْتوز بير اؤيرنجى.
بئله حالدا ساى هئچ بير سؤزديشديرجى شكيلچى آلمير. باشقا سؤزله دئسك بو حالدا ساى اؤزوندن سوْنرا گلن سؤزون نحوى خصوصيتلرى ايله اوزلاشمير, اويغونلاشير. آنجاق بو تركيبده كى ايسيم, سايين ايسته يينه گؤره, جمع علامتى آلماسا دا, حاللانا بيلر: آلتى ماشيندان.
2. ميقدار سايلارى ايكينجى نوع تعيينى سؤزبيرلشمه سينين هئچ بير طرفينده گلمير.
3. ميقدار سايلارى اوٌچونجو نوْع تعيينى سؤزبيرلشمه سينين ايكينجى طرفى اوْلا بيلير و اوٌچونجو شخص تك نيسبت شكيلچيسى آلير: اوشاقلارين دوْققوزو.
بئله تركيبده ايسيم جمع اوْلا بيلر, ساى ايسه غيرمعين بير ميقدارين بللى بير حيصه سينى بيلديرير. بئله تركيبلرين طرفلرينين يئرينى دييشمك اوْلماز.
بئله تركيبلرده اگر ساى عمومى ميقدارين معين بير حيصه سينى ايفاده ائتمه سه, ايسيم ده ساى كيمى جمع علامتى گؤتورمز: "ميدادين اوٌچو مين توٌمندير." جومله سينده "ميداد" سؤزو عمومى بير ميقدارين معين حيصه سينى ايفاده ائتمير و بونا گؤره ده جمع اوْلا بيلمير. بئله تركيبلرده سؤزلرين يئرينى دييشمك اوْلار و مفهوم يئرينده قالار: "اوٌچ ميداد مين توٌمندير."
4. سايلا اوْنون تعيين ائتديى ايسيم آراسيندا معين سؤزلر ايشلنه بيلر. بئله زامانلاردا سايلارلا ايسيملرين آراسيندا اوٌچ جور ايلگى اوْلا بيلر:
الف) ديليميزده ايسيملرين ايسته يينه گؤره سايدان سوْنرا و ايسيمدن قاباق معين سؤزلر گله بيلر. بونلارين اساسلارى بونلاردير:
1. نفر: يالنيز اينسان آدى بيلديرن ايسيملرله ايشلنر: آلتى نفر اؤيرتمن, ...
2. باش: اساسا اهلى دؤرد آياقلى حئيوان آدلاريله ايشلنر: بئش باش اؤكوز. بو سؤز بعضا عاييله ايله باغلى ايسيملرله ده ايشلنر: سككيز باش عاييله,...
3. عدد- دنه: تك- تك ساييلان جانسيز اشيانين آدينى بيلديرن ايسيملرله ايشلنر. بو ايكى كلمه نين هر بيرينى اوْبيريسينين يئرينه ايشلتمك اوْلار: آلتى دنه آلما, اوْن بير عدد قارپيز, ايكى دنه قلم, ...
4. جوت: اوٌچ جوٌت آياق قابى, ...
5. دست: بير دست يوْرغان- دؤشك, ...
6. دسته: بير دسته بنؤوشه, ايكى دسته گؤيرچين, ...
7. پارچا: بير پارچا لاواش, ...
8. تيكه: بير تيكه قند, ...
9. نوٌسخه: بير نوٌسخه قزئت, ...
10. جيلد: دؤرد جيلد كيتاب,...
11. قاتار: ایکی قاتار دورنا, ...
12. دامجى (قطره): بیر دامجی گؤز ياشى, ...
13. قاشيق: بير قاشيق شربت, ...
14. توْپ: بير توْپ ساپ, ...
15. پارا: بئش پارا كند, ...
16. ساپ: ايكى ساپ ايپ, بير ساپ ميروارى, ...
17. خط: اوْن ايكى خط یازى,...
18. قالیب: اوٌچ قالیب صابون, ...
19. گؤز: دؤرد گؤز اوْتاق,...
و ....
ب) ميقدار سايلاريله ايسيملر آراسيندا ائله سؤزلر ايشلنر كى اوْنلار ايسيملرين موختليف جهتدن اؤلچوسونو بيلديرير. بئله دوروملاردا ساى ايسيمله يوْخ, همن سؤزله باغلى اوْلور: اوٌچ شوشه عطير, ايكى چووال بوغدا, ...
دئمك بو تركيبلرده سايلار باغلى اوْلدوقلارى ايسيملرين يوْخ, اوْنلارین اؤلچولرينين ميقدارينى بيلديرير. يعنى نحوه علاقه دييشير.
ج) ميقدار سايلاريله ايسيملر آراسيندا كئيفيت, علامت, خاصيت, رنگ و ... بيلديرن صيفتلر گلير و سايلارلا ايسيملرين موٌستقيم ايلگيسينه مانع اوْلور: ايكى قيرميزى گوٌل, ...
بو صيفتلر بير طرفدن سايلارى, اوْبيرى طرفدن ايسه ايسيملرى تعيين ائدير: آلتى ذكاوتلى قيز, دؤرد ماراقلى اوْغلان, ...
5. سايلار ايسيملشنده, اوْنلاردان بير شئى تصوور ائديلنده هم حاللانار, هم ده جمعلنر: اؤيرنجى ايگيرمييه جاواب وئردى. پارچا اوْنا (تومن) دَير, ...
قایناق : سس ، صرف کیتابی پروفسور زهتابی-تخلیص ائدن ، سارای خانیم
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
Post #5140
35
- ❤ 1