مشروح مصاحبه :


اکران آنلاین؛ گره‌ای که برای سینمای مستند باز نمی‌شود/ مستندسازان در چرخه معیوب عرضه و حمایت

مسعود طاهری، کارگردان مستند، با انتقاد از وضعیت اکران آنلاین مستند در ایران، معتقد است مشکلات این حوزه تنها به پلتفرم‌های نمایش محدود نمی‌شود، بلکه شرایط اقتصادی جامعه، نگاه حاکم بر تولید و عرضه آثار مستند و نبود حمایت‌های مؤثر، آینده این گونه سینمایی را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است.

به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، مسعود طاهری، کارگردان مستند درباره تجربه اکران آنلاین آثار خود گفت: سال گذشته چهار فیلم آخرم در پلتفرم «هاشور» منتشر شده، اما وضعیت اکران آنلاین مستند در ایران همچنان رضایت‌بخش نیست. سینمای مستند سال‌هاست با کمبود مخاطب روبه‌روست و این مسئله بیش از هر چیز به شرایط فرهنگی و اجتماعی جامعه بازمی‌گردد.

طاهری با بیان اینکه کاهش سرانه مطالعه بر وضعیت سینمای مستند نیز تأثیر گذاشته است، افزود: جامعه‌ای که کتاب نمی‌خواند، طبیعتاً کمتر به تماشای مستند نیز علاقه نشان می‌دهد. همین مسئله باعث شده مستندسازی در ایران از نظر اقتصادی حرفه‌ای دشوار باشد و امکان ادامه فعالیت برای بسیاری از مستندسازان با مشکلات جدی همراه شود.

وی همچنین از بی‌میلی پلتفرم‌های نمایش آنلاین نسبت به اکران آثار مستند انتقاد کرد و گفت: بسیاری از سامانه‌های نمایش خانگی، مستند را به عنوان یک ژانر جدی نمی‌بینند و تمایل چندانی به نمایش این آثار ندارند؛ در نتیجه مستندسازان برای رساندن فیلم‌های خود به مخاطب با محدودیت‌های فراوانی روبه‌رو هستند.

این کارگردان درباره دلایل استقبال کم مخاطبان از مستند هم گفت: یکی از مهم‌ترین عوامل، شرایط اقتصادی جامعه است. بخش بزرگی از مردم پس از ساعت‌ها کار و فشارهای معیشتی، ترجیح می‌دهند اوقات فراغت خود را با آثار سرگرم‌کننده و فیلم‌های کمدی سپری کنند و کمتر حوصله تماشای مستندهایی را دارند که نیازمند تمرکز و تأمل است.

طاهری در بخش دیگری از سخنان خود، نگاه حاکم بر تولید و نمایش مستند را نیز یکی از عوامل اصلی این وضعیت دانست و بیان کرد: در سال‌های گذشته، بخش مهمی از تولیدات مستند تنها زمانی مورد حمایت قرار گرفته‌اند که با نگاه و سیاست‌های نهادهای رسمی همسو بوده‌اند. به اعتقاد او، این رویکرد باعث شده بخشی از مخاطبان نسبت به سینمای مستند بی‌اعتماد شوند و تصور کنند مستند قرار است تنها روایت رسمی از واقعیت را ارائه دهد.

وی با اشاره به عملکرد صداوسیما گفت: بسیاری از فیلم‌هایی که با نگاه مستقل ساخته می‌شوند، حتی اگر از کیفیت بالایی برخوردار باشند، امکان پخش پیدا نمی‌کنند و همین مسئله، ارتباط مستندسازان با مخاطبان را دشوارتر کرده است.

طاهری در ادامه درباره نقش مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی اظهار کرد: با وجود همه ضعف‌ها و محدودیت‌های مالی، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مرکز، احترام به نگاه فیلمساز است؛ رویکردی که با استانداردهای جهانی نیز همخوانی دارد. مستندسازان خود حساس‌ترین ناظران مسائل اجتماعی هستند و می‌توانند دغدغه‌های جامعه را به تصویر بکشند، بنابراین نباید موضوعات از بیرون به آن‌ها دیکته شود.

وی افزود: گاهی نهادهای بالادستی، موضوعات مشخصی را برای تولید آثار تعیین می‌کنند و این مسئله دست فیلمساز را برای پرداختن به مسائل واقعی جامعه می‌بندد. چنین رویکردی نه تنها به رشد سینمای مستند کمک نمی‌کند، بلکه استقلال فیلمساز را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

این مستندساز در عین حال بزرگ‌ترین ضعف امروز مرکز گسترش را حوزه عرضه آثار دانست و گفت: مرکز هنوز پلتفرم مستقل و قدرتمندی برای نمایش تولیدات خود ندارد. او معتقد است تولیدات مرکز از نظر تنوع موضوعی و کیفیت حرفه‌ای ظرفیت بالایی دارند، اما نبود یک بستر مناسب برای عرضه باعث شده بخش زیادی از این آثار به مخاطبان گسترده دست پیدا نکنند.

طاهری درباره نقش اکران آنلاین در اقتصاد سینمای مستند نیز با انتقاد از وضعیت موجود گفت: تجربه شخصی من نشان می‌دهد این شیوه هنوز نتوانسته به درآمدزایی مستندسازان کمک کند.  چهار فیلم قبل من که برای تولید هر یک هزینه قابل توجهی صرف شده، پس از گذشت حدود یک سال تنها هشت میلیون تومان درآمد داشته‌اند؛ رقمی که نشان می‌دهد اکران آنلاین در شکل فعلی، هیچ کمکی به اقتصاد مستندسازان نمی‌کند.

وی ادامه داد: یکی از مشکلات جدی این است که بخش بزرگی از مخاطبان ایرانی تصور می‌کنند مستند باید به صورت رایگان در اختیارشان قرار بگیرد و حاضر نیستند برای تماشای آن هزینه‌ای پرداخت کنند، در حالی که برای آثار داستانی یا دیگر محصولات فرهنگی بدون تردید پول پرداخت می‌کنند. این نگاه باعث شده چرخه اقتصادی سینمای مستند عملاً شکل نگیرد.